'Het museum blijft open'

Een halfjaar is hij nu directeur van het Rijksmusem Twenthe dat met sluiting wordt bedreigd. Arnoud Odding geeft zich niet zomaar gewonnen. 'We vechten door.'

'Wil je nog wel komen nu het museum met sluiting wordt bedreigd?' De benoeming van Arnoud Odding (1961) tot directeur van Rijksmuseum Twenthe was nagenoeg rond. Toen kwam het bericht dat de subsidie zou worden gehalveerd. Het museum zou alleen nog geld krijgen voor het beheren van de collectie. En dus de deuren moeten sluiten voor het publiek. 'Wil je nu nog wel komen?' vroeg de voorzitter van de raad van toezicht. 'Ja, juist nu', zei Arnoud Odding. "En toen ben ik meteen maar begonnen ook, van de ene op de andere dag."

Een halfjaar is hij nu directeur van een museum dat volgende zomer misschien wel dicht is voor het publiek. Er zullen niet veel mensen zijn die zin hebben in zo'n carrière- switch. Maar Odding prikkelde het juist om 'voluit te gaan' voor deze baan.

Zijn roots en ook die van zijn echtgenote liggen in Twente, dat scheelt natuurlijk. Ze wonen al jaren in Den Haag, maar doordeweeks verblijft Odding nu in Hengelo, waar ze ook een huis hebben. Ooit gekocht om vaker de familie te kunnen opzoeken. Odding: "Ik ben altijd met één been in Twente blijven staan."

Komende maandag praat de Tweede Kamer over de bezuinigingen op cultuur, die 1 januari ingaan. Als het advies van de Raad voor Cultuur en het besluit van de vorige staatssecretaris van cultuur Halbe Zijlstra worden overgenomen, moet Rijksmuseum Twenthe komende zomer dicht voor het publiek. Ook drie andere rijksmusea (zie box) worden met sluiting bedreigd. Van de subsidie die nog resteert, kunnen ze geen museum draaiende houden, laat staan exposities organiseren en dat betekent in feite de doodsteek. Maar Odding ziet dat anders. Hij heeft dertien van de 38 medewerkers ontslagen en een overlevingsscenario opgesteld. Als het Rijk het museum jaarlijks met 570.000 euro blijft subsidiëren, kan het toch open blijven. Voor Odding staat vast dat het museum niet dicht gaat. "Dat gebeurt gewoon niet", zegt hij. Hij zal deze zin nog een paar keer herhalen.

Dat klinkt haast als een bezweringsformule.
"Nee, dat is het niet. Het is zoals ik het zeg: Het museum gaat niet dicht."

En als de politiek op 17 december tot een andere conclusie komt?
"Dan vechten we door. Maar ik kan me niet voorstellen dat het zover komt. Er zijn aperte fouten gemaakt. Die moeten worden hersteld."

Welke fouten?
"De argumenten die de Raad voor Cultuur in zijn advies aan het ministerie heeft aangevoerd en die zijn overgenomen door Halbe Zijlstra, snijden geen hout. De huidige minister van cultuur (Jet Bussemaker, red.) komt binnenkort naar het museum om zich te informeren. Dat is haar eigen initiatief. Ook hebben CDA, D66 en SP tijdens hun verkiezingscampagnes gezegd dat het museum open moet blijven."

Wat deugt er niet aan de argumenten om van van het museum een veredeld depot te maken?
"Belangrijkste punt van kritiek van de Raad voor Cultuur is dat de museumcollectie geen duidelijk profiel zou hebben. Het is een beetje van alles wat. Maar juist de breedte van de collectie is onze kracht. We zijn in de wijde omtrek het enige museum met kunst van de late Middeleeuwen tot en met de 21ste eeuw. Ook zou het museum onvoldoende door de regio worden gedragen. Een volstrekt verkeerde conclusie. Sterker kan een museum niet geworteld zijn in de omgeving. We hadden een halfjaar geleden 1400 vrienden, inmiddels zijn dat er al 1700. De businessclub telt 49 bedrijven. Onze collectie is nagenoeg helemaal tot stand gekomen via schenkingen. Ze vormen zelfs de basis van dit museum, dat in 1930 is ontstaan uit de schilderijencollectie van de Twentse textielfamilie Van Heek."

Speelt ook mee dat dit museum in de regio staat, ver van de Randstad vandaan?
"Die gevoelens leven hier sterk: Nu pikken ze ons laatste museum af. Het dichtstbijzijnde kunstmuseum wordt dan De Fundatie in Zwolle. Als dit museum verdwijnt, ontstaat er echt een groot gat. Maar ik denk niet dat dit een rol heeft gespeeld bij de Raad voor Cultuur. De argumenten deugen niet."

Valt het museum helemaal niets te verwijten? Zijn de bezoekcijfers niet aan de lage kant?
"Wat het museum misschien wel parten heeft gespeeld, is de typisch Twentse bescheidenheid. Het heeft te weinig van de daken geschreeuwd dat het een prachtig museum is met een mooie collectie. We moeten brutaler worden. We waren nota bene het eerste museum in Nederland dat via crowdfunding een schilderij heeft aangekocht. Heel veel mensen hebben toen geld gegeven. Veel dingen die hier gebeuren, zijn onvoldoende doorgedrongen."

Is dat ook geen gebrek aan professionaliteit?
"Absoluut niet. Toen ik hier kwam, zat hier een uiterst professionele club mensen. Heel anders dan wat ik aantrof toen ik in 2004 directeur werd van het Nationaal Glasmuseum in Leerdam. Daar snoeide de penningmeester nog de heg.

"De organisatie is op orde en dat geldt ook voor het museumgebouw. We hebben 36 zalen en daarin is de laatste jaren veel geïnvesteerd. Ook heeft het museum niet boven zijn stand geleefd. Er zit geen vet in. Alleen is het aantal vrijwilligers onder de maat, vind ik. Dat moeten er meer worden."

En de bezoekcijfers?
"Daar zit een licht stijgende lijn in. In 2010 waren dat er 40.000, in 2011 kwamen we op 45.000 uit en dit jaar gaan we naar 50.000 bezoekers. Er is duidelijk sprake van een omslagpunt en dan moeten we dicht, onbegrijpelijk."

Waarom vraagt u geen geld aan de provincie en de gemeente?
"Ze ondersteunen ons wel door hun netwerk in politiek Den Haag aan te spreken. Maar ik vind niet dat ze meteen in het gat hoeven te springen dat het Rijk heeft veroorzaakt. We zijn een rijksmuseum."

Een commissie kwam onlangs met het advies dat musea meer moeten samenwerken, willen ze overleven.
"Er lopen allerlei initiatieven voor samenwerking. We gaan samen met het Dordrechts Museum en De Fundatie in Zwolle exposities organiseren. We werken samen met lokale kunstinstellingen en ook zijn er contacten over de grens. Samen met Duitse musea maken we een expositie over hongerdoeken. In de Middeleeuwen werden die in kerken opgehangen. Omdat we het belangrijk vinden om in te haken op wat mensen nu beweegt, vragen we ook een kunstenaar om een actueel hongerdoek te ontwerpen, dat in het museum geborduurd zal worden. Je ziet het: we zijn hier met van alles bezig, maar niet met de sluiting."

Is het verkopen of langdurig uitlenen van werken uit de collectie ook een optie om aan extra inkomsten te komen?
"De collectie is eigendom van het Rijk, die kun je niet zomaar verkopen. En de stukken die we eventueel kwijt zouden willen, zijn niet veel waard. Onze collectie bestaat voor een groot deel uit schenkingen, die mag je niet zomaar afstoten. Als je het toch doet moet je je aan de richtlijnen houden en het eerst aan andere musea aanbieden.

"Wat het Wereldmuseum in Rotterdam bijvoorbeeld wil doen, het afstoten van de hele Afrika-collectie, dat kan echt niet. Ze kiezen voor Azië omdat de Rotterdamse haven daar veel zaken mee doet. Maar wat als over tien jaar Afrika belangrijker wordt als handelspartner? Dan ben je wel de complete Afrika-collectie kwijt."

Zou het niet verfrissend zijn om ook buiten de museumwereld op zoek te gaan naar vormen van samenwerking? Waarom haakt het museum niet aan bij de succesvolle voetbalclub FC Twente, die de regio duidelijk op de kaart heeft gezet?
"Kunst en voetbal zijn wezenlijk andere zaken. Maar nu je er naar vraagt: ik heb daar toevallig deze week wel een oriënterend gesprek. Het kan nooit kwaad om te rade te gaan bij een club die het een aantal jaren geleden ook heel moeilijk heeft gehad. En er vervolgens in is geslaagd de hele Twentse gemeenschap te mobiliseren. Ik ben benieuwd hoe ze dat hebben aangepakt. Allicht kan ik daar toch iets van opsteken."

Arnoud Odding
Arnoud Odding (1961, Hengelo) studeerde kunstgeschiedenis en museologie. Van 2004 tot 2011 was hij directeur van het Nationaal Glasmuseum in Leerdam. Onder zijn leiding kwam er een fusie met de Glasblazerij en werd het museum verbouwd. Daarna adviseerde hij bij de fusie van drie erfgoedinstellingen tot erfgoedpark Batavialand in Lelystad. In juni 2012 werd hij directeur van Rijksmuseum Twenthe. Met Tiziana Nespoli schreef hij in 2004 het boek 'Het gedroomde museum'. Vorig jaar verscheen zijn boek 'Het disruptieve museum'. Daaronder verstaat Odding het netwerkmuseum dat begrijpt dat er een wisselwerking moet komen met het publiek. Als het publiek goed wordt bediend, wil dat misschien ook iets terugdoen voor het museum, als sponsor of vrijwilliger.

Ook getroffen door bezuinigingen
Als de Tweede Kamer maandag instemt met de bezuinigingen op rijksmusea, worden naast Rijksmuseum Twenthe ook het Geldmuseum in Utrecht, Slot Loevestein en Huis Doorn met sluiting bedreigd. Ze krijgen dan geen geld meer om het publiek te ontvangen en exposities te organiseren. Deze vier musea worden het zwaarst getroffen door de subsidiekortingen die de Raad voor Cultuur heeft voorgesteld en die zijn overgenomen door de vorige staatssecretaris van cultuur, Halbe Zijlstra.

Ook de overige 26 door het Rijk gesubsideerde musea moeten geld inleveren. De strafkortingen lopen op van 2 procent voor musea die volgens de cultuurraad goed presteren, tot 5,5 procent voor matig presterende instellingen en 11 procent voor musea met ondermaatse resultaten. Er zijn maar een paar musea die een goed rapport kregen: het Kröller-Müller Museum in Otterlo, het Nationaal Glasmuseum in Leerdam en Naturalis in Leiden. Het Mauritshuis in Den Haag (gekort met 11 procent) daarentegen zou geen 'vernieuwend plan' hebben na de verbouwing, waarvoor het museum overigens zelf 22 miljoen euro bijeenbracht. Ook het Rijksmuseum in Amsterdam kreeg tot woede van directeur Wim Pijbes een tik op de vingers. Volgens de raad mist het museum een duidelijke focus en zou het zich vooral op de Gouden Eeuw moeten richten.

Nederland telt zo'n 1200 musea, waarvan er 445 lid zijn van de Museumvereniging. Het gros van de musea wordt gesubsidieerd door gemeenten en provincies.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden