Het mysterie van de ideale speurder

Dan Browns 'Inferno' bestormt met zijn personage Robert Langdon alle boeken-top-zoveels. Trouw vroeg vier Nederlandse thriller-auteurs naar het geheim van de speurneus.

Simone van der Vlugt
Wat vindt u van het personage Robert Langdon?

"Ik heb het boek van Dan Brown net op mijn schoot liggen. Ik vind Robert Langdon een degelijk personage, het is wel iemand die gezag en kennis uitstraalt."

U heeft sinds kort Lois als blijvend personage. Wat voor eigenschappen moet 'de vaste speurder' hebben?

"Alles wat je maar wilt. Je moet wel verder nadenken over iemand die vaker gaat terugkomen. Wat is iemands verleden? Geef ik niet te veel weg? Of juist te weinig? De kunst is om goed te doseren. Wat je in deel 1 verzint, dat staat. Al valt er altijd wel een mouw aan te passen. En je moet nooit alléén de onverschrokken rechercheur opvoeren. Het moet een ademend mens zijn. Als ik zelf iets met de hoofdpersoon heb, werkt het voor de lezer ook, merk ik."

Beschrijft u liever een vast of een eenmalig personage?

"Elke keer iemand verzinnen wordt ook vervelend. Lois bevalt me wel. Ze is ook een Alkmaarse. Zij is deels mij, ik ben aan haar gehecht. Toch denk ik niet dat ik eindeloos met haar doorga. Daarvoor ben ik te rusteloos. Ik wil ook graag weer een historische roman schrijven."

In Nederlandse thrillers lijkt de vaste detective minder vaak voor te komen. Hoe zou het komen dat wij die traditie hier niet hebben?

"Thrillers werden hier pas later populair. Vooral door de vrouwen, onder wie ikzelf. Die draaiden vaak om vrouwelijke slachtoffers. Die kun je maar een keer opvoeren."

Charles den Tex
Vindt u Dan Browns personage Robert Langdon geslaagd?

"Het zou wel raar zijn om die vraag met 'nee' te beantwoorden, want er zijn weinig vaste personages die zo succesvol zijn. Maar het succes van Dan Brown hangt volgens mij niet op zijn personage, want dat is behoorlijk oninteressant. Het succes zit hem meer in de combinatie van zijn onderwerpen en de manier waarop hij zijn verhalen in elkaar zet. Met veel cliffhangers en chases en zo."

Wat voor eigenschappen moet het personage 'de vaste speurder' hebben?

"Een vaste speurder moet om te beginnen enorm eigenwijs zijn. Daar vloeien problemen met meerderen of opdrachtgevers uit voort, omdat zij zich niet aan regels willen houden. Meestal hebben ze gelijk en soms hebben ze geen gelijk - in die verhouding. Het zijn mensen met street-knowledge, geen ambtenaren. Ze zijn niet geïnteresseerd in politieke belangen en al helemaal niet in belangrijke mensen. Verder moet een vaste speurder een paar gewoonten hebben. Gaat bijvoorbeeld elke ochtend joggen, wat er ook gebeurt. Of houdt van opera of is amateur-lekkerbekkok of knutselt aan oude auto's."

Hoe zorg je ervoor dat de lezer verknocht raakt aan deze terugkerende figuur?

"De lezer raakt verknocht aan de persoon en dat zit waarschijnlijk in de dingen die naast het verhaal spelen. In het verhaal moet de speurder een probleem oplossen. Maar daarnaast moet hij of zij ook een persoonlijk 'probleem' hebben. Bijvoorbeeld een onbereikbare geliefde, een langlopende affaire met een getrouwde man of vrouw, dat er met een ingewikkelde gezinssituatie geschipperd moet worden of een veroordeling (al dan niet terecht) uit het verleden die hem of haar achtervolgt en die zijn of haar bewegingsvrijheid soms beperkt."

Waarom hebben Nederlandse thrillers de traditie van een vaste speurder minder?

"We hadden natuurlijk Baantjer die jarenlang op eenzame verkoophoogten heeft gestaan. We hadden Havank en we hebben er tegenwoordig nog wel een paar. Corine Hartman is dit jaar genomineerd met Bloedlijn met de zeer onconventionele vrouwelijke rechercheur Jessy Haider. Het is pas deel 1, maar dat wordt vast en zeker een mooie serie. En volgens mij heeft Gouden Strop-genomineerde Michael Berg ook al een serie met een vaste hoofdpersoon."

Beschrijft u liever een vaste of een wisselende speurneus?

"In mijn boeken komen geen 'speurneuzen' voor, maar het werken met een vaste hoofdpersoon is erg aantrekkelijk, omdat het je meer dwingt je hoofdpersoon uit te werken. Je moet kiezen voor kenmerken en karaktertrekken die lang mee kunnen."

Arjen Lubach
Wat voor eigenschappen moet het personage 'de vaste speurder' hebben?

"Ik zie het liefst een combinatie tussen een speurder in wie je jezelf herkent en iemand met bovengemiddelde talenten. Elsa uit mijn laatste boek IV is heel slim, maar haar speurderskwaliteiten moet ze gaandeweg ontwikkelen, omdat ze vrij plotseling het mysterie ingezogen wordt. Op die manier is het voor de lezer prettig om mee te denken en haar avontuur te delen."

Hoe zorg je ervoor dat de lezer verknocht raakt aan deze terugkerende speurder?

"Ik denk dat het menselijke element belangrijk is. Iemand die als een soort detective-robot of James Bond een mysterie klaart, roept weinig emotie op. Een speurder mag soms falen, soms eigenbelangen hebben, soms helemaal klaar zijn met zijn missie. Pas dan wordt het een personage van vlees en bloed."

In Nederlandse thrillers lijkt de vaste detective minder vaak voor te komen. Hoe zou het komen dat wij die traditie hier niet hebben?

"Geen idee. Daarvoor weet ik te weinig van de thrillertraditie."

Beschrijft u liever een vaste of een wisselende speurneus?

"Ik heb vooralsnog één thriller geschreven. Dat dit boek genomineerd zou worden voor een Gouden Strop, is een volkomen verrassing. Ik heb dan ook geen idee of en wanneer er een nieuw spannend boek verschijnt.

"En of Elsa daar dan een rol in krijgt, is ook nog onduidelijk. Dat zou mij wel leuk lijken overigens, aangezien ik best aan haar gehecht ben geraakt."

Lineke Dijkzeul
Wat voor eigenschappen moet het personage 'de vaste speurder' hebben?

"In de eerste plaats intelligentie. Vasthoudendheid lijkt me ook onontbeerlijk, net zoals nieuwsgierigheid en een goed ontwikkeld rechtvaardigheidsgevoel, al hoeft dat zeker niet te betekenen dat hij uitsluitend denkt in termen van wet en recht. En empathie, waarmee hij worstelt, omdat die niet de overhand mag krijgen."

Hoe zorg je ervoor dat de lezer verknocht raakt aan deze terugkerende speurder?

"Door zelf van hem te houden. Je maakt hem menselijk en dus feilbaar. En natuurlijk heeft hij een privéleven waarin hij kwetsbaar is, en waarin zich in elk boek ontwikkelingen voordoen die niet helemaal worden afgerond, zodat de lezer nieuwsgierig blijft. Hij moet sympathie opwekken, mensen moeten zich met hem kunnen vereenzelvigen."

In Nederlandse thrillers lijkt de vaste detective minder vaak voor te komen. Hoe zou het komen dat wij die traditie hier niet hebben?

"Geen idee eigenlijk. Misschien is men bang voor een mate van oubolligheid. Al is dat gemakkelijk te vermijden door je personage niet in een herkenbare omgeving te plaatsen. In godsnaam geen achtervolgingen langs de Amsterdamse grachten, geen prostituees die Zwarte Nel of Blonde Miep heten. Nooit een pistool een 'blaffer' noemen. O ja, en ook not done is een bruine stamkroeg om een opgeloste zaak nog eens door te spreken boven een ouwe klare."

Beschrijft u liever een vaste of een wisselende speurneus?

Tot nu toe liever een vaste, omdat ik nieuwsgierig blijf naar hoe mijn inspecteur Vegter zich in elk nieuw boek zal opstellen tegenover de specifieke zaak waarmee hij te maken krijgt. Maar mocht ik een idee krijgen voor een boek waarin ik Vegter niet kan gebruiken, dan zal ik hem zonder gewetensbezwaren tijdelijk parkeren.

Is Robert Langdon van Dan Brown een geslaagd voorbeeld van een speurders-personage?

Ik zou het niet weten. Ik ben nooit verder gekomen dan de eerste veertig pagina's van De Da Vinci code. Toen was Langdon nog steeds zo plat als een dubbeltje. Wat hem zou moeten kenmerken, werd niet getoond maar verteld. Dat gold ook voor de andere personages. En dan daar bovenop ook nog die hortende stijl. Dodelijk. Ik zat me alleen maar te ergeren."

Genomineerden Gouden Strop 2013

Uitreiking Gouden Strop
Vanavond is in Amsterdam de uitreiking van de Gouden Strop, de prijs voor de beste Nederlandstalige thriller. Hij werd 25 keer eerder uitgereikt, Jef Geeraerts was in 1986 de eerste winnaar. In de jaren negentig ging het feest twee keer niet door, omdat er te weinig kandidaten waren, en een paar jaar geleden klaagde de jury over het gebrekkige niveau van de inzendingen. Met de uitreiking vanavond begint ook de 'Maand van het spannende boek', een promotiefeest dat nu een kwarteeuw bestaat.

'Bloedlijn' van Corine Hartman , de enige vrouw op de shortlist, is de aftrap van een serie boeken rond de eigenzinnige rechercheur Jessy Haider, wier eigen leven ook niet is gevrijwaard van dramatiek.

'Nacht in Parijs' van Michael Berg is alweer het vierde boek rond radiojournaliste Chantal Zwart, die net als de auteur woont en werkt in Frankrijk. Zwart ontbrak in Bergs vorige thriller, maar keert nu terug.

'Getekend vonnis' van de Vlaamse auteur Jo Claes, is het zesde boek over zijn vaste politieman Thomas Berg. De speurder krijgt in dit boek e-mailberichten van een seriemoordenaar over waar deze gaat toeslaan.

'IV', het thrillerdebuut van Arjen Lubach over een vrouw die een familiegeheim ontraadselt, lijkt niet het begin van een serie. Lubach schreef eerder de roman 'Magnus'.

'De erfgenaam' van Charles den Tex, over een Limburgse zakenman die wordt bedreigd, is vermoedelijk ook een 'stand-alone'. Hij was al afgestapt van een serie zoals die rond ICT-consultant Michael Bellicher.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden