Het ontslag van wat hoge heren is niet genoeg in België

Van onze correspondent BRUSSEL - Geen complot, amper namen, laat staan grote. Voor degenen die onvoorwaardelijk geloofden in een omvangrijke samenzwering van hooggeplaatsten, die kinderen laten ontvoeren en misbruiken en hun moordenaars doen ontkomen, moet het tweede rapport van de commissie-Dutroux een enorme teleurstelling zijn. Of juist de ultieme bevestiging van wat ze al dachten. Dat de onderste steen in België toch nooit boven komt.

Maar nee, zegt de commissie die ruim een jaar het onderzoek naar Julie, Melissa, An, Eefje en Benaissa heeft onderzocht, er was geen complot om Jean-Michel Nihoul en Marc Dutroux uit handen van het gerecht te houden. Ze wisten zelf aan vervolging te ontsnappen door vergaande knulligheid en laksheid van en normvervaging bij degenen die hen in de cel hadden moeten doen belanden. Of, zoals de Vlaamse krant De Standaard het gisteren samenvatte: “Niet 'het systeem' hield hun een hand boven het hoofd, wel een gebrek aan systeem.” En, terecht, verbond de krant daaraan de vraag: wat is nu eigenlijk erger?

Want uit het rapport komt, net als in het eerste van tien maanden geleden, een beeld naar voren dat een misdadiger in België zonder bescherming van bovenaf een heel eind kan komen. Het gerechtelijk systeem faalt, in ieder geval op bepaalde plaatsen, dusdanig dat een beetje crimineel wel door de mazen van het net weet te glippen.

Meer nog dan Marc Dutroux komt Jean Nihoul in het rapport naar voren als zo'n handige jongen. De, inmiddels door een mysterieuze ziekte in een rolstoel belande, zakenman wist in de jaren tachtig een uitgebreid netwerk op te bouwen. Hij trok op met politici en magistraten, menigmaal ontmoet op al dan niet door hemzelf georganiseerde seksfuiven.

Er zijn echter geen aanwijzingen dat zijn invloed tot in de hoogste regionen reikte. Hij pochte daar weliswaar meerdere malen over - wat mede aanleiding was om de commissie Dutroux na haar eerste verslag nog verder te laten spitten, maar het rapport kan niet anders dan concluderen dat Nihoul grotelijks blufte.

En Marc Dutroux, die in zijn cel in Arlon waarschijnlijk nog een jaar op zijn proces moet wachten? Die profiteerde vooral van 'een indrukwekkende lijst van tekortkomingen en gemiste kansen' van politie en justitie in Charleroi. Want die waren drukker met het (niet) opsporen van de autozwendel, die in deze sterk verarmde Waalse stad welig tiert, dan met het ingaan op aanwijzingen dat de werkloze man met vijf huizen op verdachte wijze met kinderen omging.

Charleroi, 'het draaipunt van de nationale autozwendel', krijgt veel aandacht in het rapport. Geconstateerd wordt dat de illegale autohandel er, sinds halverwege de jaren tachtig, goed is georganiseerd en kan terugvallen op een uitgebreid netwerk van dieven, autospuiterijen en garages. En zich bovendien verzekerd weet van een 'welwillende' houding van sommige politie- en andere ambtenaren die zorgen voor de juiste papieren en de opsporing van gestolen auto's bemoeilijken.

Het is deze normvervaging, gecombineerd met vergaand amateurisme, die volgens de commissie uiteindelijk de dood van vijf meisjes tot gevolg heeft gehad. Een pedofilienetwerk waarin hooggeplaatsten ongestoord en naar hartelust hun gang gingen, heeft ze niet kunnen vinden.

Paradoxaal genoeg maakt dat de oplossing alleen maar moeilijker. Of, zoals commissie-voorzitter Marc Verwilghen het uitdrukte: “Was het maar een wild complot, dan volstond het om een paar mensen weg te nemen en te bestraffen. Maar dit is veel erger, dit is een tekortkoming in het systeem, dat zelfs de rechtstaat in gevaar kan brengen.” Want zoveel is duidelijk: om politie en justitie weer naar behoren hun werk te laten doen, is het ontslag van een enkele (hoge) heer of dame bij lange na niet voldoende.

Maar zelfs daar is Belgie nog amper aan toegekomen. Want de weinigen die in het eerste rapport van de commissie, van april 1996, met naam en toenaam werden genoemd zitten er allemaal nog. Melchior Wathelet, oud-minister van justitie en verantwoordelijk voor de vervroegde vrijlating van Dutroux, behield zijn post bij het Europese Hof. En hoofd van de gerechtelijke politie Christian De Vroom, die volgens de commissie veel te weinig leiding had gegeven aan het onderzoek naar de verdwenen meisjes, wist via de Raad van State zijn schorsing weer ongedaan te maken. Minister van justitie Stefaan de Clerck probeert hem nu met vervroegd pensioen te sturen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden