Het medicijnentekort loopt al acht jaar op

Beeld ANP

Het tekort aan geneesmiddelen in Nederland is vorig jaar opnieuw opgelopen. Dat is een trend die al in 2010 begon. Toen was het tekort nog minder dan tweehonderd geneesmiddelen per jaar, in 2018 waren het er 769.

Apothekers en verzekeraars zijn het erover eens dat de kleine voorraden die fabrikanten aanhouden de voornaamste reden is dat er tekorten zijn. Gaat ergens bij de productie van medicijnen iets mis, dan is de voorraad al snel op. Dat gebeurde vorig jaar bij de anticonceptiepillen. Meerdere farmaceutische bedrijven kregen problemen bij de productie waardoor er ineens een pillentekort ontstond.

Over de reden dat de fabrikanten weinig reserves aanhouden zijn apothekers en verzekeraars het volstrekt oneens. Publiekelijk niet overigens, want de koepelorganisatie van de apothekers (KNMP) heeft een afspraak met de koepel van de verzekeraars (ZN): apothekers mogen niet langer in de publiciteit zeggen dat het zogenoemde preferentiebeleid van verzekeraars de oorzaak is van de tekorten. Dat preferentiebeleid houdt in dat de verzekeraars de pil van de ene fabrikant verkiest boven die van de andere. Dat heeft te maken met geld. Wie het goedkoopst kan leveren, krijgt het contract.

Verzekeraar Menzis geeft het voorbeeld van een medicijn tegen een te hoog cholesterol. Een doosje kost ruim 15 euro. Door het preferentiebeleid is het de verzekeraar gelukt een doosje met medicijnen met dezelfde werkzame stof voor minder dan een euro te kopen. Dat scheelt in de kosten en dus in de premie die klanten betalen.

Liever naar Duitsland

Al mogen de apothekers dan niet officieel het preferentiebeleid als schuldige aanwijzen, in het persbericht van koepel KNMP keert de term toch terug. Het preferentiebeleid bestaat sinds 2008. Sindsdien zijn de tekorten voor de preferente medicijnen inderdaad gestegen, maar of er een causaal verband is, blijft onduidelijk. Sinds twee jaar neemt het tekort aan de preferente middelen namelijk af.

Omdat de prijzen in Nederland zo laag zijn, is de markt niet interessant voor fabrikanten, stellen de apothekers. Zo kost het slaapmiddel Lorazepam in Nederland iets meer dan een euro, terwijl de fabrikant in Duitsland ruim 12 euro ontvangt. Als er dan schaarste ontstaat, gaat de fabrikant liever naar Duitsland dan naar Nederland.

Eigenbelang

De verzekeraars begrijpen wel waarom de apothekers zo vaak naar het preferentiebeleid wijzen. Dat heeft te maken met eigenbelang, stelde koepelorganisatie ZN eerder. Door de goedkopere medicijnen lopen apothekers veel marge mis, stelt ZN. Daarom hebben die er volgens de verzekeraars belang bij om zich tegen het preferentiebeleid te keren.

Volgens de verzekeraars ligt de oorzaak van de te kleine voorraden bij de fabrikanten zelf. Het productieproces kan bijvoorbeeld tijdelijk stil liggen als een fabriek wordt verplaatst, er kunnen grondstoftekorten zijn of andere problemen, zoals tijdelijke softwarestoringen.

Wat de oorzaak ook is, minister Bruno Bruins van medische zorg wil de voorraden verruimen. Hij bekijkt of het mogelijk is om fabrikanten, groothandelaren en apothekers te verplichten een buffer aan te houden van vier maanden. Dat voorstel komt van een werkgroep waarin apothekers, fabrikanten, verzekeraars, groothandelaren en medisch specialisten samenkomen om het tekort aan te pakken.

Gevolgen patiënten

De belangrijkste vraag bij de medicijntekorten is: heeft het gevolgen voor patiënten? Volgens de Patiëntenfederatie wisselt 40 procent van de patiënten elk jaar van medicijn. 34 procent voelt zich zieker, 40 procent ervaart bijwerkingen. Of dat echt zo is, is moeilijk aan te tonen. Bijwerkingencentrum Lareb heeft in 2017 meldingen over bijwerkingen na wisselen van medicijnen geanalyseerd. Van de ruim 2500 meldingen over de afgelopen tien jaar kwamen acht geneesmiddelen naar boven waar wisseling tot klachten leidden. De klachten kwamen onder meer voor bij medicijnen voor de schildklier, tegen astma en epilepsie.

Dat deze cijfers zo sterk verschillen met de percentages van de Patiëntenfederatie, komt omdat de federatie patiënten ondervroeg naar hun ervaren ongemakken. Om het oneerbiedig te zeggen: dat kan ook tussen de oren zitten. Wat het onderzoek van de federatie wel laat zien, is dat wisseling van geneesmiddelen het vertrouwen in de medicijnen aantast.

Lees ook: 

Apothekers en artsen waarschuwen: het tekort aan medicijnen loopt alleen maar op

Vorig jaar waren 732 medicijnen twee weken of langer niet te leveren. In 2010 waren dat er nog maar 174. En dat allemaal omdat Nederland voor een dubbeltje op de eerste rang wil zitten, zeggen apothekers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden