'Het moet opgelost. En straf moeten ze krijgen'

Willy Wielek (82) wil zelf niet op de foto -,,nu ik zo oud ben geworden hoeft dat niet meer'. Ze laat zich niet vermurwen. ,,Nee, nee, ik sta er altijd zo stom op.' Poes Lou de Palingboer heeft daarentegen geen bezwaar. Na enige tijd gaat hij er zelfs speciaal voor liggen, hoofd naar achteren, in de camera lonkend, als een geroutineerde pin-up. ,,De naakte Maja', lacht Wielek. ,,Zo lekkere troel, kom je in de krant!', liefkoost ze. En dat terwijl de mooie, grijze kater volgens zijn bazin niet eens de schoonste is van het gezelschap. Hij heeft rare plukken, en hij loopt gek, alsof hij een Volendammer broek draagt. Vandaar die naam. Mooier is zijn broer Babe, even effen grijs als Lou maar dunner en met bruine ogen. Maar Babe moet geen vreemden en schiet schielijk weg bij iedere toenaderingspoging.

Poezen waren er altijd al in huize Wielek; nu zijn er voor het eerst raskatten, kartuizers, vergelijkbaar met Russisch blauw, al zijn die dunner, aldus de bazin. De waardige katers zijn pas tweeenhalf jaar oud, en voorbestemd om nog lang verstoppertje te spelen tussen de stapels boeken die verspreid op bureaus en in kasten liggen op de hoge etage aan de Singel in Amsterdam. 'Leesfanaat' en voormalig filmrecensent van Trouw, Willy Wielek, komt vanwege een emphyseem niet heel veel meer buiten maar heeft ideaal thuiswerk. Iedere week komt er van de krant een doos vol detectives en aanverwante genres, soms wat meer, soms minder, en aan Wielek de keuze welke een krantenstukje verdient.

,,Ik lees een boek per dag. Sommige auteurs lees ik niet meer. Ludlum. De Amerikaanse bestsellers. Die kán ik gewoon niet lezen. Verder kies ik op intuïtie. En je hersens werken dan zo mooi. Wat niet de moeite waard is ben ik in drie dagen weer vergeten. Als het goed is, onthou ik het.'

Na 25 jaar filmkritiek, en daarnaast columns -opgetooid met Wieleks kenteken: de zwarte kat- raadt ze de Trouw-lezer sinds een jaar of acht thrillers en detectives, met uitstapjes naar horror en fantasy, aan of soms af. In geestige, aanstekelijke kritieken, zonder omhaal. ,,Ach hou toch op! Ach, schei toch uit!', schreef ze twee weken terug na zo'n 1000 bladzijden malle verzinsels in de nieuwste historische fantasy van bestseller-auteur Jean Auel.

Direkt en snel lezen haar stukjes, al worden ze niet zo rap opgeschreven. ,,Schrijven vind ik vreselijk. Maar niet schrijven is nog erger. Dan heb ik het gevoel dat ik tekortschiet. Dat is altijd zo geweest. Ik moet schrijven, maar ik heb er een vreselijke hekel aan.'

Naast Rinus Ferdinandusse in Vrij Nederland is Wielek 's lands bekendste detective-recensent. En precies aan de andere kant van het spectrum. ,,Ach ja, die Ferdinandusse, die kiest altijd precies waar ik niet om geef. Van die avonturenboeken voor grote jongens. Daar geef ik geen moer om. Ik ben meer psychologisch angehaucht. Het moet wel een beetje psychologisch diepgaand zijn. Niet van die verschrikkelijke clichés.'

Mocht ze een voorkeur voor vrouwen tonen, dan is dat toeval. Het komt voort uit haar liefde voor de Europese detectives. Daar domineerden de vrouwelijke auteurs al in haar jeugd. ,,Zeker in Engeland waren er altijd veel vrouwen aan het schrijven. Agatha Christie. Margaret Miller. Laatst las ik een bundel met korte verhalen uit de jaren dertig. Prachtige verhalen! In Amerika zijn er pas later meer vrouwen gekomen. Maar die Amerikaanse vrouwen liggen me niet zo. Ze zijn zo raar puriteins. Zo moralistisch op het lichaam. Schuldgevoelens als ze patat hebben gegeten, alsmaar in bad gaan. Roken is helemaal ontzettend. Zo'n Paretsky. 'Cleanliness is next to loneliness.' Gedverderrie! In Engeland doen ze maar raak. Dat is een verademing.'

,,Mijn lieveling op het moment is Denise Mina, een Schotse schrijfster. Haar heldin Maureen is een borderline-type, heeft in inrichtingen gezeten, maar eigenlijk is het een toffe meid. Zo geestig geschreven. En die karakters in die boeken zijn zo navoelbaar, zo navrant. Ik heb liever antiheldinnen dan heldinnen. Die randfiguren maken het echter, invoelbaarder. Die heldin van de Russische Marinina vind ik ook erg leuk: Nastja Kamenskaja. Ze is lui. Ze verzet geen voet als het niet hoeft. Zuipt sloten koffie. Maar ze is erg slim. Zit liefst achter de computer de boel bij elkaar te bedenken. De Scandinaviërs zijn ook goed. Moralistisch maar anders dan de Amerikanen. Niet dat gedoe met het lichaam. Meer maatschappijkritisch. Nog steeds Sjöwall en Wahloo-achtig.'

In Nederland wil het echter maar niets worden. ,,In Opzij sprak iemand laatst over een golf, maar dat is onzin. Lydia Rood, Margaret Hirs, dan heb je het wel gehad. En de boeken van Hirs zijn niet eens detectives.'

Beter zijn de vrouwelijke auteurs in de loop der jaren niet geworden, wel anders. Meer bloederig geweld is er, en meer seks. Alhoewel dat laatste in golven gaat. ,,In de jaren zeventig was er in de film ook zoveel porno, zomaar. Joyce Roodnat van de NRC en ik stonden dan direkt op. Ik kan het niet aanzien. Plaatsvervangende schaamte. Ik vind het ontzaglijk vervelend en lelijk. Nu wordt het ook weer meer; in de film en in de detectives. Als ik het lees vind ik het minder gênant, want dan zit ik hier alleen. Maar ik krijg er kromme tenen van. Ik sla het over als het kan. De Belgen zijn er vooral sterren in. Die Aspen heeft zo'n hoofdpersoon die hoert en die sloert met prostituees. Die belazert de hele boel en dat vind hij leuk. Nou ik niet.'

,,Ferdinandusse heeft me wel eens een steek onder water gegeven omdat ik daar over viel. Maar ik moet het niet. En dan is het ook nog van die vieze seks, uh.. uh.. uh.. met van die zwarte jarretelles.'

Met de groeiende hoeveelheid gory details heeft Wielek minder moeite. Die weerstaat ze. Daar ben je professional voor. Al moet het wel fictie en vermaak blijven. ,,Die uitvoerige beschrijvingen van de kruisigingen van de seriemoordenaar in 'Dolphins' van Val McDermid gingen me te ver.' En moraliteit hoort bij de detective, vindt Wielek. Evenzeer als de ranzigheid. In haar inleiding tot een verzameling korte verhalen schreef Elizabeth George dat volgens haar het plezier van de detective ligt in een lust naar sensatie, en een hang naar gerechtigheid. Wielek: ,,Helemaal mee eens. Als er een open einde is, ben ik ook niet tevreden. Het moet opgelost. En ze moeten hun straf wel krijgen. Weggewerkt. Liefst doodgeschoten.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden