Het nut van poëzie, fietsen, tuinieren of zuivere wiskunde

De auteur is natuurkundig ingenieur

Hilbert begon als volgt: “Er wordt ons dikwijls verteld dat zuivere en toegepaste wiskunde vijandig tegenover elkaar staan. Dit is niet waar. (...) Zuivere en toegepaste wiskunde kunnen niet vijandig tegenover elkaar staan omdat ze in feite niets gemeenschappelijks) hebben.”

Hoe gechargeerd dit ook klinkt, de discussie - of is het langs elkaar heenpraten? - van Nieuwland en Den Hollander heeft een onmiskenbare relatie met Hibbert's uitspraak. Zuivere en toegepaste wiskunde moeten uit elkaar gehouden worden, op straffe van onhelderheid.

Maar, zo vervolgt Gamow, ofschoon de wiskunde haar zuiverheid liefheeft maken andere wetenschappen, vooral natuurkunde, er maar al te graag gebruik van. Bijna elke tak van zuivere wiskunde wordt nu aan het werk gezet ter verklaring van een of ander aspect van het fysische universum. Bijvoorbeeld zulke disciplines als groepentheorie, niet-commutatieve algebra en niet-Euclidische meetkunde, die altijd werden beschouwd als volstrekt zuiver en ongeschikt voor welke toepassing ook.

Eén gebied van de wiskunde is er echter tot nu (1953) toe in geslaagd onbruikbaar te blijven voor enig doel, behalve het stimuleren van hersengymnastiek, en kan dus met ere de 'kroon der zuiverheid' dragen. Dit is de getallentheorie, een van de oudste producten van mathematisch denken.

Tot zover Gamow. Hij kon niet weten dat ook dit laatste bastion eens zou vallen. De theorie van de priemgetallen wordt al weer jaren benut voor de beveiliging van berichtenverkeer.

Professor Nieuwland zal toch wel op de hoogte zijn van deze elementaire feiten uit de geschiedenis van zijn vak; waarom doet hij dan zo neerbuigend tegen de fundamentele wiskunde? Over nut gesproken, hoe nuttig is astronomie of de theorie van zwarte gaten, allebei zeer ver van ons bed en met een verwaarloosbare invloed op het bruto nationaal product? Sommige mensen vinden hun levensvervulling in de zuivere wiskunde, anderen in het schrijven van gedichten, het zo hard mogelijk fietsen, hun tuin tot de mooiste uit de buurt maken of het speculeren in aandelen. Twisten over het (relatieve) nut daarvan leidt mijns inziens tot niets, en er valt in dit opzicht ook weinig aan te sturen.

Tenslotte, wat gaat er om in het hoofd van de VWO-kandidaat met exacte aanleg die de wiskunde studie overweegt. Is Andrew Wiles, die een eeuwenoud doch nutteloos probleem (de laatste stelling van Fermat) oploste zijn grote voorbeeld, of zijn dat John von Neumann en Alan Turing die door hun toegepaste werk het aanzien van de maatschappij en zelfs de loop van de geschiedenis hebben beïnvloed? Vermoedelijk geen van drieën, want de meesten zullen deze namen niet kennen, wat jammer is, maar minder erg dan het ontbreken van het besef dat men in de wiskunde zeer uiteenlopende wegen kan gaan. Het bijbrengen van dat besef door gerichte actie lijkt mij in de geest van professor Nieuwland; professor Den Hollander kan van zijn kant daar moeilijk bezwaar tegen maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden