Het Nederlandse polderoverleg is op de Filippijnen levensgevaarlijk

Een dijk langs Manila Bay. Beeld AFP

Nederland helpt de Filippijnen bij de uitbreiding van de infrastructuur. Daarbij wil Den Haag het polderoverleg introduceren. Maar kritische natuurbeschermers lopen dan juist gevaar.

Filippijnse milieu-activisten zien grote risico's in het masterplan dat Nederland helpt ontwikkelen voor def metropool Manila. Niet alleen voor de natuur, ook voor zichzelf. In het land van president Duterte zijn natuurbeschermers hun leven namelijk niet zeker. Ook niet als ze meedoen aan een polderoverleg onder Nederlandse supervisie. Kritiek uiten is juist gevaarlijk.

Een enorme wensenlijst heeft de Filippijnse overheid voor de hoofdstad: dijken, een ringweg, misschien wel meerdere vliegvelden, een glanzend zakencentrum op een nieuw eiland. 'De gouden eeuw van de infrastructuur begint', zei Duterte. In januari sloot de Nederlandse overheid een overeenkomst met de Filippijnen om dit plan te helpen ontwikkelen. Volgens de Nederlandse aanpak moeten alle belangen in kaart worden gebracht. Ook van de sloppenwijkbewoners en de vissers bijvoorbeeld, groepen die vaak over het hoofd worden gezien. Maar ondertussen gaat de Filippijnse overheid zijn eigen gang.

In februari diende Duterte een lijst met zeshonderd 'terroristen' in bij de rechtbank, op basis van de Nationale Veiligheidswet. Daarop staan niet alleen 'communisten' maar ook tal van milieu-activisten en -organisaties. Onder hen de Filippijnse Joan Carling, die al jaren opkomt voor mensenrechten en expert was voor het permanente forum van de Verenigde Naties voor inheemse bevolkingsgroepen. Ze houdt zich vooral bezig met de - destructieve - mijnbouw, een sector die goede banden heeft met het leger en de politiek.

Wetteloosheid

Joan Carling

"Wetteloosheid regeert op de Filippijnen. Niet alleen zijn mijn fundamentele rechten geschonden, ook brengt deze valse beschuldiging mij in gevaar", zegt Carling, op bezoek in Rotterdam bij het International Institute of Social Studies. Je kunt de lijst immers zien als een vrijbrief voor kwaadwillenden. Ze durft niet meer naar huis. Bang dat ze wordt opgepakt. Vorig jaar zijn er volgens de Britse organisatie Global Witness 41 natuurbeschermers vermoord op de Filippijnen. Alleen in Brazilië was de situatie slechter. Wie zich uitspreekt tegen mijnbouw, infrastructuur of landroof wordt geïntimideerd of uitgeschakeld.

"De wereld weet toch wel dat het regime van Duterte een corrupte tirannie is?", zegt milieu-activist Leon Dulce uit de regio Manila. "Hoe kan de Nederlandse overheid daarmee samenwerken? Het overheidsmantra is bouw, bouw, bouw. Met het mantra 'kill, kill, kill' slaat Duterte legitieme kritiek en oppositie neer."

Dulce is nationaal coördinator van Kalikasan, een netwerk van milieubewegingen voor de inheemse bevolking, kleine boeren en vissers. Ze werken met kustgemeenschappen in Manila Bay die voor hun levensvoorziening afhankelijk zijn van het ecosysteem in de baai. "De grootste bedreiging is nu de landwinning. Die raakt het hart van de baai: de overgebleven mangroven, zeegrassen en andere belangrijke habitats voor de kust."

Moratorium

Dat Nederland de Filippijnen helpt Manila Bay te ontwikkelen past in het beleid van minister Kaag van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking. Nederland moet meer geld verdienen met water, infrastructuur en klimaatverandering. Het Nederlandse kenniscentrum Deltares coördineert de opstelling van het masterplan. Zolang dat plan niet klaar is, liggen alle werken stil, zei Deltares laatst in deze krant. Een moratorium. Maar volgens Dulce gaat dat in de Filippijnen anders.

"Een Filippijns zakenconglomeraat heeft in april mangrovebossen verwijderd op de lokatie waar het land wil winnen voor een vliegveld en commercieel complex van 2500 hectare. De lokale vissersgemeenschappen hadden geen idee van dit plan, totdat ze naar het nieuws keken. Toen ze protest aantekenden, kregen ze te maken met politiegeweld en intimidatie." De verwoesting vond in april plaats in Barangay Talpitip, ten noorden van Manila, zegt Dulce. Bewoners zagen het gebeuren. Wetenschappers brengen de schade nu met GPS in kaart.

Dulce denkt dat Nederland zich in de luren kan laten leggen. "Een masterplan is pas geslaagd als de projecten die eruit voortkomen aan de duurzame uitgangspunten voldoen." Het is de vraag of Nederland iets kan veranderen aan de hardnekkige Filippijnse gewoonte om de sociale impact van een plan te negeren. Het omgekeerde is zelfs mogelijk: greenwashing. Dat de Nederlandse ideeën en de inspraakrondes worden gebruikt als goedmakertje om de landwinning erdoor te krijgen. Dat is eerder gebeurd, zegt Dulce.

Hoge muur van beton

Leon Dulce

Als voorbeeld noemt hij de stormkering bij Tacloban van 27 kilometer lang. In 2013 vielen duizenden doden toen de Filippijnen werden getroffen door tyfoon Haiyan. Japanners kwamen met het voorstel een vier meter hoge muur van beton en staal te bouwen. Nederlanders presenteerden daarna een plan waarin er meer aandacht was voor beplanting. Dulce: "De Nederlandse pitch werd alleen gebruikt om het plan te rechtvaardigen. Vorig jaar begon de bouw van de grote muur." Voor de Tacloban-Palo-Tanauan Road Dike wordt 100 hectare mangrovebos verwoest of verstoord, zegt Dulce, en moeten 10.000 mensen verhuizen.

Andre van Ommeren geeft toe dat de situatie complex is op de Filippijnen. Hij is programmamanager namens het 'watercluster' van enkele Nederlandse ministeries. "Na kritiek van Both Ends en onderzoeksorganisatie Somo op onze waterwerken in Jakarta zoeken we nu eerder contact met ngo's. Jullie stemmen worden gehoord", zegt Van Ommeren tegen Dulce. "We proberen critici een podium te geven. Want als zij publieke aandacht krijgen, kan hen minder snel iets overkomen. Wij wijzen de Filippijnse overheid erop dat deze dingen gebeuren en zeggen dat ze niet passen in het proces zoals wij dat voor ons zien."

Leon Dulce: "Dat is juist geen goed idee. Als je milieu-activisten in de schijnwerpers zet, breng je ze in gevaar." Hij adviseert Nederland om in stilte informatie te verzamelen.

Kunnen Nederlandse bedrijven straks een dijk bouwen voor president Duterte, die als meedogenloos bekendstaat? Joan Carling, die op de terroristenlijst staat, vindt dat bedrijven dat zelf moeten bepalen. "Mijn advies is om alle invloed aan te wenden en Dutertes regering in brede zin aansprakelijk te houden voor het mensenrechtenbeleid. Laat de kritiek zo luid mogelijk horen."

Lees ook:

Met Nederlandse hulp moet Manila weer de 'Parel van de Oriënt' worden

In de baai van Manila zijn miljarden te verdienen met de aanleg van infrastructuur. Met hun aandacht voor mens en milieu hopen Nederlandse bedrijven de concurrentiestrijd aan te kunnen. 

Filipijnen verbannen toeristen van zwaar vervuild eiland

De Filippijnen nemen komende week een radicale maatregel om de milieuvervuiling op een van hun eilanden te bestrijden. Vanaf komende donderdag zal het populaire vakantie-eiland Boracay maandenlang volledig gesloten zijn voor toeristen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden