Het meisje zonder parel

Het geheim van de meester Al is een schilderij nog zo bekend, er steekt altijd meer achter dan we weten. In een tv-programma reconstueren kunstexperts onder leiding van Jasper Krabbé een aantal meesterwerken.

Een ezel, wat potten verf, tape en een liniaal. Iedereen kan een Mondriaan schilderen. Althans, zo lijkt het soms. Toch gaan er meer dan penseelstreken schuil achter de doeken van grote schilders, ontdekten de makers van 'Het geheim van de Meester'.

In het nieuwe televisieprogramma van AvroTros reconstrueert Jasper Krabbé samen met vier andere kunstexperts zes Nederlandse meesterwerken, precies zoals de bewuste schilder het doek zelf heeft gemaakt. Zo verkoolden ze een koeieschedel om het beenderzwart te krijgen dat Rembrandt van Rijn gebruikte in zijn 'Zelfportret op jeugdige leeftijd', proberen ze Vincent van Goghs karakteristieke schildertechniek na te bootsen en onderzoeken ze het verhaal achter de 'Victory Boogie Woogie' van Mondriaan.

"Die bleek nou net wat moeilijker dan van tevoren gedacht, we weten nog steeds niet wat het precies voorstelt", zegt restaurator Michel van de Laar. "Op andere vlakken hebben we - naast het maken van een tv-programma - wél een paar bouwstenen voor de wetenschap kunnen leveren."

Zo ontdekte het team hoe Rembrandt te werk ging. "Ik heb vijfentwintig jaar lang voor het Amsterdamse Rijksmuseum gewerkt, waar ik ook doeken van hem heb gerestaureerd", aldus Van de Laar. "Toch stond ik versteld. Rembrandt blijkt een strategische schaker te zijn geweest, van tevoren kiende hij de volgorde waarin hij zou gaan schilderen minutieus uit."

In de eerste aflevering van de serie, vandaag op NPO 2, herscheppen de kunstdeskundigen het 'Meisje met de parel' van Johannes Vermeer. Het is de bedoeling het doek zo goed na te bootsen dat directeur Emilie Gordenker van het Mauritshuis in Den Haag, waar de Vermeer hangt, de nepper niet van het origineel kan onderscheiden.

"De afloop? Die kan ik natuurlijk niet onthullen", lacht Charlotte Caspers, die de zes reconstructies schilderde. "Zelf vond ik het beter gelukt dan gedacht. Zo is het werken met het pigment ultramarijn blauw - dat te zien is in de tulband - heel lastig, omdat het vrij transparant is. En het had goed mis kunnen gaan bij het maken van het craquelé: met eiwit en een zonnebank probeerden we de ouderdomsbarstjes in het doek na te bootsen."

Niet alle geheimen van Vermeer heeft het groepje kunstenaars kunnen ontrafelen. In een poging te bepalen hoe Vermeer tot de scherpte en diepte op het schilderij is gekomen, bouwde ze een camera obscura. "Zo'n apparaat heeft hij niet gebruikt, denk ik uiteindelijk", zegt Caspers. "Wel kwamen we er zo achter dat het meisje waarschijnlijk geen parel in haar oor heeft, maar geblazen glas met een zilverachtig laagje erop."

De Vermeer was een kluif, maar het schilderij dat Caspers vooraf bijna deed opgeven, was de Victory Boogie Woogie. "Grappig hè? De kunstwerken waar ik het meest tegen opkeek, vielen mee, terwijl de stukken waarvan ik dacht ze probleemloos te kunnen schulderen ongelofelijk moeilijk bleken te zijn." Zo vergiste ze zich ook in de Mondriaan. "Van een afstand lijken het vakken en lijnen, rechttoe rechtaan. Maar van dichtbij is het een nachtmerrie."

Vijf weken lang bestudeerde Caspers ieder hoekje van het doek. Ze zag bijvoorbeeld ineens dat er achter de lagen verf allerlei subtiliteiten schuilgaan. "Wanneer Mondriaan iets veranderde bijvoorbeeld, ging hij er niet met zijn penseel overheen, maar kraste hij lijnen weg. Daardoor zie je tussen de kiertjes van de vlakken onderliggende lijntjes lopen in geel of rood. Dat is dus het geheim van de meester."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden