HET MYSTERIE VAN BOULDER

Af en toe stopt er een auto voor de villa in de rustige Vijftiende straat. Toeristen, op weg naar de bergen, stappen uit, nemen een foto en rijden door. Huize Ramsey op nummer 755, gebouwd in Tudorstijl, met 15 kamers, staat al een half jaar leeg, sinds op Tweede Kerstdag vorig jaar de zesjarige schoonheidskoningin JonBenet Ramsey werd vermoord.

Het onopgeloste Ramsey-mysterie is uitgegroeid tot een van de meest geruchtmakende moordzaken in Amerika. Maandenlang waren er opstoppingen in de straat als gevolg van tv-ploegen, satellietschotels en politie-auto's. De videobeelden van JonBenet, koket en opgedirkt in miniatuurkleren van een 25-jarige, zijn de wereld rondgegaan. Haar verleidelijke blik en elegante danspasjes van een volwassen Miss Amerika hebben tegelijk diepe indruk gemaakt en gevoelens van weerzin opgewekt. Het anders zo vreedzame vakantieoord Boulder, aan de voet van het beroemde Rocky Mountains National Park, is in rep en roer geraakt. De nationale media en talkshows speculeerden of de vader, de moeder, een ander familielid of een vreemde JonBenet heeft gewurgd.

De lugubere moord begon, of leek te beginnen als een kidnapping. In de vroege ochtend van Tweede Kerstdag vond moeder Patsy Ramsey, zelf een voormalige schoonheidskoningin, een dreigbrief op de keukentafel, waarin om een losgeld van 118 000 dollar werd gevraagd voor haar dochter JonBenet. Als het geld niet werd betaald - zo dreigden de kidnappers - zou het meisje onthoofd worden. Patsy snelde naar de slaapkamer van haar dochter, die ze de avond tevoren na een grote Kerstpartij naar bed had gebracht. Het bed was leeg. Van JonBenet geen spoor. Vader John Ramsey, een rijk en invloedrijke directeur van een grote high-techonderneming, belde de politie, zijn advocaat en vrienden, die zich daarop naar de Ramsey-residentie begaven voor spoedberaad.

De politie opende een onderzoek naar de kidnapping, maar de aanpak was van begin af aan hopeloos amateuristisch. Het is standaardprocedure bij moord of kidnapping dat de politie eerst de straat afzet en het huis doorzoekt. Maar pas enkele uren later kwam de vrouwelijke detective, die samen met moeder Patsy in de keuken had zitten huilen, op het idee het huis verder te doorzoeken. Dat liet zij aan vader Ramsey over. Het was een noodlottige fout. John ging naar de kelder en vond daar zijn dochter: vermoord. Hij wikkelde haar in een deken en bracht haar onthutst naar boven. Door het kind met een deken te bedekken, liet hij mogelijk bewijs verloren gaan, zoals lichaamsvocht dat de dader had kunnen aanwijzen. Vervolgens verzuimde dezelfde meevoelende agente het huis direct tot 'crime scene' te verklaren en eenieder de toegang te ontzeggen. Het gevolg was dat er zoveel mensen in het huis rondliepen, dat sporenonderzoek zinloos werd.

Het was in het begin een lokale moordzaak, die meer publiciteit kreeg dan normaal omdat moord in Boulder zelden voorkomt - het was de eerste dat jaar - en omdat er rond de Kerst weinig ander nieuws was. Maar het was van het begin af aan een vreemde zaak. De Ramseys besloten op advies van hun advocaat geen vragen van de politie te beantwoorden. Ook schakelden zij een pr-bedrijf in om zich de pers van het lijf te houden. Het lijkt verdacht dat ouders de politie tegenwerken bij het vinden van de dader. Maar de advocaat waarschuwde meteen dat zij waarschijnlijk de voornaamste verdachten zouden zijn, omdat de statistieken uitwijzen dat in negentig procent van dit soort moordzaken de daders onder de ouders of de directe familie gezocht moeten worden.

Was de dreigbrief en de lugubere vondst in de kelder allemaal komedie geweest? De publiciteit escaleerde snel. De ouders begroeven hun dochter in Atlanta, waar zij oorspronkelijk vandaan kwamen, en verschenen vervolgens op CNN om van hun onschuld te getuigen en op Amerika een beroep te doen samen de moordenaar te zoeken. “Ouders, pas op, er loopt een kindermoordenaar vrij rond”, waarschuwde Patsy. Dat interview, gekoppeld aan de video's van de kleine, verleidelijke schoonheidskoningin die zich als een volwassen sexy ster op het podium in badpak tooide, zong en danste, maakte de moord tot een nationaal mysterie, net als het OJ Simpson-proces. Het was een moord die geknipt was voor tv, talkshows en de schandaalpers: een rijke en politiek invloedrijke vader, een moeder die zelf in haar jongere jaren een schoonheidskoningin was geweest, de glamour van de kleine ster, het amateurisme van de lokale politie en het mysterie wie toch wel de dader kon zijn.

De politie en de officier van justitie weigerden maandenlang de pers te woord te staan, maar lieten doorschemeren dat de ouders de voornaamste verdachten waren. Tegelijkertijd kregen de Ramseys een voorkeursbehandeling waar arme verdachten alleen maar van kunnen dromen. Zo kregen hun advocaten, ondanks de verdenking die de politie koesterde, inzage in het complete dossier.

Hadden de ouders zelf de kidnapbrief geschreven? Pa Ramsey niet, stelden grafologen vast. Moeder Ramsey kán de brief geschreven hebben. Na vijf proeven van haar handschrift is nog geen definitieve conclusie getrokken. Maar als de politie de ouders serieus als mogelijke auteurs beschouwt, waarom kregen dan de advocaten een fotokopie van de oorspronkelijke brief? Heeft het te maken met het feit dat de vrouw van de hoofdcommissaris en Patsy Ramsey goede vriendinnen zijn?

Een stukje in de legpuzzel heeft mogelijk met de Bijbel te maken. De 118 000 dollar in de kidnapbrief kan een verwijzing zijn naar Psalm 118:27: 'De Here is God, Hij heeft het voor ons doen lichten. Bindt de feestoffers met touwen vast bij de hoornen van het altaar'. Is dat een verwijzing naar de wurging met een touw voor of door Patsy Ramsey, die zeer goed thuis is in de Bijbel?

Buurman Steve heeft een stapel kranten meegenomen over de moord. Hij heeft ze de afgelopen maanden verstopt voor zijn kleine kinderen. Hoe en wat vertel ik mijn kinderen, is de zorg geweest van de ouders in de buurt. Het was onvermijdelijk dat de kinderen iets zouden opvangen over het kleine buurmeisje. “Er is iets vreselijks met haar gebeurd”, heeft Steve zijn dochters van vijf en zeven verteld. “Het meisje van de buren is dood en de ouders zijn erg bedroefd.” Het heeft ze niet dagelijks beziggehouden, zeggen de ouders, want zo goed kenden ze de Ramseys niet. De kleine JonBenet speelde weinig met haar leeftijdgenootjes. Zij moest badpakken en jurken aan- en uittrekken en droeg zelfs speciale contactlenzen om haar ogen een extra verleidelijke glans te geven.

Ondanks dat al was JonBenet een normaal kind, is het oordeel van de meeste buren. Uit een normaal gezin met veel geld en een privé-vliegtuig. Voor het eerst sinds de moord, nu ruim een half jaar geleden, zijn ze deze avond bij elkaar gekomen om over de traumatische gebeurtenis te spreken. Dit deel van de Vijftiende straat is vanouds een buurt van docenten en professoren, maar de afgelopen jaren hebben zich hier ook wat meer mensen uit het bedrijfsleven gevestigd. De buren kennen elkaar niet echt goed. Er heerst een oppervlakkige jovialiteit, gekoppeld aan een terughoudendheid die karakteristiek is voor de Ameri- rikaanse cultuur van vriendschap. Kan een kind van zes dat aan schoonheidswedstrijden meedoet, een normaal kind zijn? De meeste aanwezigen halen hun schouders op. Waarom niet? Trouwens, over dat schoonheidskoninginnen-sprookje hebben ze eigenlijk nooit gesproken, niet met elkaar en niet met de Ramseys. “De Ramseys komen uit het zuiden, dat is een andere cultuur”, zegt Janet, een buurvrouw die Patsy het best kent. “Hier in Boulder, in Colorado, zijn we niet zo op mooie, dure kleren en uiterlijk. Een schoonheidskoningin behoort niet tot onze cultuur. Dat is iets typisch zuidelijks. Bovendien hebben de Ramseys het niet aan de grote klok gehangen, zeker niet hier in de buurt.” Dana en andere buren herinneren zich wel dat zij kort voor de moord iets van die glamour hebben geproefd bij de jaarlijkse kerstoptocht. JonBenet deed ook mee. Ze werd Miss Colorado genoemd en had haar eigen praalwagen.

De meeste buren zijn heel positief over de Ramseys. “Ontzettend aardige en hartelijke mensen”, zegt Dana. Toch was er altijd een afstand tussen de rijke Ramseys en de gegoede, maar niet steenrijke buren. Dana: “Ik wipte wel eens binnen, maar ik heb ze nooit bij mij thuis uitgenodigd. Ons huis is zoveel kleiner en ze zijn altijd piekfijn gekleed, op welk moment van de dag je ook binnenkomt.” Haar eerste gedacht over de moordenaar ging uit naar zakenrelaties van Ramsey. Dat is niet zo'n vreemde gedachte, want rijke en voorname captains of industry zijn een gewilde prooi voor kidnappers en afpersers. Veel miljonairs zijn de gevangenen van hun geld. Zij geven een fortuin uit aan persoonlijke bewaking. Maar de Ramseys hadden geen enkele veiligheidsmaatregel getroffen. Integendeel: er waren wel dertig huissleutels in omloop, voor de tuinman, de schoonmaak, de caterers en de oppas. Het aantal potentiële daders is daarom volgens Dana onbeperkt. Wie maar een sleutel had, met inbegrip van familie en vrienden, is een mogelijke verdachte. Maar de Ramseys zelf? Uitgesloten, zulke aardige en zorgzame mensen.

Vooral de eerste weken na de moord waren voor de buurt een nachtmerrie. De kinderen van Steve waren te bang om in hun eigen bed te slapen. Een ander wilde niet meer mee de hond uitlaten. “De tv wilde alles weten wat ze maar in tien seconden konden vertellen”, zegt Debbie, de moeder van een leeftijdsgenootje van JonBenet. De buurt was vogelvrij voor de pers. Kleine peuters werden voor de grote camera gehaald om te vertellen wat zij dachten, vonden, wisten en voelden. Dana belde het lokale tv-station: 'kunnen jullie niet eens ophouden met die onzin? Jullie vragen onze kinderen het hemd van het lijf. Er is één dood kind hier in de straat en een groot aantal levende kinderen. Denk eens aan de levende kinderen, in plaats van aan dat ene dode kind'. Het hielp niet. “Maar nu is het allemaal voorbij”, verzekert ze. “De kinderen spreken er niet meer over, ze gaan verder met hun leven. Voor hun is de episode afgesloten.” Niet iedereen van de aanwezigen is daar zo zeker van.

Het normale leven in Boulder is teruggekeerd. Sinds de moord zijn drie echtparen in de buurt uit elkaar gegaan. De spanning rond de moord heeft daar mogelijk toe bijgedragen. Ouders worden niet meer midden in de nacht wakker om te kijken of hun kind wel in zijn bedje slaapt. De kinderen gaan naar school, de ouders naar hun werk. Af en toe komt er nog eens een politieauto, die voor het leegstaande huis van de Ramseys stopt om voor de zoveelste keer huiszoeking te doen.

De relatie tussen het echtpaar en de politie is er ondertussen niet beter op geworden. Pa Ramsey verwijt de politie te weinig te doen en kocht deze week een pagina in een lokale krant om daarin de losgeldbrief af te drukken. “Wie herkent dit handschrift?”, luidt de bijbehorende vraag, die ook in duizenden folders zal worden afgedrukt. De politie reageert laconiek op dat initiatief: “Daarin zijn ze natuurlijk vrij”, zegt woordvoerster Leslie Aaholm. “Als mensen tips hebben, dan zouden we het op prijs stellen als ze vervolgens de politie bellen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden