'Het progressieve kamp heeft een blinde vlek'

EMA staat onherkenbaar op haar albumhoezen. Beeld RV

Op 'Exile in the outer ring' wil de Amerikaanse singer-songwriter EMA de kloof dichten tussen de witte Amerikaan van het platteland waar ze opgroeide en de culturele stedelijke elite waar ze tegenwoordig toe behoort.

De satirische website De Speld kopte eens dat Amsterdammers tot wel twee dagen buiten de ring kunnen overleven. Een typische De Speld-grap: absurdistisch, maar met een kern van waarheid. De kosmopolitische elite die binnen de ring woont, zet er alleen bij hoge uitzondering een stap buiten, voor een festival in de polder of een vliegvakantie naar een ander continent bijvoorbeeld. Woon je buiten de ring, dan hoor je er niet bij.

Op die laatste groep slaat de titel van het derde soloalbum van de 35-jarige Amerikaanse muzikant Erika M. Anderson (EMA), 'Exile in the outer ring'. Op een deel van die groep althans: EMA zingt niet over de welgestelde familie met een villa op het platteland, maar over de mensen die laatdunkend 'white trash' worden genoemd. 'Tokkies', in goed Nederlands. Anderson groeide zelf op het platteland van South Dakota op en verkeert tegenwoordig in de cultureel-elitaire kringen van Portland, Oregon. Zo maakt ze deel uit van twee groepen die doorgaans weinig van elkaar begrijpen.

"Voor een stichting heb ik een tijdje samen met queer-kids uit Los Angeles kunst gemaakt", vertelt ze op een terras in Amsterdam. "Dat was een zeer progressieve plek. Er werd openlijk over seks gesproken, over hiv, er werkten transgenders; je kent het plaatje. Maar raad eens wat er gebeurde wanneer ik vertelde dat ik in de Midlands was opgegroeid? 'O mijn god', zeiden mijn collega's. 'Tussen dat soort mensen?' Dat is toch opmerkelijk? Ze zien zichzelf als buitengewoon ruimdenkend, maar kennelijk houdt politieke correctheid op wanneer het arme, witte Amerikanen betreft. Het is oké om op hen neer te kijken. Je mag ze ongestraft achterlijk noemen, ouderwets en onwetend.

Abstracte teksten

"Begrijp me niet verkeerd: iemands achtergrond mag nooit racisme en seksisme rechtvaardigen. Ik ben honderd procent pro-multicultureel en pro-integratie. Maar in het progressieve kamp hebben we een blinde vlek. Wij geloven dat we de wereld beter maken door organische T-shirts te dragen. Daar schrijven we over en we winden ons erover op als anderen ons voorbeeld niet volgen. Is het gek dat iemand die zonder uitzicht op een baan op de bank zit dan denkt: wat is dit voor onzin?"

Wie 'Exile in the outer ring' beluistert, zal de bovenstaande uiteenzetting er vermoedelijk niet direct uit halen. Niet alleen is EMA geneigd haar teksten de verstoppen onder een dikke laag ruis, die teksten zijn ook nog eens behoorlijk abstract. "Ik besef dat er op die manier een deel van de boodschap verloren gaat. Soms wordt mij gevraagd waarom ik geen toegankelijkere liedjes maak. Ik zie mijn muziek in de eerste plaats als een kunstwerk. Wat ik te vertellen heb houdt niet op bij mijn teksten."

'Down & out', een nummer met een opvallend opgewekt arrangement, is het meest eenvoudig te behapstukken. Dat lijkt een weloverwogen keuze. Met 'people think you're worthless when your down and out' ('ze vinden je waardeloos wanneer je aan de grond zit') bevat het de kernzin van het album.

"Die zin legt een groot probleem bloot. Veel Amerikaanse werklozen verlangen op geen enkele manier steun van de overheid. Ze willen geen uitkering, ze willen een baan. Het is een automatische reflex die diep in hun onderbewuste zit ingebakken. Er worden geen vragen bij gesteld. Dat is ontzettend verraderlijk.

Waardeloos

De wereld is veranderd. Er zijn gewoon niet meer genoeg banen. Daardoor voelen mensen zich waardeloos. Als kunstenaar kan ik de toekomst met vertrouwen tegemoet zien. Wanneer robots alle banen overnemen en je je leven op een andere manier nuttig invulling moet geven, dan weet ik hoe ik dat doe. Maar wie enkel betekenis toekent aan activiteiten die geld opleveren en gelooft dat kunst en vrijwilligerswerk niets waard zijn, krijgt het zwaar.

"Willen we ooit naar een universeel basisinkomen toe, dan moet de manier van denken veranderen. Ik geloof dat het mogelijk is om een samenleving te bouwen waarin iedereen voorzien is in zijn behoeften. Dat lukt niet als de halve maatschappij zich nutteloos voelt. De problemen die dat oplevert zijn al zichtbaar. In bepaalde gemeenschappen in Amerika nemen drugs- en drankmisbruik toe. Het aantal zelfmoorden stijgt, heroïne is terug. Trump snijdt ondertussen in alles wat dat zou kunnen voorkomen. Voorlopig zie ik het alleen maar erger worden."

Tekst loopt door onder de afbeelding

Beeld RV

Het nummer 'Aryan nation' is geïnspireerd op de film 'This is England' van Shane Meadows, over een jongen die zonder vader in armoede opgroeit en langzaam van een in zichzelf gekeerd kind in een radicale skinhead verandert. EMA trekt een parallel tussen de film en dat wat ze in haar jeugd heeft gezien. Het nummer draagt ze op aan 'mijn mensen uit het binnenland'.

Woede is geen oplossing

Ze begrijpt hoe ze tot hun daden komen, maar stelt ook dat woede geen oplossing voor hun problemen biedt. In de bijbehorende video zijn antifascistische leuzen over beelden van mistroostige trailerparken geprojecteerd. Anders dan bij haar andere video's op YouTube kunnen kijkers niet reageren.

"Ik denk dat iemand van het platenlabel de reactiemogelijkheid heeft uitgeschakeld. Ik weet niet waarom, al kan ik het wel raden. Misschien moet ik de mogelijkheid om te reageren bij al mijn video's uitschakelen. Veel kijkplezier, ik hoef niet te weten wat je vindt." In haar clip voor 'California' houdt ze haar hand in de vorm van een pistool. Iemand schreef eronder: 'Dat had een echt pistool moeten zijn, zodat die trut zichzelf door haar hoofd kan knallen'.

"Nee, het is niet om die reden dat ik meestal onherkenbaar op mijn albumhoezen sta. Ik zag mezelf op een gegeven moment overal afgebeeld. Dat wil ik niet meer. Ik moet iets voor mezelf houden. Mensen reageren vaak verbaasd als ze met mij praten. Ze kunnen niet geloven dat ik zo openhartig ben. Ik ben niet altijd beschikbaar; dat is het verschil. Voor mijn carrière is dat misschien niet slim, maar voor mijn geestestoestand des te meer."

Over Ema

Na in verschillende noisebandjes te hebben gespeeld, werd de in South Dakota geboren Erika M. Anderson (35) in 2011 met solodebuut 'Past Life Martyred Saints' van de weeromstuit indielievelingetje van de underground. 'Exit in the Outer Ring' is haar derde langspeler. Vrijdag 22 september speelt ze in de Nieuwe Anita in Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden