Het ontslag van FBI-directeur Comey verliep geheel op Trumpeske wijze

Ontslagen FBI-directeur James Comey, hier op een archiefbeeld uit juli 2016, als de relatie met toen nog presidentskandidaat Donald Trump nog prima is. Beeld REUTERS

Waarom? Waarom nu precies? En hoe wil hij verder? Het duizelde politiek Washington vandaag nog, na Donald Trumps onverwachte besluit, dinsdagavond, FBI-directeur James Comey per direct te ontslaan.

De manier waarop dat gebeurde was weer helemaal Trump. Comey kreeg niet de gelegenheid zijn gezicht te redden door zelf ontslag te nemen, een brief werd op het hoofdbureau afgegeven en meteen werd de pers ingelicht. Als rechtvaardiging maakte het Witte Huis memo's openbaar van de minister en de onderminister van justitie, waarin de fouten werden opgesomd die Comey zou hebben gemaakt bij het onderzoeken en afwikkelen van de kwestie rond de e-mails van Clinton, tijdens de verkiezingscampagne vorig jaar.

Maar die memo's lijken eerder de stok om de hond te slaan. Tijdens die campagne, en ook toen hij eenmaal president was, had Trump de FBI-directeur nog regelmatig geprezen voor zijn hardnekkige onderzoek naar de omgang van Clinton met vertrouwelijke e-mails – een onderzoek dat Comey tot vreugde van Trump en verontwaardiging van de Democraten slechts tien dagen voor de verkiezingen nog even heropende en daarna weer sloot. In een hoorzitting voor een commissie van de Senaat vorige week bleef Comey erbij dat hij niet anders kon, al werd hij 'licht misselijk' van de gedachte dat hij daarmee de uitslag had beïnvloed.

Halstarrige weigering

Dat verhoor lijkt het duwtje te hebben gegeven tot Comeys ontslag. Maar niet omdat Trump of Comeys superieuren op het ministerie van justitie zijn handelwijze alsnog afkeuren. Het lijkt eerder ingegeven door Comeys halsstarrige weigering om Trump zelf in het openbaar vrij te pleiten van samenspanning met Russische agenten tijdens de campagne. Documenten op Wikileaks die de Clinton-campagne in verlegenheid brachten, waren volgens de inlichtingendiensten door Russische hackers buitgemaakt. Nog steeds bestaat het vermoeden dat de Trump-campagne, en wie weet de president zelf, daarvan op de hoogte waren. In een merkwaardige passage, helemaal buiten de ontslagkwestie om bedankte Trump Comey in zijn brief er nog voor dat die tot drie maal toe in een persoonlijk onderhoud zou hebben gezegd dat hijzelf geen onderwerp van onderzoek was.

Medewerkers van Trump vertelden anoniem aan de media dat de president de afgelopen weken steeds bozer werd op Comey. Het feit dat het belangrijkste memo met klachten over de FBI-directeur is gedateerd op dezelfde dag als de ontslagbrief, zou erop kunnen duiden dat, toen Trump uiteindelijk besloot Comey te ontslaan, het ministerie van justitie dat memo gedienstig even opstelde.

Maar er is ook een ander, voor Trump minder schadelijk scenario voorstelbaar. De minister van justitie, Jeff Sessions, heeft beloofd zich niet te bemoeien met het onderzoek naar de Trump-campagne, omdat hij daar zelf deel van uitmaakte. Dat maakte het voor hem tot nu toe moeilijk Comey te ontslaan. Het voortouw lag dan ook bij zijn onderminister, Rod Rosenstein. Die leverde het gedetailleerde overzicht van Comeys falen. Rosenstein is niet iemand die bekend staat als een ambtenaar met slappe knieën, of een Republikeinse partijganger. En Rosenstein werd door de Senaat pas kort geleden in zijn functie bevestigd. Het is dus mogelijk dat de nieuwe leiding van het ministerie in alle objectiviteit, terugkijkend op Comeys rol bij de verkiezingen en in het belang van de FBI, pas nu besloot dat er schoon schip gemaakt moest worden.

Slechtste scenario

Wat zelfs in dat scenario typisch Trump is, is het amateurisme waarmee het besluit werd uitgevoerd. De abruptheid ervan was niet alleen onnodig schofferend voor Comey, maar zorgde er ook voor dat er enige tijd niemand van de gebruikelijke informele zegslieden beschikbaar was om het standpunt van Trump voor de TV-camera's te vertolken. Dat gaf de critici ruim baan om het slechtste scenario te schilderen: dat Trump probeert, net als Nixon destijds, een justitieel onderzoek dat steeds dichter bij hem komt, onderuit te halen door een meer plooibare figuur aan het hoofd ervan te zetten.

Wie dat moet worden, is nog niet bekend, en ook dat biedt ruimte voor minder gunstige speculaties, en voor oproepen, vooral van Democraten maar ook van enkele Republikeinen, om het onderzoek naar de Russische connectie op een nog onafhankelijker leest te schoeien: een externe commissie, of een onafhankelijke aanklager. Als dat gebeurt, zal Trump nog wel eens met weemoed aan Comey terugdenken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden