Opinie

Het ongelijk van Hans Achterhuis

Beeld ap

Volgens filosoof Hans Achterhuis (de Verdieping, 7 november) maakt de huidige Europese crisis zichtbaar dat het einde van het marktdenken nabij is. Politici moeten de economie weer dienstbaar maken aan de politiek. Dat is een prettige gedachte. Maar ze is gebaseerd op een naïeve opvatting omtrent de verhouding tussen politiek en economie.

Eerst de feiten. In Achterhuis' versie van de geschiedenis van de euro zijn de politici de good guys en de economen de bad guys: 'De economen vertelden hoe de wereld in elkaar zat, waarna politici er een beleid op mochten bouwen'. Alsof politicus Jacques Delors niet een grote rol speelde in de besluitvorming rond de euro.

De invoering van de euro berust volgens Achterhuis op een politiek besluit dat vervolgens uit handen werd gegeven aan 'rekenende economen'. Daar valt weinig op af te dingen. Achterhuis erkent bovendien dat Europa in politiek opzicht niet klaar was voor de euro. Wat hij echter niet erkent is dat juist economen hadden gewaarschuwd dat de euro een ondoordachte en zeer risicovolle stap was, omdat er geen politieke instituties waren die het financiële beleid van de afzonderlijke landen konden reguleren.

De politici die de euro invoerden, lieten zich verblinden door een economische droom - meer export voor Duitsland en Frankrijk, meer welvaart voor iedereen - die volgens veel economen in Europa en de VS volledig ongegrond was. En dan hebben we het nog niet over het feit dat Brusselse politici moedwillig de ogen sloten voor de corruptie en de misleidende cijfers van Griekenland en andere lidstaten.

Volgens een recent artikel in Der Spiegel werd protesterende economen soms simpelweg het zwijgen opgelegd door de politiek. Alleen Frits Bolkestein verzette zich openlijk tegen de toetreding van Griekenland en Italië. Hij durfde toen tegen de stroom in te zwemmen.

Economen van instellingen als het Internationaal Monetair Fonds en de Europese Centrale Bank proberen nu om de desastreuze gevolgen van de politieke fouten van de laatste twee decennia enigszins in te dammen. Maar zij krijgen van Hans Achterhuis de volle laag. Dat is natuurlijk makkelijker dan erkennen dat politici - onder het mom van Europese solidariteit en eenheid - fouten hebben gemaakt die ingrijpende gevolgen hebben voor alle Europese burgers.

Wat de huidige crisis ons leert is zeker niet dat het tijdperk 'van een zuiver economisch gerichte benadering van het Europese project' ten einde loopt, zoals Achterhuis beweert. Was het maar waar.

Die economische benadering wordt politici nu opgedrongen omdat landen in de eurozone onder hun schulden dreigen te bezwijken, wat komt omdat politici diezelfde landen jarenlang hun gang hebben laten gaan.

Het zijn de 'meesterlijke' politici zelf die zich tot dienstmaagd van de economie hebben gemaakt. De geschiedenis die tot de huidige crisis geleid heeft, is complexer dan Achterhuis ons wil doen geloven. Ze vraagt om een vorm van reflectie die uitstijgt boven de schema's die ons in de jaren zestig en zeventig zulke goede diensten bewezen hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden