Update

Het OM vervolgt vier verdachten van het neerhalen van MH17 voor moord

Leden van het Joint Investigation Team tijdens de persconferentie vandaag. Beeld AFP

Het Joint Investigation Team (JIT) heeft vier verdachten met naam en toenaam genoemd in het onderzoek naar het neerhalen van vlucht MH17, bijna vijf jaar geleden. Zij worden vervolgd wegens moord op 298 mensen. Het proces tegen hen begint volgend jaar in maart.

“De verdachten wordt verzocht zich te melden, volgend jaar op 9 maart om tien uur ’s ochtends bij de rechtbank.” Wilbert Paulissen, JIT-onderzoeksleider namens de politie, zegt het droog en afgemeten. “Wij roepen deze verdachten nadrukkelijk op deze datum te noteren.”

Het internationale Joint Investigation Team deed woensdag waar veel nabestaanden van de ramp op 17 juli 2014 al jaren op hopen; het noemde namen en stelde een aantal betrokkenen bij het neerschieten van vlucht MH17 in staat van beschuldiging.

Het gaat om de volgende vier mannen: de Rus Igor Girkin, ook bekend als Igor Strelkov (38), zijn rechterhand Sergey Doebinski (56), diens assistent Oleg Poelatov (52) en de enige Oekraïner van deze vier Leonid Kharchenko. Girkin was destijds ‘minister van defensie’ van de door de separatisten uitgeroepen Volksrepubliek Donetsk. De anderen werkten voor de inlichtingendienst van de pro-Russiche separatisten.

Ze worden ervan verdacht direct betrokken te zijn geweest bij het bestellen van de Buk-Telar mobiele raketinstallatie, waarmee de MH17 vanuit rebellengebied in Oost-Oekraïne werd neergeschoten. De Buk was aangevoerd uit Rusland en afkomstig van de 53ste luchtafweerbrigade uit Koersk, stelde het internationale onderzoeksteam al eerder vast.

Het JIT zegt voldoende bewijs in handen te hebben om hun betrokkenheid aan te tonen en klaagt hen aan voor het doen verongelukken van vlucht MH17 en de moord op de 298 inzittenden. Het JIT liet een aantal afgeluisterde telefoongesprekken tussen verdachten en getuigen horen, maar zal het gedetailleerde bewijsmateriaal pas tijdens het strafproces presenteren.

“Hoewel zij niet zelf op de knop hebben gedrukt is de verdenking dat zij nauw hebben samengewerkt om de Buk-Telar te krijgen en in stelling te brengen op de afvuurlocatie, met als doel een vliegtuig neer te schieten”, zegt hoofdofficier van justitie Fred Westerbeke. “In het Nederlandse strafrecht zijn personen die niet zelf aanwezig zijn tijdens de uitvoering van een misdrijf maar wel een belangrijke organiserende rol spelen, net zo strafbaar als degenen die het misdrijf feitelijk plegen”, aldus Westerbeke.

Geen uitlevering

Alle vier de mannen zijn op de internationale opsporingslijst van Interpol geplaatst, wat hun leven in ieder geval een stuk ingewikkelder maakt, ook als zij zich niet melden, zegt Paulissen na afloop van de persconferentie. “Concreet betekent het dat als zij besluiten toch naar een ander land te gaan, gesteld dat ze op hun eigen namen reizen, en zich melden op het vliegveld, er in het systeem een belletje gaat. Ze worden dan aangehouden en komen naar Nederland.”

De drie Russen hebben inmiddels al laten weten volgend jaar niet bij het proces te zullen zijn. Het JIT heeft besloten Rusland en Oekraïne niet om hun uitlevering te vragen, omdat de grondwet van beide landen de uitlevering van eigen onderdanen niet toestaat.

Rusland ontkent

Ook na bijna vijf jaar ontkent Rusland elke betrokkenheid bij het neerschieten van vlucht MH17, ondanks dat de bewijzen zich ook nu weer opstapelden. De frustratie bij de autoriteiten van de vijf landen in het JIT - Australië, België, Maleisië, Oekraïne en Nederland - is groot. Maar het Openbaar Ministerie heeft hier geen machtsmiddelen en stelt ook zonder medewerking van Rusland een succesvol proces te kunnen voeren.

Rusland zal worden gevraagd de dagvaardingen aan de verdachten uit te reiken. Ook zal Moskou opnieuw worden verzocht mee te werken aan de rechtshulpverzoeken die het JIT eerder heeft ingediend, maar het team heeft weinig hoop op medewerking. “De eenvoudige vraag aan Rusland waar deze Buk zich op en rond 17 juli 2014 bevond, hebben zij nog niet beantwoord. Andere vragen weigert de Russische Federatie tot op heden ook te beantwoorden.”

Westerbeke noemt het een gedenkwaardige dag voor de nabestaanden. “Het JIT heeft beloofd zijn uiterste best te doen om te achterhalen wie verantwoordelijk zijn voor de dood van hun geliefden. Ik ben opgelucht dat we onze belofte aan de nabestaanden gaan inlossen.”

Nabestaande Piet Ploeg verloor zijn broer Alex, en diens vrouw en zoon bij de ramp. Als bestuurder van de Stichting Vliegramp MH17 zegt hij tevreden te zijn nu de vervolging van de vier verdachten gaat beginnen. “Dit is heel belangrijk, en ook dat men niet loslaat en doorgaat met het onderzoek. Er gaan straks vier mensen, en niet de minsten in het lijstje, vervolgd worden en dat is ongelooflijk belangrijk voor ons.”

Ploeg had vooraf niet de hoop dat het JIT het hele dossier al rond zou hebben, zegt Ploeg “Het is heel ingewikkeld. Dat het er nu vier zijn dat vind ik een hele prestatie eerlijk gezegd, en dat vinden eigenlijk alle nabestaanden wel. De politie en het OM kregen een vet applaus van hen.”

President Oekraïne blij 

De nieuwe Oekraïense president Volodimir Zelenski reageert positief op het besluit verdachten aan te klagen. Zelenski spreekt in een verklaring de hoop uit dat degenen die verantwoordelijk zijn ook daadwerkelijk voor de rechter zullen verschijnen.

Tijdlijn ramp MH17

Op 17 juli 2014 stortte een Boeing 777 van Malaysian Airlines met vluchtnummer MH17 neer boven Oost-Oekraïne. Het had 283 passagiers en 15 bemanningsleden aan boord, van wie niemand de ramp heeft overleefd. In het oosten van Oekraïne was destijds een oorlog aan de gang tussen pro-Russische separatisten die door Rusland militair werden gesteund, en het Oekraïense leger.

Augustus 2014 – Oprichting van het internationale Joint Investigation Team (JIT), dat verantwoordelijk wordt voor het justitiële onderzoek naar de ramp en de vervolging van de daders. Het team bestaat uit Nederland, Australië, België, Maleisië en Oekraïne.

September 2014 – De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) publiceert een rapport met eerste bevindingen. Na het bestuderen van de wrakstukken trekt de OVV de conclusie dat het vliegtuig van buitenaf is doorboord door een groot aantal objecten ‘met hoge energie’.

Oktober 2015 – De OVV stelt in het eindrapport vast dat het toestel is getroffen door een in Oost-Oekraïne vanaf de grond afgevuurde Buk-raket die aan de linkerzijde van de cockpit ontplofte. OVV-voorzitter Tjibbe Joustra voegt er ’s middags nog aan toe dat de raket is afgevuurd vanuit een gebied dat op dat moment in handen was van pro-Russische Oekraïense separatisten.

September 2016 – In een tussenrapport stelt het JIT dat onomstotelijk vast staat dat vlucht MH17 met een Buk-raket is neergeschoten. Ook de locatie is bekend, het gaat om een landbouwveld in Oost-Oekraïne. Ook stelt het JIT dat de mobiele Buk-raketinstallatie vanuit Rusland daar naartoe is vervoerd, en na het afvuren weer is teruggereden naar Rusland.

December 2017 – Een van de stemmen die te horen zijn op afgeluisterde telefoongesprekken blijkt die van de Russische generaal Nikolai Tkatsjev, stelt het onderzoekscollectief Bellingcat. Hij heeft hoogstwaarschijnlijk de order gegeven voor het transport van de Buk.

Mei 2018 – Op 24 mei maakt het JIT bekend dat uit onderzoek definitief is komen vast te staan dat de Buk-raket waarmee het vliegtuig werd neergehaald, afkomstig was van de 53e brigade van het Russische leger in Koersk.

Mei 2018 – Een dag later stellen Nederland en Australië, op basis van de conclusie van het JIT, Rusland aansprakelijk voor het neerhalen van MH17. Op dezelfde dag maakt Bellingcat bekend dat het de naam heeft achterhaald van een tweede hoge Russische militair, Oleg Ivannikov, die als militaire inlichtingenofficier betrokken was bij het afvuren van de Buk-raket.

Juni 2019 – Het JIT noemt vier verdachten, beschuldigt hen van de moord op 298 mensen en stelt vervolging in. Het proces begint op 9 maart 2020.

Alle berichtgeving rondom MH17 leest u in ons dossier.

Lees ook: 

Een ongekende stap: Nederland stelt Rusland als land aansprakelijk voor MH17-ramp

Nederland stelt Rusland aansprakelijk voor het neerhalen van vlucht MH17, en zal Rusland mogelijk voor het Internationaal Gerechtshof dagen. Samen met Australië wil Nederland Rusland als land verantwoordelijk houden voor de gebeurtenissen die ertoe leidden dat 298 passagiers van de fatale vlucht de dood vonden.

Dit is de Russische brigade waar de Buk-raket die MH17 uit de lucht schoot vandaan kwam

De Buk-raket waarmee vlucht MH17 uit de lucht werd geschoten, was afkomstig van de 53ste luchtafweerraketbrigade uit Koersk, meldde het Joint Investigation Team (JIT) vandaag. Wat is dat voor een brigade?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden