Het ontstaan van de maan blijft een mysterie, maar we zijn weer een stapje dichterbij de oplossing

In november 2016 was de maan het helderste in bijna 69 jaar, zoals hier te zien is op een foto uit het Amerikaanse Nevada. Beeld AP

De maan is voor de wetenschap een raadsel. Zoals ze aan de hemel staat; geen sterrenkundige die het kan verklaren. 

De maan is te groot, er is in het zonnestelsel geen planeet die naar verhouding zo’n grote begeleider heeft als de aarde. De standaardtheorie voor het ontstaan van manen – een ruimterots kwam te dicht in de buurt van een planeet en werd door diens zwaartekracht in een ellipsbaan gedwongen – gaat dan ook niet op. De maan zou op de aarde zijn gebotst of had onze planeet uit haar baan getrokken.

Wetenschappers gaan er vanuit dat de maan is ontstaan uit het puin dat opspatte toen de vroege aarde op een andere planeet botste. De indringer, Theia genoemd, schampte de aarde waardoor het puin voldoende vaart kreeg om in een baan om de aarde te geraken. De theorie verklaart prima de grootte en de beweging van de maan, maar heeft één probleem: ze voorspelt dat een groot deel van de maan uit puin van Theia bestaat. Maar analyse van de maanstenen die de Apollo-missies hebben meegenomen, leert iets anders: de maan is honderd procent aards. Geen spoor van Theia te zien.

De laatste jaren wringen wetenschappers zich in allerlei bochten om dit te verklaren. Misschien was Theia zelf wel net zo aards, suggereerde de een. Dat idee botste echter met het gegeven dat alle planeten heel divers zijn. Wellicht cirkelde het puin eerst in een grote stofwolk rond de gehavende aarde, stelde een ander voor. Zo kon alles goed mengen voordat één deel van de wolk op aarde neersloeg en het andere de maan vormde. Maar die theorie verklaarde weer niet de verschillen die er tussen aarde en maan zijn. De maanbodem is bijvoorbeeld twee keer zo rijk aan ijzeroxide.

Snapshots van een simulatie van de botsing van Theia met de aarde waarbij de maan ontstond. Beeld Natsuki Hosono
Snapshots van een simulatie van de botsing van Theia met de aarde waarbij de maan ontstond. Beeld H. Jay Melosh

Zee van magma

Japanse wetenschappers doen nu in Nature Geoscience een nieuwe poging. De aarde was tijdens de botsing nog niet uitgehard, stellen ze. Theia is in een zee van magma gekomen. Dat verandert de zaak. Magma bevat bijvoorbeeld veel meer ijzeroxide dan steen. Bovendien komt bij zo’n plons in vloeibaar gesteente veel meer energie vrij dan bij een harde botsing. De Japanners berekenden dat de maan in hun model voor 70 procent uit aards materiaal bestaat, in plaats van de 40 procent uit de gewone botsingstheorie.

Leuk gedaan, zegt de commentator van Nature, maar het is niet genoeg. Als het bijvoorbeeld gaat om de verhouding tussen de varianten van zuurstof, is de maan een exacte kopie van de aarde. Met de 70 procent-theorie zitten er nog altijd verontreinigingen in en blijven de eerder genoemde stoplappen noodzakelijk.

Lees ook: 

Waarom het hele zonnestelsel de wetenschap voor problemen stelt

Het was ooit een toonbeeld van orde, maar chaos regeert de gang van de planeten. Botsingen zijn niet uitgesloten.

Maar waar komt de maan vandaan?

Hoe een Nederlandse theorie stelselmatig wordt doodgezwegen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden