Het proces-Wilders had nooit gevoerd mogen worden

De rechtbank is de verkeerde weg om de ideeën van Wilders te bestrijden. Zijn woorden dienen door het electoraat beoordeeld te worden.

Vorige week was het slotpleidooi in het proces tegen Geert Wilders, die vervolgd wordt wegens discriminatie, groepsbelediging en het aanzetten tot haat. Een proces dat als een nachtkaars is uitgegaan. In het begin beheerste het de media, nu lijkt er nauwelijks nog aandacht voor het einde ervan. Al zal de vrijspraak straks vast gemeld worden in alle kranten en nieuwsprogramma's. Want vrijspraak wordt het.

Hoe kan het toch dat het incidentencircus rond het proces wel veel, maar de inhoud ervan nauwelijks aandacht krijgt? Voor een deel is dat inherent aan de manier waarop de media werken: incidenten gaan vaak vóór de inhoud. En incidenten waren er genoeg. Het tot tweemaal toe wraken van de rechters, het op last van het gerechtshof oppakken van een vervolging die door het Openbaar Ministerie al was afgelegd, het gedoe rond het al dan niet horen van getuigen-deskundigen, en natuurlijk het verslag van het etentje met de arabist Hans Jansen.

Over de inhoud valt lastiger te berichten. Eigenlijk staat de vraag centraal waar de vrijheid van meningsuiting ophoudt als deze in botsing komt met het antidiscriminatiebeginsel. Welk grondrecht prevaleert? Tot een antwoord lijkt het niet te komen. Wilders' advocaat Moszkowicz was vooral bezig te bewijzen dat de gewraakte uitlatingen niet van zijn cliënt waren, maar door de media waren vervormd. Dat er waarschijnlijk geen principiële uitspraak uit komt, is een gemiste kans.

Er is echter een belangrijker reden waarom we slechts marginaal iets vernemen van het proces. De uitkomst staat namelijk allang vast. Omdat de officier van justitie vrijspraak heeft geëist, en omdat het niet aangaat een democratisch gekozen politicus de mond te snoeren.

Het proces tegen Wilders had nooit mogen plaatsvinden. Welk doel zou een veroordeling kunnen dienen? In de jaren negentig werd de leider van de Centrumdemocraten, Hans Janmaat, tot driemaal toe veroordeeld wegens discriminatie. De weg langs de strafrechter werd toentertijd gezien als een effectieve bestrijding van het rechtspopulisme. De ontwikkelingen sindsdien hebben laten zien hoe weinig doeltreffend dat was. Het monddood maken van de boodschapper betekent niet dat daarmee ook de onvrede verdwijnt, integendeel wellicht. Pim Fortuyn toonde al aan hoe groot het potentieel is voor anti-immigratiepartijen, wat door Wilders nog eens is bevestigd.

Natuurlijk heeft Wilders gelijk met zijn opmerking dat zijn vervolging politiek is ingegeven, en dat het dus een politiek proces betreft. Zijn politieke opvattingen staan ter discussie, hij moet zich verdedigen voor zijn politieke program. Zou een veroordeling ervan betekenen dat de PVV een ander standpunt in gaat nemen over de islam? Of dat de achterban zich van de partij zou afkeren? Natuurlijk niet. Hooguit zou Wilders zich iets gematigder gaan uitdrukken - al is dat ook maar de vraag. Eerder zou hij - gelijk Janmaat - zijn veroordeling aanvechten tot aan het Europese Hof, waar hij met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid alsnog zou worden vrijgesproken.

De kans op veroordeling was toch al gering. Wilders is niet de eerste die zich over de islam en zijn volgelingen uitlaat zoals hij doet. Hoe abject voor velen het idioom van Wilders ook mag zijn, het valt in het niet bij de wijze waarop Theo van Gogh zich uitliet over deze bevolkingsgroep.

Van Gogh is nooit voor zijn beledigingen richting moslims voor de rechter gedaagd. Het kan toch niet zo zijn dat een democratisch gekozen politicus, die zijn ideeën open en bloot voorlegt aan de bevolking, minder mag zeggen dan een columnist? Sinds Van Gogh vanwege zijn uitspraken over de islam werd vermoord en daarmee de status van martelaar van de vrijheid van meningsuiting verwierf, is het maatschappelijk vrijwel onmogelijk geworden om het vrije woord - hoe vals dat ook kan klinken - te smoren.

Het Amsterdamse gerechtshof had er verstandig aan gedaan het Openbaar Ministerie niet alsnog te dwingen Wilders te vervolgen. Dat had veel imagoschade voor de Nederlandse rechtspraak gescheeld. Degenen die de ideeën van Wilders willen bestrijden, hebben de verkeerde weg gekozen. Wilders' woorden dienen niet door de strafrechter beoordeeld te worden, maar door het electoraat. Het zou mij niet verbazen als over een jaar of tien de voorstanders van dit proces dat met het schaamrood op de kaken zullen moeten beamen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden