'Het probleem is dat er in de kerk überhaupt nog wordt gepreekt'

Beeld ANP

Moet er in protestantse kerken beter gepreekt worden? De auteurs van een deze week gepubliceerd preken-onderzoek menen van wel. De 'atheïstische' dominee Klaas Hendrikse, sinds jaren een fanatiek protestants criticaster, is sceptisch. 'Het concept preek is totaal achterhaald.'

Ja, Hendrikse heeft de recente discussie over de kwaliteit van protestantse preken gevolgd. Maar nee, erg warm werd de auteur van 'Geloven in een God die niet bestaat' er niet van. 'Ik heb er weinig zinnige woorden in kunnen ontdekken.'

De kritiek waarmee de onderzoekers van de Protestantse Theologische Universiteit komen (dat predikanten nauwelijks serieuze maatschappelijke en morele kwesties aansnijden en dat het preken daarom ontbreekt aan relevantie) is Hendrikse veel te mild.

De onderzoekers, Ciska Stark en Bert de Leede, sporen dominees aan om minder zalvende woorden te spreken en meer in te gaan op, bijvoorbeeld, dilemma's als euthanasie.

Hendrikse haalde zich zes jaar geleden de woede van zijn kerkverband, de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), op de hals toen hij in Trouw en later in zijn boek stelde dat God niet bestaat. Hij raakte verwikkeld in een felle discussie met de kerk, die onder meer ging over de vraag hoe predikanten over God moeten spreken.

Grote omslag
De kerk heeft sindsdien weinig bijgeleerd, concludeert Hendrikse. 'De veranderingen die Stark en De Leede voorstellen zijn zo subtiel. Er is juist een grote omslag in het denken nodig.'

Op één punt is Hendrikse het met de onderzoekers eens: ethische en theologische kwesties laten zich niet zo maar vatten in kleine concrete voorbeelden. 'Een thema als vergeving wordt bijvoorbeeld geconcretiseerd met het voorbeeld van het kwijtschelden van een verkeersboete', vertelde Stark dinsdag afkeurend in Trouw. 'Wat is de relevantie dan nog?'

'Bij vergeving kun je als voorganger bijvoorbeeld spreken over de vraag of vergeving wel altijd mogelijk is', vindt Hendrikse. 'Kan en moet je iedereen vergeven? En wat moet er gebeuren voor er vergeven kan worden? Dat zijn relevante vragen.'

'Maar ja, als je op die manier aan de slag gaat, heb je het over jou en mij - niet meer over Jezus. De meeste dominees in de orthodoxere flanken, maar ook in het midden, durven dat niet aan. Natuurlijk, het is donders moeilijk. Maar het kan wel.'

'Kerken lopen niet voor niets leeg'
'Het grootste probleem van de protestantse kerk is dat er überhaupt nog gepreekt wordt. Waar kom je dat nog tegen: iemand die vertelt hoe het zit en die van anderen verwacht dat ze daar naar luisteren?' Het appèl om concreter te zijn zal volgens hem vooral gehoor vinden in orthodoxe kerken.

'Dan grijpen ze naar een catechismus (een opsomming van theologische dogma's, red.). Of Jezus wordt al op voorhand bij ieder probleem als oplossing aangedragen. Dat is te eenvoudig. Kerkgangers hebben dat heus door; de kerken lopen niet voor niets leeg.'

Toch ziet zelfs Hendrikse nu reden voor voorzichtig optimisme. 'De vraag hoe een dominee moet spreken staat weer op de agenda. De synode van de PKN wilde niet horen wat ik had te zeggen, maar nu blijkt toch dat er onvrede is. Misschien levert het alsnog een kleine verbetering op. Misschien. Als predikanten bij zichzelf beginnen.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden