'Het lukt ons, West-Afrikanen, beter onze brandjes te blussen'

Politicoloog: Bemiddeling werkt in politieke crises Mali, Guinee-Bissau en Senegal

Binnen een maand beleefde West-Afrika staatsgrepen in Mali en Guinee-Bissau en dreigden de Senegalese verkiezingen uit de hand te lopen. Maar de politieke chaos heeft ook de kracht van de regio getoond, zegt politicoloog en politiek analist Abdou Fall. Hij ziet West-Afrikanen steeds consequenter hun eigen crises bestrijden.

Hoe kunt u stellen dat West-Afrika zijn politieke problemen steeds beter aanpakt met al die coups?
"Neem de meest recente staatsgreep, die van vorige week in Guinee-Bissau. Sinds zijn onafhankelijkheid in 1974 kent Guinee-Bissau niets dan onrust. Dit is al de zoveelste keer dat het leger - naar verluidt zwaar verwikkeld in drugshandel - de macht grijpt. Maar de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten, Ecowas, heeft deze coup meteen veroordeeld en onderhandelaars gestuurd. Volgens delegatieleider Kadré Désiré Ouedraogo, voormalig premier van Burkina Faso, heeft dat een overeenkomst opgeleverd. De coupplegers hebben dat toegegeven. Het lijkt er dus op dat West-Afrikaanse bemiddeling een West-Afrikaanse politieke crisis gaat oplossen. Dat zie ik steeds vaker gebeuren."

Waar nog meer?
"In Mali. Na de coup daar heeft Ecowas de diplomatieke druk opgevoerd en sancties ingesteld. Al na korte tijd droegen de coupplegers de macht over aan een civiele overgangsregering die de geplande verkiezingen zal organiseren."

De Malinese crisis is verre van opgelost. Na de coup veroverden Toeareg-rebellen en islamistische groeperingen het halve land en riepen ze de 'onafhankelijke staat' Azawad uit. Wat gaat daarmee gebeuren?
"Ecowas zal de nieuwe Malinese regering op alle mogelijke manieren bijstaan in zijn onderhandelingen met de rebellen. Die gesprekken zullen waarschijnlijk leiden tot een hereniging van Mali, met meer autonomie voor Azawad. In het uiterste geval wordt Mali een federale staat zoals de Verenigde Staten."

Had Ecowas niet eerder moeten praten met de partijen die met elkaar overhoop liggen?
"De huidige Toeareg-opstand - lang niet de eerste in Mali - komt niet uit de lucht vallen. Na het einde van de Libische burgeroorlog werd het haast onvermijdelijk dat het mis zou gaan. Veel Toeareg vochten mee in dat conflict en keerden zwaarbewapend terug naar huis. Ook islamistische groeperingen winnen al tijden aan kracht. West-Afrika is nog slecht in staat om te anticiperen op zijn eigen crises, maar wordt wel steeds beter in reageren."

Waaraan is dat verbeterde reactievermogen te danken?
"Een belangrijke rol speelt Alassane Ouattara, president van Ivoorkust en sinds februari voorzitter van Ecowas. Door zijn strijd in eigen land tegen ex-president Gbagbo is Ouattara bekend geworden als voorvechter van democratie. Hij is charismatisch en straalt daadkracht uit. Precies wat Ecowas nodig heeft."

Bij de politieke strijd in Ivoorkust vielen vorig jaar nog meer dan 3000 doden. Hoe kon dat dan gebeuren?
"Ivoorkust, na Nigeria veruit het machtigste land van West-Afrika, was nog een maatje te groot voor Ecowas en de Afrikaanse Unie. Beide organisaties waren intern zo verdeeld over Ivoorkust dat duidelijk stelling nemen niet lukte. Die verdeeldheid was grotendeels het werk van Gbagbo. Hij speelde de nationalistische en anti-Westerse kaart: "Iedereen die tegen mij is, is tegen Ivoorkust en loopt aan de leiband van Frankrijk." Voor die retoriek bleken Afrikaanse leiders gevoelig."

Ecowas en de Afrikaanse Unie stonden erbij en keken ernaar?
"Niet helemaal. Er zijn sancties ingesteld. Maar die werkten niet echt. Ivoorkust is economisch veel sterker dan Mali. Het beschikt over ontwikkelde havens en goed functionerende landbouw. Ook West-Afrikaanse bemiddelaars beten hun tanden stuk op Gbagbo."

Het conflict eindigde nadat het Franse leger ingreep. Is West-Afrika zelf in staat tot militaire vredesmissies - bijvoorbeeld als de gesprekken met de Malinese rebellen vastlopen?
"Ecowas heeft geen eigen leger. Het verbond heeft slechts één keer troepen uitgezonden, in de jaren negentig naar Liberia. Dat waren alleen Nigeriaanse soldaten en die hebben zich vreselijk misdragen. Nigeria is nu veel te druk met de moslimsekte Boko Haram. Ivoorkust is West-Afrika's enige andere land dat militaire missies zou kunnen uitrusten. Maar ook daar hebben ze andere dingen aan hun hoofd. Dus nee, ik denk niet dat West-Afrika nu zelfstandig militair zou kunnen ingrijpen."

Welke rol heeft bemiddeling gespeeld in Senegal, waar de recente verkiezingen na geweld vooraf toch ordelijk verliepen?
"Ecowas heeft een kalmerende invloed uitgeoefend, vooral door het sturen van een zwaargewicht als afgezant: Nigeria's oud-president Obasanjo. Dat is inmiddels een beproefd concept. Een ander voormalig Nigeriaans staatshoofd, Yar'Adua, was na de staatsgreep in Niger in 2010 op een vergelijkbare manier belangrijk. Yar'Adua's politieke statuur hielp in de terugkeer naar een democratische regering. Zoals ik al zei: het blussen van brandjes - mits niet te groot - in onze eigen achtertuin lukt ons West-Afrikanen steeds beter."

Wie is Abdou Fall?
De Senegalees Abdou Fall werd op 23 oktober 1972 geboren in Dakar. Hij studeerde politieke wetenschappen aan de Université Gaston Berger in Saint-Louis. Zijn master haalde Fall aan de Université Capitole 1 in het Franse Toulouse. Hij promoveerde er en gaf er jarenlang les. Tegelijkertijd doceerde hij aan de École de journalisme de Toulouse. Anderhalf jaar geleden verhuisde Fall terug naar Dakar om 'Afrika te helpen ontwikkelen'. Sindsdien is hij West-Afrika-analist op het Senegalese kantoor van de denktank Institute of Security Studies. Ook is hij docent aan Euromed University in Dakar. Fall is ongetrouwd en kinderloos.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden