Het oliemannetje van het eiland

Een gepensioneerde Shell-medewerker doet op Terschelling wat anderen nalieten: hij informeert de eilanders over kansen en risico's van gasboringen.

Jenö Obendorfer heeft er al vijf spreekbeurten in volle zaaltjes opzitten. "Ik doe er nog twee of drie", zegt de 68-jarige, "dan is het wel mooi geweest." Half Terschelling kent inmiddels zijn verhaal, de andere helft binnenkort ook.

Mooi gezicht: in een uitpuilend café-restaurant De Rustende Jager in het buurtschap Formerum luisteren zo'n tachtig buurtbewoners in opperste concentratie naar een verhaal over doorlaatbaarheid van diepe formatielagen, over blow-outs, over subsea-boren, over mudkolommen, gedevieerd boren en fracken. Twee uur lang is Jenö Obendorfer aan het woord. Taaie kost, maar niemand verlaat het café. De zaal absorbeert gulzig zijn dossierkennis.

Obendorfer heeft een powerpointpresentatie, met foto's, tekeningen, moeilijke begrippen. Slide na slide vol technische details. Met geduld en passie legt hij uit wat boren tot op duizenden meters diepte inhoudt. "Hier wordt het even wat ingewikkeld, maar het is wel belangrijk. Volgen jullie het nog?" vraagt hij het zaal-tje. Geknik.

Elk begin van een discussie kapt hij resoluut af: "Ik ben hier om informatie te verstrekken, het debat moeten jullie elders voeren." Obendorfer woont op Terschelling en heeft een lange loopbaan in de fossiele sector achter de rug - hij is, wat je noemt, een echt oliemannetje - maar hij wil zijn verhaal vooral neutraal houden. Emoties zijn er al genoeg op Terschelling.

Het onderwerp is prangend: gas- en oliefirma Tulip Oil wil bij het eiland een gasveldje leeghalen. Tot afgelopen week hadden zowel Tulip Oil als de gemeente Terschelling niet al te veel informatie prijsgegeven. Dat zat Obendorfer dwars. "Als je een omstreden plan hebt, is volledige openheid toch wel een eerste vereiste." Tulip Oil heeft inmiddels beterschap beloofd.

Pas dinsdag belegden de gemeente en het boorbedrijf een eerste informatieavond voor bewoners, hoewel de plannen al ruim twee jaar in selecte kring bekend waren. De honger naar informatie was zo groot dat tientallen belangstellenden dinsdagavond niet meer in de kerkzaal in Midsland-Noord pasten. Voor de dag erna werd haastig een tweede informatie-avond uitgeschreven.

Obendorfer vond het gebrek aan transparantie ronduit ergerlijk. "Het is toch vreemd dat ik als burger het voortouw heb moeten nemen. Dat hadden de initiatiefnemers of de gemeente moeten doen."

undefined

Klankbordgroep zonder kennis

Jenö Obendorfer kent de praktijk van boren op grote diepte. Hij werkte dertig jaar in de olie- en gassector, de meeste jaren voor Shell. Hij was betrokken bij grote boorprojecten in Oman, Singapore, Qatar, Brunei, Nigeria, Namibië, Syrië en ook korte tijd in Libië. In 2000 ging hij met pensioen en vestigde zich op Terschelling.

De Shell-man kreeg pas onlangs een document over de gaswinning onder ogen en las vol verbazing hoe er op zijn eiland door een klankbordgroep, opgericht door Tulip Oil, werd gesproken over de plannen voor gaswinning. "Zonder enige kennis van zaken." De klankbordgroep moest het draagvlak peilen voor gaswinning op of nabij Terschelling. "De mensen uit die klankbordgroep krijgen nu alle kritiek over zich heen en dat is onterecht. Zij hebben op een integere manier geprobeerd de belangen van het eiland veilig te stellen. Maar er was binnen de groep geen enkele deskundigheid. Ze wisten niet waar ze over spraken."

Boorexpert Obendorfer werd niet gevraagd om zitting te nemen in de klankbordgroep. Waarom niet? "Ik ga daar niks over zeggen. Ik wil wel zeggen dat de discussie heel anders was gelopen als ik in die groep had gezeten."

Obendorfer denkt dat Tulip Oil uiteindelijk een vergunning zal krijgen om het aardgas van Terschelling te winnen - tenzij de verplichte milieueffect-rapportage roet in het eten gooit. De rijksoverheid wil graag kleine gasvelden ontginnen en dat beleid is dringender geworden, nu de aardgaswinning in Groningen drastisch moet worden teruggeschroefd door de bodembevingen. Het rijk zoekt compensatie voor het verlies aan aardgasinkomsten. Minister Kamp (economische zaken) zal daarom volgens Obendorfer snel geneigd zijn nieuwe gaswinnings-projecten toe te staan.

"Het gaat gebeuren, we moeten realistisch zijn. We zullen toch onze energievoorziening veilig moeten stellen. Dat is een nationaal belang. Voorlopig zijn we in Nederland nog niet in staat om al onze energie uit duurzame bronnen te halen. Volgens mij moet het mogelijk zijn om buiten het beschermde Natura2000-gebied, op acht kilometer uit de noordkust van Terschelling, zonder al te veel milieuschade te boren naar het gas. Met horizontale boortechnieken kun je van grotere afstand het veld aanboren."

undefined

Het voordeel van een boortoren

Maar het draagvlak voor welk boorplan dan ook, of het nu op of in de Noordzee bij Terschelling is, is op dit moment afwezig, constateert ook Obendorfer. "Dat komt door dat gebrek aan transparantie. Iedereen zet nu de hakken in het zand. Dit is dus eigenlijk een gemiste kans."

Hij heeft uitgerekend dat het gasveld acht kilometer lang is. Anderhalve kilometer ligt onder Terschelling, na bij Hoorn. De rest van het veld steekt 6,5 kilometer de Noordzee in. "Op het eiland zelf boren lijkt mij uitgesloten. Dat moeten we ook niet willen, denk ik. Los van de natuurwaarden op het eiland, het is ook niet goed voor het toerisme, de belangrijkste inkomstenbron van Terschelling."

"Maar een boortoren op acht kilometer voor de noordkust zie je nauwelijks vanaf het strand. Het grote voordeel is dat aan Tulip Oil dan financiële compensatie kan worden gevraagd voor het eiland. Van dat geld zouden we mooie projecten kunnen opzetten, voor landschaps- en natuurbeheer, voor ouderen, voor sportclubs, noem maar op. Dat wilde de klankbordgroep ook. Ze hadden zich direct sterk moeten maken voor boren op zee op grote afstand van Terschelling en ze hadden Tulip Oil moeten dwingen om ook in dat geval financieel over de brug te komen. Maar zo ver is het helaas niet gekomen." De klankbordgroep heeft zichzelf na alle kritiek opgeheven.

undefined

'Diepe bodemlagen niet poreus genoeg'

Jenö Obendorfer is wel bezorgd over de plannen van Tulip Oil op Terschelling. Hij denkt dat het bedrijf te klein en onervaren is voor het boorproject. Het gesteente waarin het aardgas op een diepte tot 2600 meter zit, is zeer slecht doorlatend. Gesteente moet poreus zijn, wil er aardgas uit gewonnen kunnen worden. Het vereist speciale technieken om uit de diepe formatielagen gas te winnen. Het is waarschijnlijk één van de redenen waarom het al in 1993 ontdekte aardgasveld bij Terschelling nooit eerder tot ontwikkeling is gebracht.

Obendorfer was enkele jaren geleden één van de initiatiefnemers van een plan om op Terschelling met geothermie warmte te winnen uit diepe bodemlagen. De temperatuur op 2500 meter diepte onder Terschelling is 10 graden hoger dan het gemiddelde in Nederland. Die warmte kan worden benut voor woningen en voor opwekking van elektriciteit. De plannenmakers haalden een ton aan schenkingen op van het bedrijfsleven en deden onderzoek naar de haalbaarheid. Maar het plan werd afgeblazen toen bleek dat de doorlaatbaarheid van de bodem zo slecht was, dat het vrijwel onmogelijk zou zijn om water in en uit de diepe aardlagen te pompen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden