Het meisje met de zeven identiteiten

Hyeonseo Lee is de eerste naam die ze zelf koos. Hyeon betekent zonlicht, Seo staat voor geluk. Beeld Patrick Post
Hyeonseo Lee is de eerste naam die ze zelf koos. Hyeon betekent zonlicht, Seo staat voor geluk.Beeld Patrick Post

Ze woonde in het beste land ter wereld, waar het bijwonen van openbare executies verplicht is en waar mensen op straat sterven van de honger. Hyeonseo Lee was zeventien toen ze Noord-Korea verliet, het land dat gisteren de zeventigste verjaardag van de regerende Arbeiderspartij vierde.

De drie schoten van het vuurpeloton hoort ze soms nog in haar dromen. Een in het hoofd. Een in de borst. Een in de buik. Bij het eerste schot spat het hoofd van de jongen uiteen, een fijne roze mist verspreidt zich in de lucht. Zijn familie kijkt toe, vanaf de eerste rij. Hyeonseo Lee moet deze openbare executies verplicht bijwonen, net als alle andere Noord-Koreanen.

Vreemd vindt ze de terechtstellingen op straat niet. Onrechtvaardig? Dat concept kent ze in die tijd nog niet. "Ik groeide op met dit soort executies", zegt de nu 34-jarige Hyeonseo Lee zittend in een kamertje in een hotel aan de Amsterdamse Herengracht. "Ik dacht dat deze mensen het verdienden om te sterven."

Hyeonseo Lee - kort wit jurkje, hoge zwarte pumps aan haar voeten en op haar oogleden een paar subtiel geplakte nepwimpers - kan haar verhaal wel dromen. Hoe ze ontsnapt uit Noord-Korea, hoe ze jaren een geheim leven leidt in China, hoe ze uiteindelijk asiel krijgt in Zuid-Korea en hoe ze nu nog altijd gevaar loopt terwijl de grens zo ver achter haar ligt.

Zeven identiteiten
Haar Ted-toespraak in 2013 werd al bijna 4,5 miljoen keer bekeken, in 2014 was Lee - die goed Engels spreekt - getuige in een speciale VN-commissie die concludeert dat het land op grote schaal misdaden tegen de menselijkheid pleegt. Deze week verscheen de Nederlandse uitgave van haar boek 'Het meisje met de zeven namen'.

Zeven namen. Zeven identiteiten. Ze is niemand en iedereen tegelijk. "In Noord-Korea is dat heel normaal, daar heeft iedereen twee gezichten. Je kunt niemand vertrouwen, zelfs je eigen familie niet." Haar hele leven al voelt ze zich een toneelspeler, iemand die continu in de huid van een ander kruipt. "Ik speelde altijd een rol, ook bij mijn ouders."

Een groot deel van haar jeugd in Noord-Korea leeft ze onbezorgd, honger heeft ze nooit. Ze doet wat alle kinderen in de wereld doen: slapen, dromen, naar school gaan en buitenspelen. Toch is er minstens één groot verschil. Kim Il-sung - Eeuwig President van de Republiek - vormt in al zijn verhevenheid de kern van haar bestaan.

Het is 1997 als Hyeonseo Lee ontsnapt uit Noord-Korea. Jaren is ze op de vlucht in China, pas in 2008 krijgt ze asiel in Seoul. Daarna organiseert ze de ontsnapping van haar familie. Een lange en zware tocht volgt. Beeld Trouw
Het is 1997 als Hyeonseo Lee ontsnapt uit Noord-Korea. Jaren is ze op de vlucht in China, pas in 2008 krijgt ze asiel in Seoul. Daarna organiseert ze de ontsnapping van haar familie. Een lange en zware tocht volgt.Beeld Trouw

Zijn portret hangt centraal in ieder huis, zijn standbeeld staat pontificaal op ieder plein. "Bij het krijgen van een verjaardagscadeau bedankte ik niet mijn ouders. Ik nam het cadeau in mijn handen, drukte het met volle kracht tegen mijn borst en maakte een diepe buiging voor het portret van de Grote Leider dat boven onze eettafel hing."

Superkrachten
De Grote Leider, Lee noemt Kim Il-sung nog vaak zo. Een automatisme, zegt ze zelf. Hij was een god, vertelt ze. "Hij kon over regenbogen lopen. Mensen kunnen dat niet, hij wel. Hij had superkrachten", zegt ze met een kleine lach op haar gezicht.

Langzaam verdwijnt haar geloof. In kleine stukjes brokkelt het goddelijke af. Als Kim Il-sung in 1994 overlijdt, is ze in de war. Dood? 'Hoe kan iets bovenaards sterven?', vraagt ze zich af. Een jarenlange hongersnood volgt en tijdens deze eufemistisch genoemde 'moeizame mars' sterven naar schatting een miljoen mensen.

"Tegen de tijd dat je dit leest, zullen wij vijven niet meer op deze wereld zijn. We hebben al een paar weken niet gegeten. We zijn uitgemergeld, al zijn onze lichamen sinds kort helemaal opgezwollen. We wachten op de dood."

Deze vier zinnen op papier, geschreven door de zus van een collega op haar moeders werk, noemt Lee het keerpunt in haar leven. Het ware verhaal over haar land kwam daar plots bovendrijven, zegt ze nu. In haar land -- het Land van de Eeuwige Zon - zitten de meesten altijd in de schaduw. Haar intense liefde maakt langzaam plaats voor diepe angst. "Het beste land ter wereld, is misschien toch niet perfect."

Puinzooi
Wonend aan de grens is ze slechts een smalle rivier verwijderd van China. Haar broertje maakt regelmatig de oversteek, de zwarte handel met China wordt min of meer gedoogd. Het avontuur lonkt. Ze wil ook. Een dag, misschien twee. Kijken naar de kleuren, de mensen, het licht. En dan gewoon weer terug naar huis.

"Sinds de avond van de oversteek is mijn leven één grote puinzooi." Ze schrikt van haar woorden. "Vrijheid is mooi. Prachtig zelfs", haast ze zich te zeggen, "maar niet zonder land om vrij in te leven." Haar drang naar avontuur wordt een continue vlucht. Terug naar huis kan ze niet meer, een illegaal leven in China is voor jaren haar bestemming. Het masker gaat weer op. "Overal zijn Noord-Koreaanse spionnen of huurlingen en de Chinezen hadden mij direct gedeporteerd als ze mijn ware identiteit kenden. Niemand is te vertrouwen, nooit niet."

Niemand. Nooit. Niet. De woorden hangen zwaar in de ruimte. Ze pakt haar glas jus d'orange en neemt voorzichtig een slokje. Een nipje. "Mijn leven is altijd in gevaar, ook nu nog", vervolgt ze. "Mijn beste vriend in Zuid-Korea is net opgepakt. Hij wordt ervan verdacht een spion te zijn voor het regime." Even verdwijnt de glimlach van haar gezicht. Ze is wel eens bang ja, maar van bodyguards wil ze niets weten. "Ik leefde in de grootste gevangenis ter wereld, de vrijheid die ik nu heb na jaren strijden geef ik nooit op."

Smeergeld
Of ze die strijd nog eens zou voeren als ze opnieuw voor de keuze zou staan, weet ze niet. De eenzame jaren in China en Zuid-Korea maakten haar van binnen kapot, het schuldgevoel haar familie te hebben achtergelaten at zijn weg naar binnen. Als ze hoort dat haar familie gevaar loopt en het strafkamp wacht, keert ze terug naar de grens. Twaalf jaar na haar eigen ontsnapping helpt ze haar moeder en broer te vluchten. De reis van duizenden kilometers door de binnenlanden van China naar Laos duurt eindeloos, door de grote bedragen smeergeld is Lee al snel platzak en haar moeder en broer belanden in de gevangenis in Laos.

Momenteel wonen ze alle drie in Zuid-Korea. Herenigd met elkaar, maar gemakkelijk is het niet. "Noord-Korea zit voor altijd in je bloed. Vrijheid en het maken van eigen keuzes is eng als je dat niet kent. Daarnaast mist mijn moeder haar familie en mijn broertje zijn grote liefde die hij noodgedwongen moest achterlaten."

Dit is ook niet het leven dat Lee wil. "Mentaal gezien ben ik kapot. Wat ik doe, vind ik nooit goed genoeg. Een compliment geef ik mezelf nooit." Het zijn de in Noord-Korea op school georganiseerde kritieksessies - waarbij kinderen openlijk verplicht worden elkaar te verklikken en hoe spionage al van jongs af aan wordt gestimuleerd - die nog altijd in elke vezel van haar lichaam zitten.

Kippenvel
Voor de mensen in haar nabije omgeving is dat lastig. Lieve dingen zeggen of haar diepste gevoelens delen, vindt ze moeilijk. Onmogelijk zelfs. Ze wijst naar haar armen en maakt een rillend gebaar. "Ik krijg kippenvel als ik 'Ik houd van jou' wil zeggen. Het lukt gewoon niet. Ik heb het ook nog nooit tegen mijn moeder gezegd."

Haar masker kan misschien nooit meer af. De rol die ze nu speelt is die van het dappere meisje dat een mensonterend regime ontvluchtte en als jonge vrouw de wereld oproept niet meer de andere kant op te kijken. "Het is moeilijk om mezelf te vinden. Iedereen noemt mij nu continu dapper, maar ik overleefde slechts. Ik ben niet een of andere vrouw van staal, ik was en ben gewoon een meisje."

Een meisje dat meerdere namen droeg om te overleven. De naam die ze nu draagt is de eerste die ze zelf koos. Hyeon betekent zonlicht, Seo staat voor geluk. Heel soms, als niemand oplet, gebruikt haar moeder Lee's geboortenaam. Maar het kan niet en het mag niet. Het is te gevaarlijk, voor iedereen achter de grens. "Wie ik echt ben? Ik weet het niet meer."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden