Het proces-Mladic was belangrijker dan alleen het vonnis

Ratko Mladic kwam vanochtend de zaal van het Joegoslaviëtribunaal binnen waar hij werd veroordeeld tot een levenslange celstraf. Beeld EPA

Ratko Mladic moet de rest van zijn leven in de gevangenis doorbrengen. De rechters van het Joegoslavië-tribunaal achten de oud bevelhebber van het Bosnisch-Servische leger onder meer schuldig aan volkerenmoord en misdaden tegen de menselijkheid. Ze legden hem de maximale straf op. Het belang van het proces tegen Mladic gaat verder dan het vonnis.

Mladic hoorde de straf niet persoonlijk van rechter Alphons Orie. Die had de ex-generaal vlak daarvoor uit de rechtszaal laten verwijderen omdat hij door het oplezen van het vonnis, dat in totaal zo’n twee uur in beslag nam, heen schreeuwde. Even daarvoor was al een pauze ingelast omdat Mladic’ bloeddruk gevaarlijk hoog zou zijn. Uiteindelijk kon de voormalige legerchef in een naastgelegen ruimte vernemen dat hij schuldig is bevonden aan genocide en misdaden tegen de menselijkheid. 

Bezwaren van Mladic’ advocaten, onder andere de hoge leeftijd en slechte gezondheid van hun cliënt, had Orie bij zijn oordeel naar eigen zeggen ‘weinig of geen gewicht gegeven’. “De misdaden die zijn begaan behoren tot de meest gruwelijke die de mensheid gezien heeft”, aldus de rechter. Door Mladic’ bevelen zijn op grote schaal oorlogsmisdaden begaan, zei Orie. Moslims en Kroaten werden tijdens de Bosnische oorlog tussen 1992 en 1995 mishandeld, verkracht en vermoord. Ook wordt de ex-generaal verantwoordelijk gehouden voor de genocide in Srebrenica, waarbij in de zomer van 1995 meer dan achtduizend moslimmannen en jongens werden vermoord.

Voor de nabestaanden en het tribunaal

De maximale straf voor Mladic is allereerst belangrijk voor de nabestaanden. Toen Radovan Karadžić, de voormalige leider van de Bosnische Serviërs, vorig jaar veertig jaar cel kreeg opgelegd en niet levenslang, was de teleurstelling onder hen groot. 

Maar het vonnis, nog los van de inhoud, is ook een opsteker voor het Joegoslavië-tribunaal. Volgende maand sluit het VN-gerechtshof haar deuren. Met het afronden van het proces van deze ‘grote vis’ weet het tribunaal zich nog één keer goed in de schijnwerpers te plaatsen. En bij de vele toegestroomde cameraploegen haar boodschap te benadrukken dat oorlogsmisdadigers uiteindelijk, al is het ruim twee decennia later, verantwoording voor hun daden moeten afleggen. Door de arrestatie van Mladic kon wellicht mythevorming rondom zijn persoon worden voorkomen. De hele wereld kon immers meekijken hoe een broze, flink verouderde Mladic voor de rechter verscheen en tekst en uitleg moest geven.

Mladic tijdens de zomer van 1995 in Srebrenica, waar zich onder zijn leiding een genocide voltrok. Beeld EPA

Dat het Joegoslaviëtribunaal, opgericht in 1993, de pioniersfase bij Mladic’ aanhouding al lang voorbij was, werkte daarbij overigens in het nadeel van de ex-legerchef. Het gerechtshof was al goed op stoom gekomen. Zo was bij eerdere rechtszaken al veel  aan het licht gekomen rondom het beleg van Sarajevo en de massamoord in Srebrenica. 

Het proces van Mladic kon dit wél van meer context voorzien, onder andere omdat het betrekking had op de relatief lange periode van 1992-1995 en gezien hij zijn daden op verschillende plaatsen beging. Zo leverde het een bijdrage aan het reconstrueren van de gebeurtenissen. Ook heeft het licht geworpen  op mensenrechtenschendingen op plaatsen die minder in het nieuws zijn gekomen dan Srebrenica en Sarajevo, zoals de detentiekampen rondom Prijedor, waar martelingen, verkrachtingen en moorden plaatsvonden. 

Donkere periode

De duizenden bewijsstukken die zijn overlegd, maar vooral ook de verhalen van de honderden getuigen, zijn dan ook zeker niet alleen voor het bepalen van de strafmaat noodzakelijk geweest. Voor historici en andere onderzoekers betekenen zij een schat aan informatie die helpt bij het reconstrueren van deze donkere periode in de recente Europese geschiedenis. Daar zullen ook toekomstige generaties, die willen weten wat er in hun regio heeft plaatsgevonden, van profiteren.

Dat Mladic’ proces heeft bijgedragen aan de geschiedschrijving staat vast. Of hetzelfde geldt voor verzoening in Bosnië is nog lastig in te schatten. In de Bosnische stad Bratunac hingen in aanloop naar het proces nog posters  met een foto van Mladic en de tekst ‘onze held’ erop. En ook in Den Haag kwam het buiten voor het tribunaal nog tot een opstootje toen een Bosnische vrouw een Servische vlag van een Mladic-aanhanger wilde afpakken.

Maar verzoenen is ook niet de opdracht die de rechter had gekregen. Het Joegoslavië-tribunaal moest allereerst een straf bepalen voor ex-generaal Mladic, een straf waartegen hij in beroep gaat, zo verzekerden zijn advocaten vanmiddag. 

Graffiti in Belgrado waar sommigen Mladic nog altijd als held zien . Beeld AFP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden