Het Midden-Oosten volgens de principes van Yogi Berra

Yogi Berra (1925-2015), catcher van de New York Yankees, werd bekend door zijn Yogi-isme, een eigen 'taaltje' waarbij hij woorden en taalconstructies op onnavolgbare wijze met elkaar verweefde.Beeld ap

"De toekomst is niet meer wat het was", vond Yogi Berra. De Amerikaanse honkballegende, die dit jaar overleed, maakte furore met zijn onnavolgbare uitspraken die hem in 2005 de titel 'meest wijze dwaas van de afgelopen vijftig jaar' opleverden. Dus waarom vooruitblikken? Buitenlandredacteur Ghassan Dahhan kijkt terug op de gebeurtenissen van afgelopen jaar in het Midden-Oosten, aan de hand van zes Yogi-ismen.

1. "Ik geef mezelf nooit de schuld als ik mis sla. Ik geef de knuppel de schuld en als het probleem zich blijft voordoen, dan neem ik een andere knuppel. Want: als ik weet dat het niet mijn schuld is dat is mis sla, hoe kan ik dan mezelf de schuld geven?"

Het Westen geeft Iran en Assad de schuld van de chaos in het Midden-Oosten. Iran en Assad geven de Amerikanen de schuld van de instabiliteit, die volgens hen begon met de Amerikaanse invasie van Irak. Rusland, Iran, Syrië en Egypte zeggen weer dat Turkije IS groot heeft gemaakt door de groepering te gedogen. Turkije houdt daarentegen de Koerdische beweging PKK verantwoordelijk voor de opkomst van IS, en Saudi-Arabië op zijn beurt houdt Assad aansprakelijk voor het IS-probleem.

Assad weet het hoge aantal burgerdoden bij luchtaanvallen op steden aan 'terroristen' die zich ophouden tussen burgers. Tegenwoordig laat hij de Russen 'terroristen' bombarderen. De Amerikanen en Fransen zeggen IS te willen verslaan, maar zijn niet van plan om de benodigde grondtroepen te sturen. Dat de oorlog tegen IS niet wil vlotten, wijten ze weer meer aan de incompetente Iraakse en Syrische regeringen.

Kortom, de schuld wordt bij iedereen gezocht, behalve bij henzelf. Het zijn anderen of de omstandigheden. Maar het staat vast dat alle landen en partijen hun aandeel hebben in de ramp die deze regio treft. Een verbetering zit er dan ook voorlopig niet in.

2. "Ik heb nooit de meeste dingen gezegd die ik heb gezegd"

De Amerikaanse president Barack Obama zou afgelopen maand op begrip van Berra kunnen rekenen als hij nog in leven was. In 2011 riep de Amerikaanse president de Syrische dictator Assad op om af te treden. In september zei de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken John Kerry, echter iets heel anders: "Het afgelopen anderhalf jaar hebben we gezegd dat Assad moet vertrekken, maar wat betreft het tijdstip en de uitvoering daarvan, dat zijn besluiten die genomen moeten worden in de context van het onderhandelingsproces in Genève."

In gewone mensentaal betekent dit: Assad mag voorlopig blijven.

Deze week bleek ook nog eens dat Washington in het diepste geheim gesprekken heeft gevoerd met hetzelfde Assad-regime die het verantwoordelijk houdt voor een van de ernstigste mensenrechtenschendingen van de afgelopen tien jaar.

De Franse regering zei dit jaar ook dingen die het nooit had gezegd. Eind september zei minister van buitenlandse zaken Laurent Fabius dat het aanblijven van Assad uitgesloten was: "Is het denkbaar dat de Syrische vluchtelingen, waarvan 80 procent is gevlucht vanwege Assad, teruggaan naar Syrië als we hen vertellen dat de toekomst van Syrië bestaat uit Assad?"

Na de aanslagen in Parijs in december, veranderde de toon compleet. Fabius riep op tot een transitie en een 'verenigd Syrië' in plaats van een Syrië zonder Assad: "Dat betekent niet dat Assad moet vertrekken vóór de transitie, maar er moeten beloftes zijn voor de toekomst."

De Syrische president Assad.Beeld epa

3. "We hebben te veel verkeerde fouten gemaakt"

Dit jaar zijn er in het Midden-Oosten helaas weinig voorbeelden te vinden van goede fouten. Verkeerde fouten waren er echter genoeg. Saudi-Arabië en zijn bondgenoten besloten in maart om de Houthi-rebellen in Jemen te bombarderen. De meeste doden zijn echter burgers en miljoenen Jemenieten zijn door de bombardementen afhankelijk van noodhulp.

Inmiddels hebben de aanvallen ertoe geleid dat de beweging die ze willen uitschakelen, de strijd heeft verplaatst naar Saudi-Arabië, en groeperingen als IS en Al-Qaida vrij spel hebben gekregen. Turkije maakte het afgelopen jaar ook de nodige verkeerde fouten. In november haalde het land een Russische straaljager neer boven Syrië (of was het toch Turkije?).

De Turken zeiden later dat ze het toestel niet hadden neergehaald als ze hadden geweten dat het ging om een Russisch toestel. Rusland besloot in september om in Syrië te bombarderen. Het doelwit van de oorlog was IS, maar al gauw werd duidelijk dat de Rusland een nogal ruime definitie hanteert van IS, namelijk alle bewegingen die tegen de Syrische regering vechten.

En bij dat bombarderen gaat nog weleens wat mis, zo bleek deze week. Amnesty attendeerde Rusland erop dat tussen eind september en eind november zo'n 200 Syrische burgers om het leven kwamen door toedoen van Russische straaljagers. De Verenigde Staten begonnen dit jaar met het trainen van Syrische rebellen. Zij werden door de CIA klaargestoomd voor de strijd tegen IS. Maar al gauw bleken ze situatie verkeerd te hebben ingeschat. Er meldde zich maar een handjevol kandidaten. Van de rebellen die door de selectie kwamen, liep een deel al bij de eerste missie in Syrië over naar Al-Qaida, het andere deel liep in een hinderlaag. Al-Qaida nam al hun splinternieuwe wapens in bezit, en bedankte daarvoor vriendelijk de Amerikanen.

4. "Je moet heel voorzichtig zijn als je niet weet waar je naartoe gaat, want misschien kom je er niet"

Deze wijze les van Berra vond dit jaar amper gehoor in het Midden-Oosten. Vrijwel geen enkele partij weet waar het naartoe gaat noch weten ze waar ze naar op weg zijn, en toch is niemand voorzichtig.

De Russen besloten in september om in Syrië te interveniëren, en een paar weken later werd een Russisch passagiersvliegtuig door IS neergehaald boven Egypte. Inmiddels zit Rusland in een situatie die het nooit heeft gewenst. Iran en Hezbollah stuurden dit jaar meer troepen dan ooit naar Syrië. En ze verloren daarbij meer strijders dan ooit.

De Amerikanen pasten de les van Berra misschien iets te strikt toe. Zij besloten namelijk om dit jaar IS met een fluwelen handschoen aan te pakken, en voerden gemiddeld slechts 11 luchtaanvallen per dag uit.

Een verwoeste buitenwijk van Damascus.Beeld epa

5. "Ik weet niet of het mannelijke of vrouwelijke fans waren die over het veld renden. Ze hadden zakken over hun hoofden."

Zoals Yogi Berra moeite had om mannelijke ledematen te onderscheiden van vrouwelijke, zo hebben sommige Midden-Oostendeskundigen moeite om 'gematigde islamisten' te onderscheiden van 'extremistische islamisten'.

Bij het bepalen of een groepering al dan niet extremistisch is, wordt er tegenwoordig niet meer gelet op wat zij doen, maar op wat zij zeggen en schrijven. Extremistische organisaties als het aan Al-Qaida verwante Ahrar al-Sham lanceerde dit jaar een PR-campagne in het Westen om van zijn extremistische imago af te komen. Zo schreef het een opiniestuk in de Washington Post, waarbij het stelde voor een pluriform Syrië te strijden, en alle 'minderheden' te zullen beschermen.

In het Westen pleiten sommige experts daarom om gesprekken aan te knopen met de aan Al-Qaida gelieerde beweging om het extremistische IS te verslaan. Anderen pleiten zelfs voor een directe samenwerking met 'gematigde elementen' van Al-Qaida, zoals de Amerikaanse generaal David Petraeus.

Onze bondgenoten in het Midden-Oosten, zoals Turkije, Qatar en Saudi-Arabië, hebben deze discussie al lang afgesloten, en bewapenen extremistische groeperingen al jaren, waaronder Ahrar al-Sham en indirecht ook Al-Qaida, want zij trekken gezamenlijk op in de koepelbeweging Jaish al-Fateh. 2015 leert ons het volgende: Als iets eruitziet als een jihadist, zwemt als een jihadist, en kwaakt als een jihadist, dan is het voor sommigen waarschijnlijk nog steeds een gematigde oppositiestrijder.

6. "Hoe kun je denken en tegelijk slaan?"

In het Midden-Oosten werd het afgelopen jaar veel gevochten, en weinig nagedacht. Het vervelende is dat deze twee zaken elkaar in stand houden. De vraag is dus wat er eerst komt: bezinning van allen of de overwinning van één.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden