Het onderzoek dat eindigde met niets

In 1990 schoot de Ira twee Australische toeristen dood in Roermond. Een vergissing; de terroristen dachten dat het om Britse militairen ging. De familie van een van de slachtoffers is nu in Nederland, op zoek naar antwoorden.

Het was een zaak, vertelt voormalig officier van justitie Jo Laumen (71), waarvan je direct al dacht, dit is er weer zo één waarbij we geen daders te pakken krijgen. Dit wordt zo’n onderzoek, waarbij we eindigen met lege handen

Maar het zou heel anders lopen, dit keer. Laumen zou zijn daders krijgen. En tóch met lege handen eindigen.

Twintig jaar na dato herinnert de oud-officier zich nog het telefoontje van de politie uit Roermond ’s avonds laat: ’We hebben een schietpartij op de Markt, twee doden, het lijkt er op dat het opnieuw een Ira-aanslag is’. Het was zondag 27 mei 1990, rond half twaalf ’s avonds. Laumen had piketdienst, zijn aanwezigheid op de Markt in Roermond was dringend gewenst.

De verzuchting dat ook dit onderzoek zonder daders zou eindigen, was zo vreemd niet. Twee jaar eerder was Roermond al opgeschrokken door een Ira-aanslag. In de nacht van 1 op 2 mei 1988 werd in het centrum van de stad een auto met drie Britse militairen beschoten met een automatisch geweer. Eén militair (21) overleed ter plekke, twee anderen raakten gewond.

Een uur na die schietpartij in Roermond ontplofte zestig kilometer noordelijker, op het Raadhuisplein in Nieuw-Bergen, een bom onder een auto met drie Britse militairen. Twee inzittenden ( 21 en 22 jaar oud) waren op slag dood. De derde liep ernstig letsel op. Ook Ira. De daders van beide aanslagen zijn nooit opgespoord. Na een jaar werd het Ira-rechercheteam van de Nederlandse, Britse en Duitse politie opgeheven.

Het was in die jaren bekend dat een Active Service Unit, een terroristencel van de Ira, actief was in het Duits-Nederlandse grensgebied. Er waren meerdere incidenten geweest, bomaanslagen op kazernes, schietpartijen – bij één ervan was zelfs een baby doodgeschoten. Langs de Duits-Nederlandse grens waren Britse militairen gelegerd, onder meer op de RAF-basis Laarbruch (Airport Weeze) hemelsbreed krap vijf kilometer verwijderd van Nieuw-Bergen. De Britse legerbasis in Elmpt-Brüggen met in de hoogtijdagen zo’n 6000 militairen, lag op 10 kilometer van Roermond. Britse militairen zochten hun vertier in de Nederlandse grensplaatsen.

De Ira had eind jaren tachtig besloten het gevechtsterrein in Noord-Ierland uit te breiden naar locaties op het vasteland van Europa. De Ira had gemerkt dat terreuraanslagen op het Europese continent veel meer impact hadden en veel meer politiek rumoer veroorzaakten. Daarom zwierven volunteers, zoals de soldaten uit het Ierse Republikeinse Leger zich lieten noemen, rond in Nederland, Duitsland en België. Op zoek naar Britse doelwitten. Ze bereidden hun operaties voor vanuit safe-houses in Den Haag en in Hannover.

Op vrijdag 25 mei 1990 reden advocaat Stephen Melrose (25) en zijn collega Nick Spanos (29) samen met Stephen’s vrouw Lyndal en Nicks vriendin Vicki Coss uit Londen naar Dover. Daar namen ze de veerboot naar Calais, voor een weekendtripje naar Nederland. Stephen had een baan gekregen bij een advocatenkantoor in Londen. Lyndal werkte bij de Australische vliegmaatschappij Quantas. Ze liet zich overplaatsen naar Londen.

Stephen en Nick, zoon van Griekse ouders die naar Australië waren geëmigreerd, konden goed met elkaar opschieten. Daarom waren ze op het plan gekomen om met hun vieren naar Nederland te gaan. Ze gingen met de Citroën BX van Lyndal. De auto had een Brits kenteken.

Vanuit Calais reden ze naar Rotterdam, vandaar naar Noord-Holland. Op zondag 27 mei deden ze Amsterdam aan, een rondvaart door de grachten, een bezoek aan het Van Gogh museum, wat toeristen doen. Omdat ze op maandag weer terug moesten met de veerboot, besloten ze vast wat naar het zuiden af te zakken. In Arnhem zijn ze nog in Burgers Dierenpark geweest. En vanuit Arnhem zijn ze die avond waarschijnlijk verkeerd gereden, via Nijmegen, naar Roermond, niet de meest logische route richting Calais.

Het was al half elf ’s avonds toen ze in Roermond aankwamen, hongerig. Ze besloten in het centrum naar een restaurant te zoeken en parkeerden hun auto op de Markt. Alleen de chinees was nog open. Na het eten wilde Stephen nog even een foto maken van de sfeervol verlichte Sint Christoffel Kerk. Hij had net zijn camerastatief opgezet.

Een 19-jarige ooggetuige die voor het raam van een bovenwoning aan de Markt stond omdat hij een vriend verwachtte, verklaarde later bij de politie: „Ik zag dat een grote donkerkleurige auto de Markt opreed. Ik zag dat een man links achter uit de auto stapte. Ik zag dat deze man een geweer droeg met de loop omlaag gericht. Het geweer was ongeveer een meter lang. De man liep tussen de geparkeerde auto’s door naar de Citroën. Ik zag, dat op dat moment de man die met het fotostatief bezig was geweest, achter die auto stond. Ik zag dat de man met het geweer deze man tot op ongeveer twee meter naderde, het geweer alleen met zijn linkerhand ophief, waarop ik kort achter elkaar, knallen van schoten hoorde. Dit waren ongeveer zes schoten. Ik zag dat de eerste schoten laag op die man gericht waren, vermoedelijk op zijn benen, ik zag dat die man daardoor meteen op de grond viel en dat de overige schoten op het lichaam van de man gericht waren. Toen ik zag dat die man met geweer naar de auto liep, zag ik tevens dat de donkere auto begon te rijden. Ik zag dat die auto in de richting van de Citroën reed en rechts van die auto stopte, op ongeveer acht meter afstand. Ik zag dat een tweede man uit die auto stapte. Ik zag dat die tweede man een gelijksoortig geweer in zijn rechterhand hield. Ik zag dat de tweede man naar de auto liep, naar het rechterachterportier. Ik zag dat hij alleen met zijn rechterhand, het geweer ophief en dat hij met korte ongelijkmatige tussenpozen, twee of drie keer door dat portierraam schoot.”

Stephen Melrose en Nick Spanos waren op slag dood. De beide vrouwen bleven ongedeerd. Er waren honderd getuigen die die avond iets hadden gezien, maar de daders waren gemaskerd. Niemand kon een duidelijk signalement geven. De volgende dag eiste de Ira de aanslag op en kwam met excuses: er was een dramatische vergissing gemaakt, de volunteers had de twee Australiërs aangezien voor Britse militairen.

De zaak is voormalig officier van justitie Laumen altijd bijgebleven. Bijna twee jaar geleden ging hij met pensioen als rechter in Maastricht. Hij deed jarenlang alleen civiele zaken. „Deze moordzaak was zo tragisch, zo aangrijpend. Dat blijft je bij. Twee jonge mensen, die bij toeval in Roermond geraakten, die zo zinloos zijn vermoord.” Laumen loofde een beloning uit van een ton voor de gouden tip, tot dan de hoogste ooit. Maar de gouden tip kwam niet.

Totdat, drie weken na de aanslag in Roermond, in een bosperceel in het Belgische Meerle net over de Nederlandse grens onder Breda, vier Ieren door Rijkswachters werden aangehouden. Ze waren in het bos aan het oefenen geweest met vuurwapens. Met één van die wapens, een Kalashnikov, waren Stephen Melrose en Nick Spanos vermoord.

België leverde de Ieren uit aan Nederland en het kwam tot een rechtszaak. Maar het openbaar ministerie slaagde er niet in het bewijs te leveren dat de Ieren ook op de Markt in Roermond waren geweest en daar de twee Australiërs hadden vermoord. De rechtbank veroordeelde nog wel één van de verdachten tot achttien jaar op grond van getuigenverklaringen, maar sprak de anderen vrij. In hoger beroep werd ook de ene veroordeelde alsnog vrijgesproken. Het bewijs was te dun, te indirect. De volunteers gingen vrijuit.

Voor Laumen is het een zaak met een rouwrand. „Wat ik mij altijd voor ogen heb gehouden en waar ik mijzelf ook mee heb getroost, is het feit dat na de aanhouding van deze mensen er op het Europese vasteland geen enkele Ira-terreuractie meer is geweest. Daar hebben we dan misschien een steentje aan bijgedragen. Maar helaas hebben we in deze zaak niemand in de bajes kunnen zetten en dat blijft knagen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden