Het nieuwe dorpsplein

Zowel de ouderen en gehandicapten van De Oudelandse Hof als de kinderen van het inpandige kinderdagverblijf gebruiken de patio. (FOTO JOÿL VAN HOUDT) Beeld
Zowel de ouderen en gehandicapten van De Oudelandse Hof als de kinderen van het inpandige kinderdagverblijf gebruiken de patio. (FOTO JOÿL VAN HOUDT)

Nee, kunst kan een tumor niet wegnemen en dementie niet genezen. Wel kan ze troost bieden, hoop brengen, voor afleiding zorgen. Maar het luistert vaak nauw. Laatste deel in een korte serie over kunst als medicijn.

Het lawaai van kinderstemmen komt je tegemoet. Dat werkt enigszins vervreemdend, want in welk huis voor ouderen hoor je geregeld het speelplezier van een groep allerkleinsten? In woonzorgcentrum voor ouderen en gehandicapten De Oudelandse Hof in Berkel en Rodenrijs (ZH) behoort het tot de dagelijkse praktijk. Locatiemanager Han Hendrikse: „Bij de mensen die hier wonen, willen we niet het ziek zijn benadrukken. Daarom proberen we hier zoveel mogelijk de gewone werkelijkheid te benaderen. En dat betekent de buitenwereld naar binnen halen.” Vandaar dat er in het pand ook een restaurant, een kapsalon, een buurtwinkel, een theaterzaal en niet te vergeten een kinderdagverblijf met 50 plaatsen zijn ondergebracht.

Oorspronkelijk heette dit huis De Rustenburg en stond het middenin de polder bij Bergenschenhoek. Vorige jaar november zijn de bewoners verhuisd naar het gloednieuwe De Oudelandse Hof. Hendrikse: „Van de ene dag op de andere zijn we van een afgelegen, op zichzelf aangewezen locatie, het centrum van een nieuwe wijk geworden.” De opvallend moderne architectuur van het pand past bij de nieuwbouwwijk waarin het staat.

De patio middenin De Oudelandse Hof benadrukt het idee dat het normale leven in dit huis voor ouderen en gehandicapten zoveel mogelijk wordt geëvenaard. Van dit plein maken namelijk zowel de bewoners van De Oudelandse Hof als de kinderen van het kinderdagverblijf gebruik. Het ontwerp voor dit binnenplein is van beeldend kunstenaar Frank Bruggeman (1966).

In 2006 werd Bruggeman door SKOR (Stichting Kunst en Openbare Ruimte) benaderd vanwege zijn affiniteit met de agrarische omgeving waarin De Oudelandse Hof zich bevindt. In Bruggemans werk speelt onze hedendaagse natuurbeleving een belangrijke rol. Bovendien maakt hij regelmatig toegepast werk. Karakteristiek is de helder blauwe kleur die hij veel van zijn objecten geeft.

De Oudelandse Hof wilde in eerste instantie graag iets met de natuur. En water op de patio. Bruggeman: „Ik maak geen beeld op een sokkel. Ik heb een voorstel gedaan voor een ontwerp voor het hele plein. Voor mij is het vertrekpunt geweest dat het een dorpsplein moest worden waar kinderen en ouderen elkaar kunnen ontmoeten.” Daarom heeft Bruggeman een aantal objecten op het plein geplaatst die de gedachte aan een dorpsplein versterken. Zo staan er een waterpomp, een bank, een houten huisje, een boom en een zandbak. Bovendien torent boven het gebouw een 15 meter hoge paal uit met daarop een wiel van een trekker. Met een beetje geluk zal daar een ooievaar zijn nest bouwen.

De gekozen objecten geven jong en oud de gelegenheid zich te vermaken. Daarnaast bieden ze gespreksstof en mogelijkheid tot contact. Voor de pomp en de bank heeft Bruggeman bewust authentieke modellen gekozen. Dit om aan te sluiten bij de belevingswereld van de oudere bewoners. Daarnaast heeft hij moderne elementen ingebracht, zoals het trekkerswiel en de vormgeving van het huisje en de zandbak. Water en zand waren daarbij bedoeld als twee basisspeelelementen. De frisse oranje kleur is in overeenstemming met het kleurgebruik in de architectuur van het nieuwe pand.

Toch is het plein niet helemaal zo geworden als Bruggeman het had bedoeld. Zo is de walnootboom die hij voor het plein gepland had, gesneuveld wegens de regelgeving voor het kinderdagverblijf. De walnoten zouden immers gevaar kunnen opleveren voor de allerkleinsten die daar spelen. Uiteindelijk is er een vruchtloze moerbei komen te staan. Maar die concessie is relatief klein vergeleken bij het feit dat het uiteindelijk niet mogelijk is dat kinderen en bewoners zich dagelijks op het plein mengen. De deur naar het gedeelte van de bewoners heeft aan de pleinkant namelijk geen klink. Uiteraard is dit bedoeld om ervoor te zorgen dat de kinderen niet aan de verkeerde kant het plein af kunnen en zo zoekraken. Maar het heeft wel tot gevolg dat er van daadwerkelijk menging geen sprake is.

Gelukkig heeft de architect van het pand de patio omgeven door glazen wanden. Dat maakt het heel transparant: van alle kanten is zichtbaar wat er zich op het plein afspeelt. „Deze binnentuin is heel rustig”, vertelt de heer Van Dissel, een van de bewoners van De Oudelandse Hof. „Behalve als er kinderen zijn. Maar dat is zo ontzettend leuk. Dat contact met de allerkleinsten is heel belangrijk, het hoort bij het leven.” Iedereen blijkt enthousiast te zijn over de kinderen. „Bewoners komen zelfs speciaal naar beneden als de kinderen naar huis gaan. Dat is schitterend om te zien”, aldus Van Dissel.

Desondanks verstaan niet alle bewoners de bedoelingen van Bruggeman. Sommigen vinden het een kaal plein. Maar juist omdat Bruggeman spaarzaam is geweest met het toevoegen van objecten en hij deze op een heldere manier heeft gerangschikt, is er een uitermate transparant plein ontstaan dat strookt met het gebouw. Hendrikse zou het kunstwerk van Bruggeman in ieder geval niet willen missen. „Of het nou lelijk is of niet, het is een mooi instrument om op een veilige manier met elkaar in contact te komen.” Kunst in een zorginstelling als de zijne moet wat hem betreft niet alleen maar mooi zijn. „Juist niet. Het moet gespreksstof opleveren en zorgen voor verbinding en ontmoeting. Dat doet dit plein zeker.”

Ook al kan niet iedereen de subtiele ingrepen van Bruggeman waarderen, het plein heeft uiteindelijk wel een duidelijke functie. Zo maakte ook de fanfare tijdens een feestelijke dag gebruik van het plein. En het ziet ernaar uit dat de mogelijkheden nog worden uitgebreid. Hendrikse: „Onlangs hebben we van de basisschool uit de wijk het verzoek gekregen of ze bij ons terechtkonden voor speelruimte voor buitenschoolse opvang. In deze nieuwbouwwijk zijn er zoveel kinderen en met die nieuwe wet voor naschoolse opvang was de nood dus hoog. Ik vind het uniek dat ze bij ons aankloppen en we gaan ze zeker helpen. Dan krijgt ons plein nog meer leven.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden