Het malariavaccin komt eraan, maar hoe goed werkt het?

Klamboes in Matongo, Zambia. Beeld EPA

Malaria in Afrika is en blijft een groot probleem. Zo zorgde de ebola-uitbraak in West-Afrika ook voor meer malariaslachtoffers, zo bleek vrijdag uit nieuw onderzoek. De hoop is gericht op het eerste vaccin, dat in oktober in vaccinatieprogramma's opgenomen kan worden. Maar gaat deze inenting de problemen oplossen?

Door de ebola-uitbraak vorig jaar werd het gezondheidssysteem in de getroffen gebieden Guinee, Liberia en Sierra Leone overweldigd en ontwricht, concludeerden wetenschappers van het Imperial College in Londen vrijdag in het tijdschrift The Lancet. Als gevolg hiervan konden patiënten die malaria kregen niet op tijd medisch geholpen worden.

Volgens de onderzoekers bezweken bijna 11.000 mensen meer aan malaria dan in voorgaande jaren het geval was, bijna gelijk aan het aantal dat aan ebola overleed. Transportproblemen zorgden ervoor dat nog eens vierduizend mensen stierven, omdat het uitdelen van muskietennetten niet op tijd geschiedde.

Vooral in Liberia waren meer gevallen van de ziekte die door muggen wordt overgedragen. Daar steeg het aantal zieke mensen met 140 procent, aldus de onderzoekers. In Guinee steeg dat aantal met 45 procent, in Sierra Leone met 88 procent.

Een baby uit Kenia wordt in 2009 ingeënt tegen malaria, in het kader van het proefproces van het vaccin RTS,S. Beeld ap

In Afrika sterven jaarlijks zo'n 500.000 mensen aan malaria, becijferde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) donderdag. Dat is ruim 90 procent van alle malariagevallen ter wereld. De oorzaak ligt in een slechte begeleiding, aldus de WHO. Slechts een op de vijf Afrikaanse kinderen onder de vijf jaar wordt behandeld als ze ziek worden. "We zullen dus nog steeds onze middelen moeten verbeteren om goede diagnoses te stellen, aldus Hiroki Nakatani, directeur-generaal van de WHO.

Nieuw vaccin
Mogelijk biedt een nieuw vaccin, genaamd RTS,S, uitkomst voor de Afrikaanse landen. Deze inenting, waar het bedrijf GlaxoSmithKline dertig jaar aan werkte, wordt de komende maanden aan de WHO voorgelegd. Die kan dan een aanbeveling geven om het product in de vaccinatieprogramma's op te nemen. Dat kan 'niet eerder dan oktober' gebeuren, aldus onderzoeker Brian Greenwood tegen persbureau Reuters.

Maar er zijn vragen. Een derde analyse van het vaccin, die vandaag ook werd gepubliceerd in The Lancet, bevestigde de aannames van de eerste twee presentatierondes: de inenting werkt verre van perfect. Ook wordt de doelstelling van de WHO niet gehaald, die eiste dat een vaccin op de markt moet komen dat in de helft van alle gevallen werkt en minstens een jaar bescherming biedt.

De onderzoekers injecteerden zo'n 15.000 Afrikaanse kinderen onder de vijf jaar. Een groep kreeg drie doses, een andere drie en een extra 'booster shot' en de derde groep werd een placebo toegediend. Alle kinderen kregen een muskietennet.

Uit de resultaten bleek dat in 30 procent van de gevallen het vaccin werkte, en dat slechts tijdelijk. De kinderen waren wel beschermd tegen malaria, maar die bescherming verdween geleidelijk. Bij jonge kinderen zorgde de vaccinatie bovendien niet voor een daling van dodelijke slachtoffers.

Beeld AFP

Malaria
Zaterdag is het Wereld Malaria Dag, waarin aandacht wordt gevraagd aan de infectieziekte die jaarlijks bijna 600.000 mensen dodelijk treft. De ziekte wordt veroorzaakt door parasieten die door muggen worden overgedragen aan mensen. De ziekteverschijnselen zijn koorts, rillingen, spierpijn en hoofdpijn. Malaria is goed te bestrijden, mits daar voorzieningen voor zijn.

Toch doen de onderzoekers hun best het vaccin toch op de markt te krijgen. "Iedereen accepteert dat dit niet het perfecte of het laatste malariavaccin is", zei Brian Greenwood tegen persbureau AP. "Het is niet goed genoeg om de ziekte te stoppen, maar het zal wel meerdere mensen helpen. Kinderen hoeven nu bijvoorbeeld minder inentingen te krijgen."

Mocht het middel wel op de markt komen, dan nog is het de vraag of de kosten voor het vaccin sta in de weg gaan zijn. De ontwikkeling heeft miljoenen gekost. Mogelijk dat de WHO kan bijspringen. Maar, zo stelde Vasee Moorthy, woordvoerder van de malaria-afdeling van de WHO in een email aan AP, 'financiering mag niet ten koste gaan van het geld voor andere maatregelen, zoals netten of middelen om snelle diagnoses te stellen'.

Volgens Greenwood gaan de kosten uiteindelijk meevallen. Enkele donateurs hebben hun medewerking toegezegd, aldus de onderzoekers. Dat is hard nodig, want andere malariavaccinaties die worden ontwikkeld lopen momenteel nog jaren achter.

Brian Greenwood. Beeld ap
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden