Het noodzakelijk contact van kerk en massamedia

De schrijver is lid van de KRO.

Anders dan sommige opponenten, las ik Bodars stukken overigens niet met louter afkeer. Mijn gevoelens waren gemengd. Voor een deel kan ik me ook wel vinden in zijn relativerende constatering, dat de polarisatie in de r.-k. kerk een keer zal verwaaien. Maar ik begrijp daarom nog niet, waarom alleen de grijze 'progressieven' er door hem op gewezen moeten worden, dat hun gezwoeg vergankelijk is. Moet er, gezien de huidige zwakte van de kerk niet alles aan gedaan worden, om 'vleugels' weer met elkaar te laten bewegen? Dat vraagt van verschillende kanten om een mentaliteitsomslag, ook bij hen die zich thans vermeien in de 'wetenschap' dat ze de trouwste zonen en dochters van de kerk zijn. Het vereist oefening in onbevangenheid en openheid, zowel naar de samenleving, als naar elkaar. Het meest problematisch vind ik, dat Bodar de huidige zwakte van de r.-k.

kerk lijkt te willen verbergen in 'silent isolation'.

Nieuwsgierigheid

Ondanks de privatisering waarin kerk en geloof terecht zijn gekomen, zijn er namelijk juist nu weer signalen, die wijzen op een groeiende nieuwsgierigheid en ontvankelijkheid, waar het de antwoorden betreft, die mensen zoeken voor hun levens- en zingevingsvragen. Het is een interesse die aan alle hevige discussies en polarisaties van de afgelopen decennia voorbij lijkt te gaan. Langzamerhand eindigt inderdaad een tijdperk. Dat ben ik met Bodar eens.

Maar de kerk kan dan niet, zoals hem voor ogen staat, in de media het gesprek over levensbeschouwing aan anderen overlaten en zelf zich beperken tot verkondiging, uitleg en voorlichting. Bij hun bezoek aan Rome hebben de bisschoppen trouwens uitdrukkelijk afstand genomen van iedere schijn van kerkelijke propaganda in die media. "Communicatie veronderstelt niet alleen aandacht voor de zender en het medium, maar ook voor de boodschap en de ontvanger" , aldus de bisschoppen. Dat betekent niet dat je in eigen zendtijd zomaar met katechismusles moet beginnen. De indruk, dat het taboe op een gelovige levenshouding aan zijn eigen grenzen is gekomen, is nog pril. Nieuwe mogelijkheden en grenzen van religieuze communicatie dienen daarom behoedzaam te worden verkend. Dit sluit een directere, explicietere geloofscommunicatie niet uit.

Samenspraak

Maar de kerk heeft er groot belang bij de verkenning in samenspraak te blijven doen. Ik heb de indruk dat de KRO zowel voldoende sensoren heeft voor de nieuwe mogelijkheden en grenzen van onze cultuur, als voor de eisen die het eigen metier stelt. Ik denk bijvoorbeeld aan de discussie over de opstanding in het KRO-programma Arena, op Pasen. Ik kan me de laatste tijd geen discussieprogramma herinneren, met zo'n thema nog wel, dat door de zaal met zoveel gespannen aandacht werd gevolgd. Ook programma's als Ik geloof en De rest is stilte kunnen niet alleen weer, ze worden zelfs op onmogelijke uren (dat wel) ademloos bekeken.

Uitgerekend aan die KRO zou volgens Bodar de r.-k. zendtijd moeten worden ontnomen. Nu de kerkprovincie over enige tijd een nieuwe mediabisschop zal krijgen en binnen het secretariaat van de kerkprovincie een nieuwe secretaris voor die media aan het werk zal gaan, mogen suggesties als van Bodar niet onweersproken blijven. Zeker als hij er ook nog rotsvast van overtuigd lijkt, daarmee de kerk een goede dienst te bewijzen. Het lijkt me een dwaling van formaat.

Ik zou Bodar de Vaticaanse pastorale instructie inzake de media, 'Aetatis novae' en het Ad limina-rapport ter gelegenheid van het bisschoppenbezoek aan Rome, willen voorhouden. Of de toespraak van kardinaal Martini over de noodzakelijke ontmoeting tussen kerk en massamedia.

In 'Aetatis novae' wordt expliciet gepleit voor "oecumenische samenwerking op mediagebied" ; inclusief samenwerking met andere wereldgodsdiensten. Dat impliceert toch minstens samenwerking met een eigen katholieke omroep - al heb je daar misschien wel eens een meningsverschil mee gehad. Volgens de Vaticaanse instructie moet de plaatselijke kerk "vandaag communiceren in en naar de zich ontwikkelende media-cultuur toe" . Ze moet ook pogingen doen "om de media te begrijpen - hun doelstellingen, procedures, vormen en genres, interne structuren en modaliteiten - en om steun en bemoediging aan te bieden aan hen die bij het werk van de media betrokken zijn" .

Natuurlijk spreekt de instructie ook over de noodzaak om "eigen specifiek katholieke instrumenten en programma's voor sociale communicatie" te bevorderen. Het moment kan namelijk een keer komen, dat programma's die de plausibiliteit van een gelovige levenshouding thans nog ondersteunen, door een verdere ontwrichting van ons bestel toch in gevaar komen. Maar ik lees nergens over de noodzaak, dat moment bewust dichterbij te halen. Het Ad limina-rapport zegt over het tegenwicht bieden aan de marginalisering van geloof en Kerk in de media: "De Nederlandse katholieken beseffen dat ze ook in dit opzicht met hun eigen omroep een bijzonder instrument in handen hebben" .

Tenslotte zou ik wensen dat de katholieke mediadiscussie zich niet tot de tv beperkt. Het idee van prof. J. Hemels om te komen tot een niet door bisschoppen geleid blad, dat op het katholieke erf borg zou moeten staan voor een open, communicatieve cultuur - tussen vleugels en tussen diverse geledingen van de kerk - heeft tot dusverre nog niet de aandacht gekregen die het verdient.

Blokkades

De geschiedenis leert, dat je vastgeroeste conflicten kunt koesteren. Je kunt ze ook heel langzaam wegleven en je kunt naar oplossingen toeleven. Het '8 mei-concilie' bijvoorbeeld waar Hedwig Wasser voor pleit, getuigt van gelijksoortige blokkades om naar oplossingen toe te leven, als de suggesties van Antoine Bodar.

De kerkprovincie zou op het verstrijken van haar eigen polarisatie alvast kunnen anticiperen met een 'vredesplan'. Het zou kunnen samenvallen met een pastoraal communicatieplan, waarvoor in 'Aetatis novae' wordt gepleit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden