Het mes gaat in lastige rekenkamers

Hoe slechter de relatie met de raad, hoe harder er wordt gekort op onderzoeksinstelling

ALWIN KUIKEN

Gemeentelijke rekenkamers worden voor het eerst sinds de verplichte oprichting in 2006 flink geraakt door bezuinigingen.

Vooral in gemeenten waar de relatie met de gemeenteraad slecht is, gaat het mes in de financiën. Dat blijkt uit onderzoek van Trouw onder 72 rekenkamers. Zij beantwoordden twintig vragen over bezuinigingen, de gevolgen daarvan en de verhouding met de gemeenteraad en het college.

Nederland heeft sinds de invoering van het dualisme 280 gemeentelijke rekenkamers waar 1500 ambtenaren werken, vaak 's avonds en in het weekend.

De rekenkamers, in kleine gemeenten rekenkamercommissies, doen onafhankelijk onderzoek, zodat de gemeenteraad zijn controlerende taak kan uitvoeren. Die taak wordt uitgehold nu de geldkraan dichtgaat. Iets meer dan de helft van de rekenkamers moet inleveren, gemiddeld zo'n 25 procent.

Opvallend zijn de verschillen. Zo hoeft Rotterdam slechts 2,5 procent van zijn 1,3 miljoen te missen. Rhenen, Ooststellingwerf, Terneuzen, Heerhugowaard, Texel en Leek zien daarentegen hun veel kleinere jaarbedragen gehalveerd. Texel gaat bijvoorbeeld van 30.000 naar 15.000 per jaar. De gemeentelijke rekenkamer van Capelle aan den IJssel spant de kroon en gaat van 129.000 naar 45.000 euro, 65 procent minder.

Over de hele linie lopen onderzoeken naar onder meer grondexploitaties, effectiviteit van subsidies en bijstand gevaar, waarschuwen veel rekenkamervoorzitters.

Vooral complexe onderwerpen waarvoor prijzige, externe bureaus nodig zijn, staan op losse schroeven. "Straks kunnen we alleen nog onderzoeken of ambtenaren op tijd een jaarverslag hebben ingeleverd", sombert Peter Buisman, voorzitter van de rekenkamer Vlaardingen/Schiedam.

De reden voor de - vaak onevenredig hoge - korting? "Geen liefde tussen de raad en de rekenkamer", zegt griffier Thea de Mik uit Capelle. "De rekenkamer wordt als lastig ervaren", zegt Lauryan Bakker, secretaris in Beverwijk.

Volgens Jan Dirk Pruim, griffier in Almere, heeft het college 'sterk de neiging aan te geven dat het onderzoek niet volledig is, de methode niet goed, of dat het eventuele bureau niet voldoet'.

Dat gebrek aan chemie is exemplarisch. Gemeenten waar de raad weinig doet met kritisch onderzoek, zoals Lelystad, Nieuwegein en Terneuzen, bezuinigen bijna twee keer vaker, zo blijkt. Op de vraag wat dat betekent voor het dualisme zegt André Zabel van de rekenkamer in Terneuzen: "Er is hier geen dualisme."

Douwe Jan Elzinga, hoogleraar staatsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, snapt dat wel. Hij begeleidde als voorzitter van de staatscommissie voor dualisme en lokale democratie de invoering van dualisme in Nederland.

"Het was de bedoeling dat de rekenkamer een instrument van de raad werd. Enkele rekenkamers, onder meer die in Lelystad, hebben dat met succes aangevochten. Daarna zijn ze op eigen initiatief onderzoek gaan doen. Dat heeft hier en daar kwaad bloed gezet." Liever ziet hij dat rekenkamers weer voor de raad werken.

Gerrit Hagelstein, bestuurslid van de Nederlandse Vereniging van Rekenkamers NVRR vindt dat onverstandig. "De raad is vaak juist onderwerp van onderzoek."

Volgens Hagelstein is het beter om een landelijk vastgesteld minimumbudget in te stellen, om de willekeur tegen te gaan. Hij zou genoegen nemen met één euro per inwoner. Dat is een behoorlijke handreiking, want nu is het niet zelden het dubbele.

Dualisme

In een dualistisch systeem maken bestuurders geen onderdeel uit van de volksvertegenwoordiging. Landelijk is dat in Nederland (enkele uitzonderingen daargelaten) al sinds 1815 zo. Maar in de gemeente zaten wethouders tot 2002 nog in de raad.

De Wet dualisering gemeentebestuur maakte daar een einde aan. Het college en de raad werden gescheiden (duaal gemaakt) en de raad kreeg vijf jaar geleden een rekenkamer. Wethouders konden daarna niet meer over hun eigen voorstellen stemmen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden