Het ondraaglijke menselijke vergezicht

Het leukste recente nieuws vond ik de mededeling dat er een meldpunt is gekomen (en dus nodig gebleken) voor seksueel misbruik in boeddhistische kring. Ik schoot in de lach, nee niet vanwege de daders, en al helemaal niet vanwege de slachtoffers, maar vanwege mijn eigen onoverwinnelijke naïviteit volgens welke zoiets zich natuurlijk gewoon niet KAN voordoen in boeddhistische kring omdat men daar Echt Onthecht is en dus enz. enz.

Maar goed, ik zal het opbergen in mijn reeds uitpuilende archief vol rapporten over de illusie dat vrome geschriften tot vrome daden leiden. Mensen noemen mij nogal eens cynisch, maar ik geloof toch dat die bitterbal aan de andere kant van het net ligt.

Inmiddels belde collega M. met haar probleem voor vandaag: "De laatste tijd loop ik te hoop tegen familieleden die maar niet begrijpen dat hun 96-jarige moeder misschien wel eens dood kan gaan. Een totale muur van onbegrip, en natuurlijk angst. Heb jij niet een of ander boekje of een patiëntenfolder of zo, dat die mensen snappen hoe het zit hier op aarde?"

Mijn ervaring is dat daar niet tegen te knokken valt. Bedenk maar eens hoe je er zelf achter gekomen bent dat de dood erbij hoort. Het gaat om een cursus die ergens rond je vijfde of zevende jaar is begonnen. Het onderwijs wordt verzorgd door ouders, buren, leraren, maar het waren vooral de practica waar je het meest aan overhield: die paar stervenden die elk mens al voor zijn tiende verjaardag tegenkomt.

Maar er zijn mensen die nooit berustend, maar altijd hoofdschuddend rond een dood blijven staan. Die altijd het gevoel houden 'dat dit heel anders had moeten aflopen'.

De mooiste en kernachtigste opsomming van deze cursus komt van Emily Dickinson in de regels: Because I could not stop for Death - He kindly stopped for me - (Daar ik geen tijd had voor de Dood, nam Hij wat tijd voor mij). In die regels zegt zij met de zachte scherpte die haar eigen is, dat we best haast mogen hebben in het leven, we zijn hartstikke druk, maar dat de Dood ons op een dag toch zal stoppen. En echt niet altijd in de vorm van een gewelddadige overval, het kan ook heel vriendelijk gaan.

"Allemaal prachtig", zegt collega M., "maar als je die zekerheid van de Dood te zeer in de gaten hebt, hoe verklaar jij dan dat mensen doorgaan, door willen gaan, met leven terwijl ze zeker weten dat ze zullen sterven?" Haar vraag is niet nieuw. We hebben het hier al minstens drieduizend jaar over, zo blijkt uit dit gesprek in de 'Mahabharata', tussen Arjuna en een Meer dat eigenlijk Brahman is.

Meer: "Wat is het grootste wonder?" Arjuna: "Elke dag slaat de Dood ergens toe; toch leven we alsof we onsterfelijk zijn. Dat is het grootste wonder."

Ik weet niet of het een wonder is. We zijn grotendeels dier en dieren leven doodloos. Wij ook meestal. Niemand zegt bij een pasgeboren baby: weer een graf gevuld. Hoewel het daar uiteindelijk wel van gaat komen. Maar niet in het dierlijke perspectief. Dit 'uiteindelijk' is het loodzware en voor een dier ondraaglijke menselijke vergezicht dat ons aanzet tot veel meer dan eten, paren, vechten en schuilen. We gaan er ook van huilen, zingen, moorden en dichten. Dat doen alleen mensen. "Ik vind Gods bloemen veel beter gelukt dan zijn mensen", schrijft Svetlana Alexijevitsj. "Daar heb ik niet van terug", zei collega M., "en jij ook niet, wed ik." Ze wenste mij een redelijke dag en legde neer.

Tijd voor zuster Mieke om mij eens rustig te roosteren boven de gloeiende as van mijn uitdovende carrière als verpleeghuisarts. "Pensioen, wat ga je dan doen? Die Levenseindekliniek hou je toch niet vol. Er zijn veel leukere dingen. Boek over je moeder schrijven, golfen, promoveren op iets onbenulligs, e-bike kopen, elke dag samen naar Albert Heijn, stedentrips, ik denk aan Zutphen bijvoorbeeld, en natuurlijk de camino, Santiago di Compostella! Jezelf helemaal hervinden, of kwijtraken natuurlijk, kortom, je moet grondig gaan genieten, echt alleen maar leuke dingen doen."

Ik ben inmiddels de gang op gevlucht waar ze me nog net weet na te roepen: "Je hebt nu altijd vakantie, tot je d'r dood bij neervalt!"

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden