Het mooiste museum dat ik ken

Het is een beetje 'overkill'. In alle kranten - ook in deze - en in andere media bent u doodgegooid met artikelen en voorbeschouwingen over de heropening van het Rijks. Wim Pijbes was niet van de buis te slaan. Buitenlandse journalisten liepen met open mond door het gebouw en beschreven voor hun Spaanse, Amerikaanse en Japanse lezers welk een wonder zich in Amsterdam voltrokken had. Onze kranten vertelden dat weer aan ons. De afgelopen week waren er tal van voorbezichtigingen voor uitverkorenen, zodat nog vóór de koningin vandaag officieel het hernieuwde Rijks opent, half cultuurminnend Nederland haar al is voorgegaan. Ook ik.

Op gevaar af dat u zich gapend dan wel jaloers afwendt, ga ik toch over mijn ervaring schrijven. Het hart is er namelijk vol van. Van 1998 tot 2006 was ik lid van de raad van toezicht van het Rijksmuseum. In die tijd schreef ik twee boeken over de historische collectie. Tijdens die periode viel ook het besluit het museum danig op te knappen. Niet alleen ging het om een majeure verbouwing, waarbij de oude binnenplaatsen terug zouden keren en de oorspronkelijke versieringen van Cuypers in ere werden hersteld, het ging ook om een nieuwe opstelling, waarbij kunst, kunstnijverheid en historische voorwerpen in bezield verband geplaatst niet alleen het verhaal van de kunst zouden vertellen, maar ook het verhaal van het land waarin die kunst bloeide. Die 'gemengde' opstelling was niet van meet af aan een gelopen race. 'Echte' kunsthistorici vreesden dat de geschiedenis de kunst zou overvleugelen. De schotten tussen de verschillende afdelingen moesten worden geslecht. Er werd veel van het personeel gevraagd.

Grote onzekerheid heerste in die beginperiode. Wie was eigenlijk de baas over de verbouwing? Er woei heel veel stof op. Niet de geringste stofwolk werd veroorzaakt door de fietslobby, die tegen de zin van de architecten en het museum de onderdoorgang wilde behouden als een verworven recht. Daar hoef ik niet meer op in te gaan. Ze hebben gewonnen. De wethouder zegt dat zelfs een dodelijk ongeluk in de onderdoorgang de gemeente niet van zijn besluit zal doen terugkeren. Amsterdam laat zich de wet niet voorschrijven door verkeersdoden, zegt hij zo ongeveer. We zullen zien.

Alle perikelen deden het tempo van verbouwen geen goed. Het heeft vijf jaar langer geduurd dan voorzien. De jaren zijn gebruikt om heel goed na te denken over het concept. Ik mocht dinsdag gaan kijken of het was gelukt. Zonder overdreven chauvinisme: het is het mooiste museum dat ik ken. Ontroerd heb ik door de zalen gelopen. Nooit geweten dat we zulke prachtige middeleeuwse kunst hebben. Vroeger hing alles in kille, witte zalen alsof het om zieke schilderijen ging. Nu wordt het intieme en rijke verhaal verteld van de Nederlanden voor en tijdens de Reformatie.

Waar vroeger de afdeling kunstnijverheid een eigen plek had en de afdeling geschiedenis helemaal aan de andere kant haar voorwerpen tentoonstelde, daar vormen ze nu met de schilderijen een logisch geheel. Neem de schitterende William and Mary-zaal. Gigantische delftsblauwe tulpenvazen, barokke zilveren voorwerpen, rijk bewerkte kasten, schilderijen van d'Hondecoeter met bloemen en dieren, weerspiegelen de aspiraties van het koninklijk/stadhouderlijk paar. Tussen het hemelbed en de haardpartij hangt een portret van Willem III, een duister portret waarop het gelaat van de man wordt aangelicht door een flambouw. Zijn achterdochtige blik spreekt rechtstreeks tot ons. Je kunt bijna zijn gedachten lezen.

Moeten we nu nog een nationaal historisch museum zoals Jan Marijnissen nog altijd wil? Natuurlijk zijn er veel meer verhalen te vertellen over onze geschiedenis, natuurlijk zijn er in de collecties van de musea voorwerpen te vinden die dat verhaal illustreren. Maar nergens zal het met de allure en de kwaliteit kunnen worden gedaan die het Rijks ons geeft.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden