Het milieu wordt niet beter als zijn beschermers ruziën

Ecomodernisten als Hidde Boersma moeten zich niet zo afzetten tegen de klassieke milieubeweging, vindt milieufilosoof Jozef Keulartz.

In 'Omarm globalisering om planeet te redden' (Opinie, 17 september), betoogt Hidde Boersma dat het tijd wordt voor een nieuwe groene beweging: het ecomodernisme. Als startschot voor deze beweging geldt het essay 'The Death of Environmentalism' uit 2004, geschreven door Michael Shellenberger en Ted Nordhaus, oprichters van het Breakthrough Institute. Het duo is ervan overtuigd 'dat de hedendaagse natuurbeweging, met al haar onbewezen vooronderstellingen, achterhaalde concepten en versleten strategieën, moet worden begraven opdat er iets nieuws kan opbloeien'.

Volgens ecomodernisten is de natuur allerminst fragiel en kwetsbaar, zoals de traditionele natuurbeschermers beweren, maar is ze juist zo verbazingwekkend robuust en veerkrachtig dat ze heus wel tegen een stootje kan. Ook beschouwen ecomodernisten het bedrijfsleven niet langer als de grote boosdoener maar juist als de belangrijkste bondgenoot: grote multinationals zijn de 'sleutelsoorten' van de globale ecosystemen waarmee je moet samenwerken om iets te bereiken. De nieuwe beweging wil bovendien de nadruk verleggen van de bescherming van biodiversiteit, het stokpaardje naar de oude beweging, naar het bevorderen en in stand houden van de ecosysteemdiensten die voor ons overleven van vitaal belang zijn.

undefined

Ongeremde zelfhaat

De ecomodernisten keren zich fel tegen het doemdenken van de traditionele milieubeweging. Deze kritiek wordt krachtig verwoord in 'The Fanaticism of the Apocalypse: Save the Earth, Punish Human Beings' uit 2011 van de filosofische bestsellerauteur Pascal Bruckner, niet toevallig een senior fellow van het Breakthrough Institute.

Bruckner ziet de hedendaagse milieubeweging als spirituele afstammeling van het millenniarisme (de christelijke eindtijd-theologie) en het communisme; ze is vervuld van ongeremde zelfhaat, en chanteert ons met het spookbeeld van de dreigende ondergang om een streng ascetisme af te dwingen en ons alledaags gedrag te criminaliseren.

Ecomodernisten beschouwen de mens niet langer als een 'plaagsoort' maar als The God Species, zoals de titel van een boek van ecomodernist Mark Lynas luidt. In tegenstelling tot de traditionele milieubeweging verwelkomen ecomodernisten het Antropoceen, het huidige tijdperk van menselijke dominantie over de planeet. Zij zijn ervan overtuigd dat de mensheid dankzij haar creativiteit en inventiviteit een schitterende groene toekomst tegemoet gaat.

Ecomodernisten maken een karikatuur van de hedendaagse milieubeweging en schetsen in reactie hierop zelf een nieuwe karikatuur: bruisende megasteden tegenover het rustieke landleven van weleer; de productie van genetisch gemodificeerd voedsel tegenover de organische of biologische landbouw; kernenergie en schaliegas tegenover zonne-energie, windenergie en andere hernieuwbare energiebronnen; geo-engineering ter bestrijding van klimaatverandering tegenover consuminderen, et cetera.

undefined

Venijnig debat

Een reactie van de kant van de 'oude garde' kon niet uitblijven. In 2014 bundelden ruim twintig prominente academici en activisten hun krachten in een boekpublicatie: 'Keeping the Wild. Against the Domestication of Earth'. De auteurs verzetten zich 'with rhetorical fists swinging' (zoals de achteromslag vermeldt) tegen de techno-triomfantelijke verheerlijking van het Antropoceen als de meest recente belichaming van menselijk exceptionalisme en menselijke hoogmoed. Zij verafschuwen de door mensen gedomineerde en gedomesticeerde natuur van de ecomodernisten en pleiten in plaats daarvan voor meer wildheid en wildernis.

In hetzelfde jaar verscheen in Nature een door 240 mensen ondertekende petitie waarin werd opgeroepen om de (vooral door mannen gevoerde) machtsstrijd tussen beide kampen te staken.

Het almaar venijniger wordende debat in universiteiten, onderzoekscentra en natuurorganisaties is volgens de initiatiefnemers contraproductief en brengt de financiering en voortgang van projecten in gevaar. De wederzijdse verkettering, zo stellen zij mijns inziens terecht, moet plaatsmaken voor een meer inclusieve benadering, met meer openheid en tolerantie voor een veelheid van perspectieven en van etnische en culturele contexten.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden