Het presidentieel paleis is binnen bereik, extreem-rechts kan het amper geloven

Vrijheidspartij van Norbert Hofer profiteert van de vluchtelingenkwestie. De leider zegt wat zijn aanhang wil horen.

De bierkelder waar presidentskandidaat Norbert Hofer van de Vrijheidspartij (FPÖ) zijn Salzburger verkiezingstoespraak komt houden, staat blauw van de rook. Grote pullen bier, worsten en schnitzels, geweien aan de wand, hoempapamuziek, Lederhosen, jagersjasjes en dirndljurken, alle clichés komen langs. En zo hoort het ook, want dit is waar Hofer voor staat: de autochtone Oostenrijker. 'Deine Heimat braucht dich jetzt' aldus een groot affiche boven het podium.

De verkiezingen moeten nog plaatsvinden, maar de sfeer is euforisch. Alle opiniepeilingen wijzen erop dat de kandidaat van de extreem-rechtse Vrijheidspartij morgen op de eerste of tweede plaats zal eindigen in de eerste ronde van de Oostenrijkse presidentsverkiezingen. In een campagne die gedomineerd wordt door de vluchtelingenkwestie maakt Hofer kans ook de tweede ronde te winnen.

Dat de Hofburg - het presidentieel paleis - binnen handbereik is, had niemand in de FPÖ begin dit jaar durven denken. Aanvankelijk aarzelde Hofer zelfs of hij zich zou mengen in de kansloos ogende presidentsrace.

De licht hinkende Hofer - hij raakte ooit zwaargewond in een paraglidingongeluk - benadrukt graag hoe gewoon hij is: de ervaringsdeskundige die opkomt voor de rechten van gehandicapten, wiens vrouw soms niet mee kan op campagne omdat ze als bejaardenverzorgster vroege dienst heeft.

"Hij lijkt de ideale schoonzoon. Maar hij is ook de man achter het in 2011 verschenen FPÖ-handboek, waarin Oostenrijkers worden omschreven als 'deel van het Duitse Volk'. Dat is een omstreden passage die Jörg Haider in het verleden juist had geschrapt", zegt Groenen-politicus Karl Öllinger die zich uitvoerig heeft verdiept in Hofers standpunten.

Hofer is geen bijzonder begenadigd spreker, maar dat hoeft ook niet. Hij weet wat zijn aanhang wil horen. Niet alleen vluchtelingen, maar ook 'gastarbeiders' moeten naar huis. De grenzen moeten dicht om economische asielzoekers en moslimterroristen tegen te houden. En er moet een eind komen aan 'de dictatuur van Brussel'.

Iedereen juicht als hij uithaalt naar de gevestigde politieke orde - de socialistische SPÖ en de christendemocratische ÖVP - die sinds de Tweede Wereldoorlog vrijwel permanent samen aan de macht zijn geweest.

Die partijen komen er bij deze presidentsverkiezingen niet aan te pas. Het gaat tussen de FPÖ en de Groenen. Nog maar kort geleden golden zij als de uitersten van het politieke spectrum, nu beheersen ze het debat.

Dat heeft grote gevolgen voor de manier waarop politiek wordt bedreven. Samenwerking lijkt plaats te maken voor polarisatie. De groene kandidaat Van der Bellen staat voor alles wat Hofer verafschuwt: milieuzorg, tolerantie voor minderheden en solidariteit met zwakkeren, ook als dat geen Oostenrijkers zijn.

Hofer noemt Van der Bellen een 'groene fascistische dictator' vanwege diens opmerking dat hij niet zomaar een FPÖ-premier zou benoemen. Maar zelf wil Hofer een einde maken aan het bestel waarin het staatshoofd iedereen vertegenwoordigt. "Ik zeg het eerlijk: ik zal als president niet boven de partijen staan. Ik ben FPÖ door en door en als de regering het naar mijn mening niet goed doet, zal ik die ontbinden." In de rokerige zaal in Salzburg gaan de handen op elkaar.

Weg is het midden

Even opmerkelijk als Hofers opkomst is de kansloosheid van de SPÖ-kandidaat Rudolf Hundstorfer en ÖVP-kandidaat Andreas Khol. Volgens de laatste opiniepeilingen zijn ze samen goed voor 26 procent van de stemmen. De koploper in de peilingen, de bedachtzame groene econoom Alexander van der Bellen, staat op 25 procent, Hofer op 24 en de nummer drie op de populariteitslijst, de partijloze voormalige rechter Irmgard Griss, op 22 procent.

Niet alleen de presidentskandidaten van SPÖ en ÖVP scoren slecht, maar ook de partijen zelf. Decennia lang beheersten ze de politiek. Nu staan ze in de peilingen op 40 procent, een historisch dieptepunt. Sinds de Tweede Wereldoorlog haalden de twee middenpartijen samen altijd een meerderheid van de stemmen. In Oostenrijk wordt al gesproken over het einde van de Tweede Republiek. In het politieke bestel sinds de oorlog waren vrijwel ieder besluit en iedere benoeming het resultaat van een grote coalitie tussen SPÖ en ÖVP.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden