Het nut van een architectuurprijs voor een haven

De jury voor de belangrijkste architectuurprijs van Nederland, de Maaskantprijs, wees onlangs 'de Rotterdamse haven' als laureaat aan. Vervolgens nam het bestuur de voordracht niet over. Reden te over voor enkele kanttekeningen. De auteur is hoofdredacteur van Archis, tijdschrift voor architectuur, stedebouw en beeldende kunst.

OLE BOUMAN

In plaats daarvan wordt een anoniem proces als inspiratiebron in het zonnetje gezet. De haven is niet het werk van een aantal mensen, herkenbaar verzameld in bijvoorbeeld een Gemeentelijk Havenbedrijf, maar een dynamisch krachtenspel, 'een buitengewoon leerrijk en inspirerend voorbeeld van een moderne omgeving', dat het bereik van 'vertrouwde concepten van planning en stedebouw' verre te buiten gaat. Hiermee is de Maaskantprijs 1996, ook al wordt ze niet uitgereikt, een signaal van een nieuwe architectuurbenadering.

De opstelling van het bestuur is niet geheel onbegrijpelijk. Want het geven van een prijs aan een situatie, aan een context voor een vruchtbare reflectie op architectuur, is een ongehoorde stap en raakt aan de fundamenten van het prijzenwezen. De jury wilde geen prijs geven aan uitzonderlijkheid, maar 'aan de betekenis van de haven als dynamische omgeving (...) voor de condities van de ontwerpende disciplines'. Aan een ervaringsfeit dus, en als stimulans om dit feit ook in de Nederlandse architectuur eindelijk eens onder ogen te zien. Terwijl het bestuur wilde vasthouden aan een beoordeling achteraf, wilde de jury de architectuurontwikkeling in de toekomst alvast een handje helpen door een aantal voorwaarden in de schijnwerpers te plaatsen die naar haar oordeel heel gunstig zijn.

Het is evident dat het om meer gaat dan een verschil van inzicht, uit te vechten in een scholastische strijd over de statuten. Het zal mij niet verbazen indien het bestuur het juryvoorstel helemaal geen hulp voor de architectuur vindt en die voorwaarden helemaal niet gunstig. De jury zet in haar rapport een aantal heilige huisjes op het spel die zich niet zonder slag of stoot laten slechten, en waarvan ook het doel van de sloop allesbehalve onbetwist is. Kern van de zaak is dat het hele begrip voorbeeldigheid wordt gedepersonaliseerd. Niet handelende individuen zijn nog de drijvende krachten van onze omgeving, maar zelf-genererende systemen. Op zichzelf is dat geen nieuw inzicht, maar voor het architectuurdebat, dat voornamelijk lijkt te bestaan uit kritiekloze bewondering voor gearriveerde of opkomende supersterren, is het baanbrekend.

De Rotterdamse haven is volgens de jury 'een voorbeeld van een omgeving die inzichtelijk maakt hoe, op welke wijze en met welk resultaat, in de toekomst aan de inrichting van de rest van Nederland zal moeten worden gesleuteld.' Enerzijds wil de jury met deze opvatting aansluiting zoeken bij internationale discussies die nu over architectuur gevoerd worden. Anderzijds zet ze zich expliciet af tegen de theoretische lauwheid die de praktijk, het debat en onderwijs hier te lande kenmerkt. Wat dat betreft kan vrijwel iedereen in Nederland zich dit rapport aantrekken.

Het is te hopen dat we niet blijven steken in een statutair conflict waar niemand warm of koud van wordt, maar kunnen overstappen op de betekenis van dit rapport zelf. Niet een cérémonie protocolaire na afloop, maar een 'noodzakelijke heroriëntatie', waarvan de vruchtbaarheid zich nog moet bewijzen, heeft de jury op het oog gehad.

Met de onontkoombare feiten van de Rotterdamse haven als bewijs, staat de zaak van de jury er uitstekend voor. Ik vraag me alleen wel af of een beroep op dit soort onontkoombare feiten voor de toekomst van de architectuur voldoende is. Natuurlijk is het altijd goed de kleren van de keizer te doorzien en de naakte waarheid aan het licht te brengen. Maar wat gebeurt daarna? Daarover doet de jury nog geen uitspraken.

Van Mevrouw Haven zelf hoeven we in elk geval niets te verwachten. Die gaat haar eigen weg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden