Review

Het paradijs sluit zijn poorten

Etienne van Heerden: Casspirs en Campari's. Uit het Zuidafrikaans vertaald door Riet de Jong-Goossens. Meulenhoff, Amsterdam, 1994; 543 blz. - f 55.=

Aan de ene kant is er alom onrust in de zwarte woonwijken en wordt de bevolking daar geintimideerd door convooien gepantserde wagens, de Casspirs; aan de andere kant is er de Kaapse wereld van de overvloed, van geld, vrouwen en drank. Die wereld wordt gesymboliseerd door het Italiaanse drankmerk.

Erwin neemt aanvankelijk alleen aan de tweede wereld deel, de hoorn des overvloeds. Als directielid van het reclamebedrijf Melck-Malan ('de liegfabriek') maakt hij zich de psychologie van het reclamemaken eigen. Allengs stoot hem deze wereld toch af, omdat het accent verschuift van het te verkopen produkt naar het beeld, het maatschappelijke prestige, van dat produkt. De reclamewereld is een schijnwereld die niets dan hete lucht produceert.

De glitter en glamour van het reclamebedrijf uit Kaapstad komt in een extra negatief daglicht te staan door de confrontatie van deze wereld met de sociale ellende in de krottenwijken tussen Kaapstad en het Kaapse vliegveld D. F. Malan-Lughawe.

De roman beschrijft hoe Erwin tot inzicht komt en tenslotte zowel dienst weigert bij de mariniers als afstand neemt van zijn eigen firma die juist in de weer is om grote reclame-opdrachten van de regering binnen te slepen. Door de veiligheidspolitie wordt Erwin samen met zijn vrouw Hari ergens in het noorden van Natal gevangengezet. Aan het slot van dit boek wordt Nelson Mandela vrijgelaten. In een soort symbolische parallel bereiken Erwin, Hari en hun piepjonge dochtertje op dat moment tevens de vrijheid via een door Erwin gegraven tunnel.

'Casspirs en Campari's' is een knap boek door de schitterende karakterisering van de mensen die aan het hoofd staan van Melck-Malan-Reklame. In zijn bontheid en genialiteit is de hoofddirecteur Ernie de interessantste figuur. Op meesterlijke wijze weet hij de intriganten die hem naar de kroon steken tegen elkaar uit te spelen of te overtroeven. Al is deze Ernie een profiteur van de situatie in ZuidAfrika, toch heeft hij bepaalde morele remmingen. Het milieu van het reclamebureau met alle alcoholische en seksuele uitspattingen is indringend en ook met humor getypeerd. Het in Zuid-Afrika zo sterk vertegenwoordigde denken in kwantiteit in plaats van in kwaliteit is in het reclamebedrijf plaatsbekledend gelokaliseerd.

Maar, er is ook een andere kant van deze samenleving. Die andere wereld van het geweld en de onder het geweld lijdende mensen is vertegenwoordigd door korte onderbrekingen van de roman in de vorm van tussenhoofdstukjes. In de Afrikaanse editie is daar steeds een pagina voor gereserveerd, in de Nederlandse vertaling niet meer. Deze hoofdstukjes zijn kale feiten over zwarte Zuidafrikanen die door de politie zijn vermoord. Escapisme is daardoor voor de lezer uitgesloten.

Zonder Erwin was 'Casspirs en Campari's' een satire op een wereld die moet verdwijnen om voor iets beters plaats te maken. Het satirische heeft echter een plaats gekregen in de overkoepelende boog van Erwin's ontwikkeling. MelckMalan is maar een fase in Erwin's levensgeschiedenis. De roman is uiteindelijk een ontwikkelingsroman ('novel of education'). Erwin kiest tegen de reclame en voor het authentieke schrijverschap. Hij wil geen afbreuk meer doen aan de waarheid die hij via de zwarte jongen Seun heeft leren kennen.

Ook de ontmoeting met geemigreerde collega-schrijvers en de morele onkreukbaarheid van zijn vrouw Hari sturen hem in een bepaalde richting. De roman laat zien dat het in Zuid-Afrika nooit meer zo zal zijn als het vroeger was. Aan het slot worden Erwin en Hari bezield door de hoop op een klimaat van verzoening. Daarin ligt het utopisch karakter van deze roman.

De vertaling van dit boek moet wegens de vele verwijzingen naar karakteristieke elementen van Zuid-Afrika, de bijzondere omgangstaal en de vaktaal uit de reclamewereld een heidense taak zijn geweest. Het resultaat mag gezien worden. Heel goed ook zijn de verklarende voetnoten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden