Het ‘Nedernet’ moet het vastgelopen verkeerssysteem uit de knoop halen

Beeld Sander Soewargana

Arcadis schetst een visie op de toekomst van het openbaar vervoer. Er is geen plaats meer voor de auto.

Een grootscheeps mobiliteitsplan moet voorkomen dat Nederland vastloopt. Dit zogenoemde ‘Nedernet’ voorziet in het verder verdichten van steden, het aanleggen van betere knooppunten en het stimuleren van lopen en fietsen. Voor de auto is in de stad geen plaats meer. Dat stellen deskundigen van de Nederlandse advies- en ingenieursorganisatie Arcadis.

“We moeten toe naar verschillende vormen van georganiseerd massavervoer met een zo hoog mogelijke frequentie, dicht bij waar de mensen wonen”, aldus Bas Bollinger, directeur rail & urban transport bij Arcadis. In het plan Nedernet worden bestaande populaire lijnen verlengd in alle richtingen. “Kijk naar het succes van RandstadRail. Die rijdt van het centrum van Rotterdam via diverse tussenliggende dorpen zoals Pijnack­er en Nootdorp zo het centrum van Den Haag in. Je zou op eenzelfde manier kunnen denken aan het verbinden van de ‘Amsterdamse’ Uithoornlijn met Utrecht. Of de Noord/Zuidlijn laten beginnen in Purmerend en via Schiphol en Aalsmeer naar Leiden laten rijden.”

Ook wil Arcadis de Utrechtse Uithoflijn, die op het moment wordt aangelegd, doortrekken naar Amersfoort. “Je maakt dan ruimte om sneller en directer te kunnen rijden tussen de grotere knooppunten, om maar eens wat te noemen”, zegt Arnoud Neidig, directeur strategie en beleid bij Arcadis.

Vier snelheden

Op verzoek van deze krant bogen deskundigen van Arcadis zich over de vraag hoe het openbaar vervoer eruit zou zien ‘als je opnieuw mocht beginnen’. Bollinger: “De Nedernet-gedachte is ontstaan vanuit het besef dat we heel vaak toekomstige ov-discussies voeren vanuit de bestaande situatie. Dat werkt beperkend en resulteert in relatief kleine aanpassingen die niet optimaal zijn op de lange termijn.”

De specialisten van Arcadis gaan in hun toekomstvisie uit van een mobiliteitsnetwerk ‘in vier snelheden’. Ten eerste de korte afstanden, die zowel lopend, per (elektrische) fiets of met een deelauto kunnen worden afgelegd. “Je moet dan denken aan de afstand van je huis tot aan een ov-knooppunt”, zegt Neidig. 

De tweede versnelling gaat over een afstand tot 50 kilometer, die in het Nedernet van Arcadis het beste kan worden afgelegd met een fijnmazig en hoogfrequent Randstad­railachtig metronetwerk. De ingenieurs noemen ook de tram- en metrolijnen in Stuttgart en München als goede voorbeelden. Net als de metrolijn van de luchthaven van Porto naar het centrum van de Portugese havenstad. 

Hogesnelheidstrein

De trein (versnelling nummer drie) is het meest voor de hand liggende vervoermiddel als mensen een afstand willen afleggen van tussen de 30 en de 100 kilometer. Voor afstanden van meer dan 100 kilometer wil Arcadis grootstedelijke agglomeraties met elkaar verbinden via een hogesnelheidstrein. Bollinger en Neidig denken dat flitsverbindingen tussen de Randstad, Euregio Limburg, Brussel-Antwerpen, het Ruhrgebied en Parijs voorkomen dat mensen massaal voor het vliegtuig kiezen.

Arcadis noemt het verstedelijkte Nederland ‘Holland City’. Die dichtbevolkte gebieden moeten verder worden verdicht. Bollinger: “Dat leidt tot kortere afstanden en dus minder reiskilometers.” Daarbij is er volgens Arcadis geen plaats meer voor de auto. ‘Individueel vervoer met de auto past niet meer in steden, zeker niet in combinatie met verdichten’, staat er in het plan.

Bij het reizen maakt de consument van de toekomst ook nieuwe afwegingen. Er waren altijd vier belangrijke aspecten: gemak, comfort, tijd en kosten. “Maar er zijn twee factoren in het keuzepatroon bijgekomen: duurzaamheid en vitaliteit”, zegt Neidig. “De moderne reiziger denkt aan het milieu en aan een gezonde leefstijl. Hij pakt eerder de hogesnelheidstrein en bijbehorende fietsverbindingen.”

Verleiden

Om de keuze van reizigers verder te beïnvloeden, moet het vervoersaanbod veel aantrekkelijker worden. Verbindingen met hoge frequenties moeten de reiziger verleiden de auto te laten staan. Hij moet dan wel ­vlak bij huis kunnen opstappen. ­Bollinger wil zich niet blindstaren op alleen lightrail: “Of er nu wieltjes onder zitten of rails, doet er niet zo toe. Het kan allemaal, de techniek is er, dat is het probleem niet.” 

Maar dus wel ‘minder auto, meer collectief’, staat er verschillende keren in het plan Nedernet. Ook de autonoom rijdende auto ziet Arcadis niet zo zitten. Want als straks iederéén daarvoor kiest, loopt de boel alsnog vast. Neidig: “Het is niet zo dat je van al het autoverkeer af moet. Maar de zelfrijdende auto moet geen stilstaande auto worden.”

Bollinger: “Als je opnieuw begint moet je je afvragen: Wat wil je met elkaar als maatschappij? We hebben een grote woningbouwopgave en we moeten verduurzamen. Dan moet je een systeem hebben dat werkt, een systeem waar mensen voor kiezen.”

Prijsstrategie

En dat doen ze alleen als reizen betaalbaar is. Daarom hamert Arcadis op het hanteren van lagere prijzen voor het openbaar vervoer in de dal­uren. Maar ook op een prijsstrategie waarbij vervoerders inspelen op de prijs die de consument op een specifiek moment bereid is te betalen.

Dat het aanleggen van infrastructuur een kostbare aangelegenheid is, en niet zelden het budget overschrijdt, leren de ervaringen met de Amsterdamse Noord/Zuidlijn, de Utrechtse Uithoflijn en de Hoekse Lijn bij Rotterdam. Wat het Nedernet van Arcadis moet kosten heeft het advies- en ingenieursbedrijf bewust niet in zijn visie opgenomen. 

Neidig: “Bovendien wordt bij zulke projecten altijd alleen naar de kosten gekeken en zelden naar de opbrengsten.”

De twee noemen Parijs als voorbeeld, waar het metronet momenteel voor miljarden wordt uitgebreid, maar waar ook weer nieuwe knooppunten ontstaan met veel bedrijvigheid. Bollinger: “In het buitenland zeggen ze vaak juist trots: Zie ons eens 3 miljard investeren. In Nederland spelen allerlei partijen hun eigen spel en willen ze vooral afmaken waar we mee bezig zijn. We hebben te weinig vooruitgekeken.”

Lees ook: 
Waarom gratis openbaar vervoer mensen niet uit de auto krijgt

Luxemburg maakt al het openbaar vervoer gratis, Estland is ook al een eind op weg. Maar het ei van Columbus om mensen uit de auto te krijgen, is zo’n maatregel niet.

‘We zijn keihard op weg naar een verkeersinfarct’

Als er niet snel maatregelen worden genomen, slibt de metropoolregio Amsterdam dicht. Het wordt de komende jaren zoveel drukker dat het roer volledig om moet, waarschuwen mobiliteitsexperts.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden