Het nieuws als tweede natuur

Morgen presenteert Maartje van Weegen voor de laatste keer 'De Klassieken'. Daarna gaat 'die vrouw van het journaal' na 41 jaar met de vut.

Wel zo prettig, zegt Maartje van Weegen, dat de nieuwe Radio 4-studio een raam heeft. Terwijl ze 'De Klassieken' presenteert, ziet ze graag wat er buiten gebeurt. Haar wereld wordt nog groter dankzij het scherm waarop ze teletekst volgt. Het nieuws rond de Noorse moordenaar Breivik of de 'dappere vrouwen' van Pussy Riot verwerkt ze in het Avro-programma. "Omdat je soms niet neutraal kunt verdergaan met muziek draaien." En ook omdat ze van nieuws houdt, ze noemt het een tweede natuur.

Als de rode studiolamp even dooft, overlegt ze met collega's van techniek en regie, het team dat ze gaat missen. Ze krabbelt een inval op papier, of leest hartverwarmende e-mails. Morgen is de laatste uitzending vanuit Het Concertgebouw in Amsterdam, daarna gaat ze met de vut. 'Ik kan er niet bij zijn, maar komt u eens langs', schrijft een luisteraar uit Urk. "Anderen zijn juist blij dat ik vertrek, maar die schrijven niet snel", relativeert Van Weegen.

De laatste uitzending is gedeeltelijk een verrassing. "Improviseren is een groot deel van mijn werk geweest. Maar vaak ging het dan om grote gebeurtenissen, en wist níemand het. De aanslagen van 9/11, de moord op Pim Fortuyn, al die nare dingen." Ze hoopt dat ze niet volschiet: "Tranen zijn voor thuis."

Van Weegen (61) wordt nog vaak begroet als 'die vrouw van het journaal'. "'Nova', 'Buitenhof', journaal, rampen: voor kijkers is het allemaal hetzelfde." Vijf jaar geleden stopte ze al met televisie. Ze zou nooit meer terugkomen, 'ook niet om een hoekje', maar voor 'Nederland valt aan', het NTR-programma waarin de politionele acties in Indië breaking news waren, maakte ze laatst een uitzondering. Tegen de bedenker ervan, Ad van Liempt, kon ze geen nee zeggen. Ze delen een heel omroepverleden, sinds ze elkaar in 1984 leerden kennen op de NOS-redactie van het halfzesjournaal.

Dat was toen een revolutionair nieuwsprogramma. Door het tijdstip, de toegankelijke toon en de technische vernieuwingen: het was het eerste journaal met live-interviews via de satelliet. Bijzonder was ook dat de hele week dezelfde nieuwslezeres aanschoof. De 33-jarige Maartje van Weegen was voor iedereen een grote verrassing, schrijft Van Liempt in zijn geschiedenisboek over het journaal. 'Er ontstond iets tussen haar en de kijker, met als serieuze verbinding het nieuws.' "Onze deelredactie had een eigen winkeltje en was trots als het achtuurjournaal iets overnam. Dat lijkt nu honderd jaar geleden", zegt Van Weegen.

Wonderlijk vond ze het dat Fred Emmer en Noortje van Oostveen opeens collega's waren. Ze kwam uit Bussum en fietste vaak langs Studio Irene, maar had nooit van een televisiecarrière gedroomd. "Het liep zo, en er kwam steeds een vervolg. Terugkijkend heb ik altijd op het juiste moment ja en nee gezegd. Met als gevolg dat ik bij veel wereldgebeurtenissen vooraan heb kunnen staan."

De KRO vroeg haar in 1971 voor het primetime hobby-programma 'Studio Vrij', ook al was ze niet katholiek en ook niet handig. Haast vanzelf werd haar werk journalistieker. Ze kwam bij 'Met het oog op morgen', deed de actualiteitenrubriek 'Echo', het mediaprogramma 'Ratel' en het omroeppastoraat. "Ik praatte met mensen en hield ze bij de les, eigenlijk is dat mijn taak gebleven."

Eenmaal zei ze ja en werd het nee. Joop van den Ende wilde in 1989 een talkshow met haar maken voor de KRO. "Joop vond het mooi dat ik kritisch kon zijn zonder onbeleefd te worden." Door zijn commerciële avontuur met TV10 ging de talkshow niet door.

Van Weegen vindt zichzelf niet zo bijzonder, daarom is het er nooit meer van gekomen. Was ze niet te bescheiden? "In 'Het Capitool', 'Buitenhof' en 'Nova' was ik dienstbaar maar ook degene die doorvraagt en denkt: nu verkoopt u onzin. Ik ben dus niet niemand. Maar heel speciaal was ik ook weer niet. Sonja Barend is een fenomeen, zoals Paul Witteman dat op een andere manier is, of Koos Postema. En ik? Ik ben dat niet."

In 1986 was Van Weegen te gast bij Sonja Barend. Laatst zag ze een fragment terug en voelde weer hoezeer ze onder de indruk was geweest. "Je ziet het aan mijn ademhaling", zegt Van Weegen, de handen om de hals gevouwen. In haar vorig jaar verschenen boek 'De beste tv-interviews' heeft Barend het interview opgenomen dat Van Weegen in 1987 met prinses Juliana en prins Bernhard hield. Sonja's officiële stempel van goedkeuring.

Net een film, dacht Van Weegen, toen ze vanuit Paleis Soestdijk haar lelijke eend naast het bordes zag staan. Het koninklijk paar was vijftig jaar getrouwd. Prinses Juliana wilde een gesprek, geen interview, dus Van Weegen had geen vragen op papier. Het ging over de kleinkinderen, het keurslijf en over ouder worden. Juliana wierp Bernhard toe: "Vertel eens even waarom je 't idiote idee hebt gehad om met mij te trouwen."

Van Weegen sneed enkele zware problemen aan, zoals de wapenwedloop, de ouderenzorg, de enorme werkloosheid: "Kunt u zich voorstellen dat jonge mensen nu bang zijn om kinderen te krijgen? Bang dat je ze geen toekomst kunt geven?"

De vragen zeggen iets over de sombere jaren tachtig, maar ook over de bezorgde natuur van de interviewster. "Dat denk ik wel. Die heb ik nu misschien nog. Wat het óók was: ik probeer te leren van ouderen. Hebben wij dezelfde zorgen als zij vroeger hadden, en wat hebben zij erop gevonden?" Maak je geen zorgen over wat je niet kunt helpen, adviseerde Bernhard.

Vanaf 1998 werd Van Weegen verslaggever Koninklijk Huis bij de NOS. Ze verzorgde het commentaar bij het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima en de begrafenissen van prins Claus, prinses Juliana en prins Bernhard. In de uitzending waarin het overlijden van prins Claus werd bekendgemaakt, las Van Weegen een gedicht voor van Adriaan Roland Holst, uit een boek van haar overleden vader, wat ze er niet bij vertelde.

"Het ging niet om mijn emoties, maar het was wel zo'n programma waarin ik ertoe deed. Dat persoonlijke zit in mij, en als je bij de grote gebeurtenissen niet jezelf bent, val je door de mand. Je mag best laten zien dat je spanning voelt, of even zeggen: wat gebeurt hier nou. Zoals kijkers van het journaal mochten zien dat die gruwelijke beelden mij niet onberoerd lieten. Dat is bij het wereldnieuws, het drama, maar ook bij 'De Klassieken', mijn manier. Er zijn vast mensen die dat ook vervelend vinden."

In 1987 vroeg ze het koninklijk paar: Als u terugkijkt, zou u dingen anders hebben gedaan? En hoe zou u willen dat we u onthouden? Wat zijn nu haar eigen antwoorden?

"In die 41 jaar had ik een enkele zin anders moeten formuleren. Bij het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima zei ik bijvoorbeeld dat prinses Margarita en Edwin de Roy van Zuydewijn afwezig waren vanwege geld. Die affaire kwam pas later. Op televisie heb je anderhalve seconde om bij een beeld een gedachte uit te spreken, dan is het weg. De kans om iets verkeerd te zeggen is heel veel uren, jarenlang vrij groot geweest." Aanhangers van Pim Fortuyn vonden haar niet neutraal bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2002. "Nou, heb ik ook een rafeltje. Alles aan Maartje klopt altijd. Ik zat in programma's die deugen en ben heel verantwoord geweest. Je mag trouwens blijer zijn met mensen die zich boos op je maken dan met mensen die zeggen: oh, die is wel goed. Want dan ben je kleurloos, en grijs wil ik niet zijn."

Hoe ze herinnerd wil worden? "Het is bijna alsof ik een grafschrift moet bedenken. Maar ik ga niet dood, althans niet nu, ik ga alleen weg. Ik zal altijd wel degene blijven van het nieuws, wat ik verder ook gedaan heb. En die 100.000 luisteraars van 'De Klassieken' zullen zeggen: leuk dat ze bij ons is geweest."

Afscheid Maartje van Weegen in De Klassieken, morgen van 9 tot 12 uur bij de Avro op Radio 4. Morgenavond zendt de Avro op Best24 om 20.30 uur 'Tv-afscheid Maartje van Weegen' uit. Zaterdagmiddag komt de compilatie hiervan op Nederland 1.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden