ReportageLesbos

Het nieuwe Moria is niet goed, maar beter dan het was

Voor tent 736 van het nieuwe kamp Moria. Bewoners slapen hier in een tent op de grond.Beeld Thijs Kettenis

Nadat het vluchtelingenkamp Moria vorige maand volledig afbrandde, werd een nieuw kamp op Lesbos uit de grond gestampt. ‘Dit is een noodkamp’.

Bij de ingang van tent nummer vijf is de lucht niet te harden. De deur van een van de zes mobiele wc’s die er staan gaat open. Een stuk of tien jongens en mannen kijken lachend vanaf hun stapelbed hoe een jongeman op zijn tenen in zijn slippers uit de wc komt. 

Meteen mijn voeten afspoelen, denkt hij, en hij loopt direct naar de wasplaats - een rijtje kranen, aangesloten op een grote tank. Om hem heen staan zo'n twintig mannen zich in het volle zicht in te zepen, met alleen hun onderbroek aan. Voor het rijtje toiletten ligt een brouwsel dat immense stank veroorzaakt. “Niet goed”, klinkt het vanuit de tent, en de mannen trekken een vies gezicht.

De bewoners waren qua goorheid wel wat gewend in Moria, het kamp op Lesbos waar ze zaten tot dat drie weken geleden afbrandde. Maar daar waren ten minste nog douches. Bij gebrek aan privacy staan enkele vrouwen zich nu met kleren aan in zee te wassen. En er zijn wel meer pijnpunten. Vrijwel iedereen slaapt in tenten op de grond, cabines met bedden zijn er niet. De tenten staan op een zanderige bodem. Vandaag blazen er af en toe flinke windvlagen over het kamp, zodat iedereen zijn gezicht regelmatig moet beschermen tegen grote wolken stof. Dat is nog tot daar en toe, maar het hele terrein dreigt te veranderen in een modderpoel als het straks gaat regenen. 

“Dit is geen permanent kamp, ook geen tijdelijk kamp, dit is een noodkamp”, zegt Natalia Prokopchuk, woordvoerder Europa van VN-vluchtelingenorganisatie Unhcr, in een café aan de weg erlangs. “Er moet een andere oplossing komen. Maar wat als het morgen gaat regenen? Dit moet wel winterklaar gemaakt worden, en het sanitair moet beter. Wij staan klaar om te helpen, andere hulporganisaties ook, maar de Griekse overheid is verantwoordelijk.”

Beeld Thijs Kettenis

Sommige dingen gaan nu beter

Er zijn hier ook dingen beter dan in Moria, zie je als je door het kamp loopt. Het voelt vooral ordelijker en een stuk veiliger. De tenten zijn per etniciteit verdeeld in zones. Families zijn gescheiden van alleenreizende mannen, de vrouwen zitten weer ergens anders. Overal staat politie. “Mondkapje op”, commandeert een agent een man die hem onder zijn kin heeft hangen. Bewoners krijgen tijdelijk 50 procent meer tegoed op hun door de EU gefinancierde betaalpassen, waarmee ze zelf boodschappen kunnen doen en koken. “We hebben bewondering voor hoe snel de Griekse autoriteiten gehandeld hebben toen meer dan tienduizend mensen op straat stonden door de brand. Maar de asielprocedures liggen nog steeds stil. En het belangrijkste: er moeten meer plekken in appartementen en hotels op het vasteland vrijgemaakt worden waar deze mensen heen kunnen. Een kamp is nooit de beste oplossing”, zegt Prokopchuk.

Er is beweging, zegt de Unhcr

Dat mag zo zijn, maar het is Grieks én EU-beleid om migranten zo veel mogelijk op Lesbos en vier andere eilanden te houden tot hun asielaanvragen zijn afgehandeld. En een nieuw plan voor huisvesting is er niet, omdat eilandbewoners dat al tijden tegenhouden. Veel mensen vrezen daarom een tweede Moria. 

Maar de Unhcr ziet beweging sinds de brand: deze week brachten de Grieken meer dan duizend vluchtelingen van de eilanden over naar het vasteland. En Athene zegt dat zich op de eilanden nu geen alleenreizende kinderen meer bevinden. Donderdag vlogen 53 van hen naar Duitsland, net als een groep van 86 bestaande uit ernstig zieke kinderen en hun familieleden. Dat bracht het totaal aantal asielzoekers dat dit jaar door andere EU-landen van Griekse eilanden is overgenomen boven de duizend. 

Beeld Thijs Kettenis

“Laten we dat momentum vasthouden”, zegt Prokopchuk. Op de eilanden zitten nu nog zo’n 26.000 asielzoekers. “Dit is het moment dat EU-landen zich solidair moeten tonen en meer mensen opnemen. En niet ten koste van andere uiterste kwetsbare vluchtelingen die ook bescherming nodig hebben.” Dat laatste is een duidelijke sneer naar Nederland, dat honderd extra minderjarigen van Lesbos opneemt, maar in ruil honderd minder vluchtelingen uit andere crisisgebieden wil. Wel financiert Den Haag voor drie jaar 48 opvangplekken voor minderjarige asielzoekers op het Griekse vasteland. Daar kunnen enkele honderden kinderen gebruik van maken. Het eerste van drie tehuizen gaat volgende week open; staatssecretaris Ankie Broekers-Knol van asiel en migratie kreeg er gisteren een virtuele rondleiding.

Achter de hekken van het nieuwe kamp pakken mensen de draad intussen weer op. Voor tent 783 keuvelt een Afghaan met de buurvrouw van tent 795. Een jongen wappert met een stuk karton het houtvuurtje aan onder een aan een buis bevestigde ketel. Hij maakt thee voor zijn moeder. En een medewerker van Unicef telt in het Grieks tot tien met een groep kinderen bij tent 960. Maar ja, die stank. Een jongen doet de deur van een toilet open, maar slaat hem gauw weer dicht. Hij trekt zijn T-shirt uit en loopt naar de zee.

Lees ook:

Hoe Moria een mensonwaardige en uitzichtloze hel werd

Liever de gevangenis dan de hel van kamp Moria. Het vluchtelingenkamp op het Griekse eiland Lesbos was al nooit een fijne plek maar veranderde de afgelopen jaren in een mensonwaardige en uitzichtloze hel. Correspondent Thijs Kettenis, die het kamp meermaals bezocht, legt uit hoe het zo ver kwam.

Wel of niet meewerken aan een tweede Moria? Een onmogelijk dilemma voor hulpverleners

Na de verwoestende brand in vluchtelingen-kamp Moria op Lesbos stampte Griekenland in recordtempo noodopvang uit de grond. Alles wijst erop dat een nieuwe catastrofe in de maak is. Hulporganisaties staan nu voor een dilemma.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden