Het nieuwe kabinet wordt hoe dan ook een frisse ploeg

Formateur Mark Rutte tijdens een persconferentie in de Oude Zaal van de Tweede Kamer. Beeld ANP

Rutte III staat nog in de coulissen, maar duidelijk is dat er een nieuwe club politici naar buiten zal komen.

Voor Mark Rutte, een premier met historisch besef, moet het volgende week een gekke gewaarwording zijn. Op het bordes zal hij de enige zijn die vijf jaar geleden ook op die plek stond. De twaalf ministers met wie hij in 2012 aan Rutte II begon, hebben allen aangekondigd van het Binnenhof te vertrekken, of hun partij maakt geen deel uit van het nieuwe kabinet. Rutte zal zelfs een ander staatshoofd aan zijn zijde weten: na de abdicatie van koningin Beatrix in 2013 maakt koning Willem-Alexander voor het eerst zijn opwachting.

Daarmee is bij voorbaat duidelijk dat er een fris kabinet zal aantreden. Dat blijkt ook wel uit de stroom aan namen die deze dagen loskomt. Tot nu toe gaan de meest hardnekkige geruchten over politici die nog nooit deel uitmaakten van het kabinet. Zoals Cora van Nieuwenhuizen (VVD), Kajsa Ollongren (D66), Carola Schouten (ChristenUnie), Wouter Koolmees (D66) en Hugo de Jonge (CDA). Die laatste drie worden zelfs genoemd als de nieuwe vicepremiers, iets waar formateur Rutte vrijdag duidelijkheid over zal verschaffen.

Constructieve oppositie

Niet alleen de wisseling van de wacht opent de deur voor nieuwe politici, ook het besluit van de politieke leiders van CDA, D66 en ChristenUnie om in de Tweede Kamer te blijven. Daardoor vallen liefst drie prominente posten binnen het kabinet vrij. Dat is absoluut geen vanzelfsprekendheid. In 2007 kozen voormannen Jan Peter Balkenende (CDA), Wouter Bos (PvdA) en André Rouvoet (CU) nog elk voor het (vice)premierschap. In 2010 trad politiek leider Maxime Verhagen van het CDA eveneens toe tot het kabinet als vicepremier.

Daarnaast werkt de terugkeer van drie oppositiepartijen in het kabinet de zoektocht naar nieuwe gezichten in de hand. Bewindslieden uit de laatste kabinetten waar CDA, D66 en ChristenUnie deel van uitmaakten – respectievelijk Rutte I, Balkenende II en  IV – zijn inmiddels uit beeld verdwenen, gepensioneerd of worden te veel met het verleden geassocieerd. Hoogvliegers van weleer zoals Verhagen, Gerd Leers (CDA), Thom de Graaf (D66) en Eimert van Middelkoop (CU) zijn nog op geen enkel lijstje teruggevonden.

Zo zal er hoe dan ook een groen kabinet aantreden, maar alleen in die zin dat de meeste nieuwkomers nog nooit bewindspersoon waren. Veelgenoemde kandidaten hebben vaak al een lange carrière in de politiek of ambtenarij achter de rug. Neem Koolmees: eerder topambtenaar op Financiën en zeven jaar Kamerlid. Ollongren: topambtenaar bij Economische Zaken, hoogste ambtenaar op Algemene Zaken en momenteel wethouder in Amsterdam. Schouten: als lid van de constructieve oppositie al jaren betrokken bij de begrotingen van het kabinet.

Voor Rutte is de officieuze kabinetsploeg ook helemaal niet zo groen, het is eerder een weerzien met vertrouwelingen en politieke vrienden. Met Halbe Zijlstra, voorzien voor Buitenlandse Zaken, gaf hij de laatste vijf jaar leiding aan de VVD. Met Sander Dekker, in beeld voor een post op Veiligheid en Justitie, deelt hij een verleden als staatssecretaris voor onderwijs. Ollongren was op Algemene Zaken zijn rechterhand. Met oppositieonderhandelaars Koolmees en Schouten zette Rutte menig akkoord en begroting in elkaar.

Steunpilaren

Zo’n kring aan steunpilaren binnen een kabinet is voor Rutte zo ongeveer een vereiste. Al tijdens Rutte I koos de VVD’er voor vertrouwelingen om hem heen, toen in de vorm van Ivo Opstelten, Uri Rosenthal, Henk Kamp, Edith Schippers en Melanie Schultz. De meesten waren al loyaal aan hem toen hij het tegen Rita Verdonk opnam in de strijd om het partijleiderschap. Op Rosenthal na keerden zij allen terug in Rutte II. Nu ook Kamp, Schippers en Schultz het Binnenhof gedag zeggen, moet Rutte op zoek naar andere schragen onder zijn kabinet.

Naar buiten toe zal het ook daardoor allemaal behoorlijk nieuw ogen, zeker als de verhalen kloppen dat ook wethouder Tom de Bruijn (D66) van Den Haag, burgemeester Andries Heidema (ChristenUnie) van Deventer en advocaat Ferdinand Grapperhaus (CDA) hun opwachting gaan maken. Daar doen de geruchten dat oud-CDA-staatssecretaris Ank Bijleveld naar Defensie gaat en oud-ChristenUnie-leider Arie Slob naar Onderwijs weinig aan af. Want hoewel die laatste twee beiden bekend zijn in Den Haag, stonden ook zij nog nooit op het bordes. 

Lees ook

Het kwartetten met ministersposten is begonnen
Pardoes in het kabinet belanden, het kan
Columnist Rob Schouten is alvast aan het oefenen: 
Minister Hoekstra. Geen idee wat voor man het is, maar het klinkt goed.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden