Het Pentagon van de VOC op de Kaap

De erfenis van het bewogen Hollandse koloniale verleden van Kaapstad wordt vooral bewaard in ’het kasteel’.

Even voetbal vergeten en mijmeren over de tijden van weleer: dat kan in Kaapstad. Je wandelt over de Heerengracht, langs de Waterkant, door de Loopstraat en de Strandstraat en dan zie je Kasteel de Goede Hoop zo voor je. Een kaartje om binnen te mogen in dit oude Hollandse fort kost maar een fractie van wat je neertelt voor toegang tot het nieuwe voetbalstadion.

Kobus van der Merwe, met korte broek en strohoed op het hoofd, verft de gietijzeren palen langs het pad dat naar het fort leidt. „Ik stam af van Nederlandse kolonisten”, lacht hij. „Ik heb het contract gekregen voor wat extra onderhoud rond het fort.” Trots: „Daar staan mijn vrouw Annie en een knecht te verven. Ja, vroeger deden blanken dit werk niet, maar nu moeten we alle zeilen bij zetten!”

Van der Merwe kent zijn geschiedenis: „In oude reisjournaals staat dat op 12 mei 1652 de Nederlander Jan van Riebeeck met zijn mannen op deze plek voor het eerst het Heilig Avondmaal vierde. Een dominee van een toevallig langskomend VOC-schip moest het sacrament bedienen, want Van Riebeeck had alleen een hiertoe onbevoegde ziekenverzorger bij zich. Die verzorgde alleen het avondgebed en zong dagelijks psalmen met de mannen.”

Van Riebeeck stichtte in opdracht van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) een verversingspost met voldoende water en voedsel, zodat passerende VOC-schepen zich konden wapenen tegen scheurbuik. Een fort moest de kolonie beschermen tegen aanvallen van Portugezen, Spanjaarden en Engelsen. Van Riebeeck had het niet gemakkelijk: vooral ongeschoolde en verlopen lieden leenden zich voor de lage lonen van de VOC. Het gajes misdroeg zich en stal veelvuldig: het waren geen lieverdjes die baden en zongen aan de Tafelbaai.

Toen de lokale Khoikhoi-stammen (oneerbiedig ’Hottentotten’ genoemd) merkten dat deze blanken blijvertjes waren, was het hommeles. Maar ze moesten buigen voor de overmacht en Khoikhoi-vrouwen en kolonisten deelden steeds vaker het bed. Uit deze relaties en uit latere huwelijken met aangevoerde slaven zijn de Kaapse ’kleurlingen’ voortgekomen. Van der Merwe wijst naar zijn knecht: „Zoals Bertus Arends, hij spreekt net als wij Afrikaans en heeft een Hollandse achternaam.”

Vanaf 1666 veranderde het fort in een stenen ’pentagon’ met vijf bastions op de punten, de favoriete Hollandse fortificatiestijl. De vijf bolwerken krijgen de namen van de titels van de Prins van Oranje: Nassau, Oranje, Leerdam, Buuren en Katzenellenbogen. Tot 1795 bleef het fort in Hollandse handen, daarna namen de Britten het gezag over de Kaap over.

„Het fort is groot, er zijn een paar musea en je bent maar zo niet klaar met een wandeling over de kantelen, zegt Van der Merwe. Aan alle kanten heb je dan fraai uitzicht: op de Tafelberg, op het stadscentrum, op zee en op het verkeer dat voortraast over vierbaanswegen. Drink na afloop een Castle Beer op het terras van restaurant De Goewerneur. Ons nationale bier is naar het fort genoemd.”

In het fort is genoeg te zien. De martelkamer heet in het Afrikaans Die Donker Gat, waar een pijnrak, duimskroewe en brandysters hun werk deden. De cellen worden aangeduid als tronk en een lang kronkelpad leidt naar het bezoekerstoilet in het vroegere arsenaal. Opvallend is de toren van ingevoerde Geel-Hollandse klompies. Rond het grote gazon zijn manschappenverblijven. Ook herbergt het fort de fraaie woning van de gouverneur. Verder is er een legermuseum met kostuums, zwaarden, emblemen en andere militaire voorwerpen. In het verrassend uitgebreide historisch museum kunnen liefhebbers van antiek hun hart ophalen aan prenten, schilderijen, kabinetten, vitrinekasten vol Delfts blauw met monogrammen van de VOC, beddenpannen, Keulse potten, klokken en vele andere zaken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden