HET LUCHTKASTEEL VAN VADER GRAF STORT IN ELKAAR

De autohandelaar Peter Graf creëerde een droomwereld door zijn dochter Steffi naar de internationale tennistop te stuwen. Het sportieve succes was groot en de miljoenen stroomden binnen. Maar het vlees bleek te zwak. Vader Graf zit in de gevangenis wegens belastingfraude en dochter Steffi kan zich evenmin aan een justitieel onderzoek onttrekken. De droom is uit.

Dat kan gemakkelijk want de hele affaire is ook zonder roddel en achterklap te ongeloofwaardig voor de normale mens. Een rode draad zijn zelfs de rechercheurs van de fiscale opsporingsdienst nog niet op het spoor. Tientallen miljoenen van het Graf-vermogen zijn zoek. Vader zit in de gevangenis. Steffi stort zich weliswaar geheel op tennis maar als ze een keer verliest, zoals afgelopen woensdag in Brighton, dan schrijft de Bildzeitung direct dat ze een zenuwinzinking nabij is. Ook al won ze een paar weken geleden nog de US-Open met een schitterend duel tegen Monica Seles.

Steffi Graf heeft nog de sympathie van pers en publiek, maar er wordt al gespeeld met de gedachte dat ook de nationale heldin in de gevangenis terecht kan komen. Het roddelweekblad Neue Revue fotografeerde deze week alvast de vrouwengevangenis van Heidelberg waar ze terechtkomt als ze achter de tralies moet. Voor het gemak heeft het blad het lucht- en eetschema van de gevangenen en een foto van een eenpersoons cel afgedrukt.

Ook voor de serieuze pers is er genoeg te schrijven: waar gingen de miljoenen heen, wie heeft ze over de wereld verdeeld en wie zette de handtekening van Steffi onder de belastingaangiftes? De tennisster zelf heeft het in ieder geval niet gedaan. Een aantal handtekeningen is met een apparaatje voor de fanpost gezet, andere zijn waarschijnlijk vervalst. Sinds afgelopen donderdag bekijkt een enquêtecommissie of de regering van de deelstaat Baden-Württemberg de familie Graf de hand boven het hoofd hield. Opel trekt zich terug als sponsor. Dat betekent een inkomstenverlies van ruim anderhalf miljoen mark per jaar.

De zesjarige Stefanie Graf was al verloren. Dat zie je aan een foto die circuleert. Ze zit op een tafel met een tennisracket op schoot. Rechts naast haar staan twee kolossale wedstrijdbekers, gewonnen in Stuttgart. Aan de linkerkant een bokaal die nog protseriger is. Het meisje met de haarband heeft ze gewonnen met tennissen. Het zijn haar eerste - en niet de laatste. Wat aan deze foto opvalt, is Steffi's blik. Haar hoofd is scheef tegen een van de pronkstukken gevleid, ze probeert de fotograaf een plezier te doen. Ze lacht de lach van een reclamemodel. Haar lijfje verraadt dat tennissen niet eenvoudig is en dat het grote racket zwaar is voor een arm van zes jaar oud. Ze klemt de gespierde onderarm krampachtig tegen zich aan, op de rechter wijsvinger kleeft een grote pleister. Blaren?

De carrière van Steffi Graf was al drie jaar oud toen de foto werd gemaakt. Ze wist al wat een backhand was toen andere kinderen nog moesten leren lezen en schrijven. Haar vader Peter had het zo gewild. Waarschijnlijk zullen psychologen achteraf beweren dat zo'n man, die het zelf niet verder schopte dan tweedehands autohandelaar met een diploma als verzekeringsagent, een minderwaardigheidscomplex probeerde te compenseren. Mogelijk dat hij zelf droomde van een leven als ster met veel geld. In ieder geval schoof hij in de woonkamer twee fauteuils tegen elkaar en daar mocht of moest zijn driejarige dochtertje ballen overheen slaan, tegen de muur. Vijfentwintig slagen zonder onderbreking beloonde vader Graf met een soepstengel, voor vijftig keer raak zonder pauze kreeg de kleine Steffi ijs met vruchten. Zo worden circusdieren afgericht, zo krijg je een dolfijn zo ver dat hij door een hoepeltje springt. Voorwaarde voor succes is dat je er vroeg mee begint, zodat het hoofdje zich nog niet vult met andere, zelfstandige gedachten.

Het ouderlijk huis in Brühl werd door Peter Graf definitief ingericht als trainingskamp toen Steffi in 1977 een toernooi won in München. Vader hoefde vanaf nu geen tweedehands auto's meer aan de man te brengen, hij had een beter object te verkopen. Achter de kinderkamer liet hij een tennisbaan bouwen, in de winter kon ze in de kelder haar balletjes slaan. In die tijd viel het bondstrainer Klaus Hofsüss al op dat het kleine talent “geen enkele uitdrukking op haar gezicht vertoonde, wat er ook om haar heen gebeurde.” Toen Hofsüss vader Graf een keer suggereerde dat zijn dochter misschien ooit bij de eerste drie van de wereld zou horen, blafte die hem toe: 'Steffi wordt nummer één'.

Op haar dertiende werd ze profspeler en verscheen als nummer 214 op de wereldranglijst. Vijf jaar later, in augustus 1987, was ze, zoals haar vader al voorspelde, nummer één. In 1988 won ze alle vier Grand-Slam-toernooien en de Olympische Spelen in Seoel.

Peter Graf dicteerde niet alleen haar sportprestaties. Hij bepaalde ook wie ze in haar vrije tijd was en wat wel en niet bij dat door hem verzonnen imago paste. Toen ze in het Olympisch dorp in Seoel in de kantine in gesprek dreigde te raken met een prachtige Nederlandse zwaargewichtbokser (wie kan dat geweest zijn?), verbood hij haar voortaan de hotelkamer te verlaten. Vader Graf vertelde de pers dat zijn dochter, die de Duitse variant van de Mavo met veertien jaar verliet, het liefst Readers Digest las. En verder droeg ze de kleren van sponsors die door vader waren goedgekeurd.

In 1990 besloot Graf dat hij het imago van zijn dochter, die bekend stond als een tennisrobot, moest veranderen. Prompt verscheen een interview in de Amerikaanse Vogue waarin hij de 'vrouwelijke kanten' van zijn dochter benadrukte. De spaghetti-fabrikant Barilla betaalde haar lange tijd om gedistingeerd op een bankstel te liggen om bevallig maar stijlvol over haar liefste pasta te praten.

Deze krampachtige schijnvertoning werd voor het eerst kort onderbroken toen Steffi's vader in een onfrisse affaire verwikkeld raakte. Kennelijk was hij zelf het omgekeerde van wat hij van zijn dochter probeerde te maken. Hij had lange tijd een affaire met Playboy-naaktmodel Nicole Meissner. Dat op zich was geen nieuws. Het werd pas een familiedrama toen bleek dat Meissner en haar nieuwe louche vriend Eddy Thust 800 000 mark van vader Graf lospeuterden. Nicole Meissner had gedreigd aan de Bildzeitung te vertellen dat haar dochtertje eigenlijk een kind was van Peter Graf. De krant had voor het verhaal 150 000 mark geboden. Maar vader Graf betaalde graag meer dan het vijfvoudige om zijn dochters imago niet te schaden. Toen de affaire toch uitlekte, moesten het model en haar man voor de rechter wegens chantage. Het kind bleek bovendien helemaal niet van Peter Graf te zijn. “Dan is het zeker van de Heilige Geest”, verzuchtte de teleurgestelde Nicole in de rechtszaal. Haar nieuwe man kon meteen 858 dagen de gevangenis in. Nicole was door Graf aan Steffi voorgesteld als zijn nieuwe secretaresse. Hij had haar in een barretje op Marbella leren kennen. Smoezeliger kan het haast niet.

Tot zover het familiedrama dat inmiddels is uitgebreid met een scenario voor een krimi. Het luchtkasteel van vader Graf is ingestort. Hij heeft vermoedelijk alleen al in de periode 1989 tot 1992 vijftig miljoen mark van zijn dochters geld aan belasting ontdoken en zat daarom eerst in voorarrest in de ziekenhuisgevangenis Hohenasperg in de buurt van Ludwigsburg, deelstaat Baden-Württemberg. Daarna kwam hij in Mannheim terecht. Hij was eerst in het ziekenhuis met tralies geplaatst, omdat hij waarschijnlijk ontwenningsverschijnselen kreeg. In de gevangenis wordt namelijk niet, zoals thuis in Brühl, de hele dag vieux geserveerd en champagne. Want dat hoort bij zo'n zelfgeconstrueerde droomwereld. Die hou je alleen in stand als je voortdurend in de nevels blijft. Alleen dan is al die schijn te verdragen.

Waarschijnlijk was vader Graf zakelijk een nul. Hij wist hoe hij zijn dochter aan de bal moest houden, maar waar hij heen moest met het geld dat zij daarmee verdiende, was hem een raadsel. Anders had hij handiger gebruik gemaakt van gaten in de belastingwetgeving en niet, zoals nu blijkt, slordig met de centen zijn omgesprongen. Allerlei louche en minder louche raadgevers boden hun diensten aan. Daarnaast vroeg Graf zelfs hulp van de sponsors en wellicht van hooggeplaatste politici. De sponsors klaagden wederom dat ze nooit wisten op welke rekening zij moesten uitbetalen. Het kwam vaker voor dat Peter Graf contanten verlangde. Hij ging ooit eens bij Opel de deur uit met een plastic zak met 800 000 mark in briefjes.

Gerhard Mayer-Vorfelder (CDU), roept al voor er op hem geschoten is, dat hij alleen consequenties trekt als blijkt dat er binnen zijn diensten van 'moedwil en opzet' sprake was. Hij geeft toe dat hij vroeger als sportminister een gesprek heeft georganiseerd tussen de belastingdienst en Peter Graf. Snel daarna werd Sunpark BV gesticht. Mayer-Vorfelder heeft Steffi zelfs voorgedragen voor het Verdienstkreuz van de deelstaat omdat ze zo trouw was om aan Duitsland haar belasting af te staan. In tegenstelling tot Boris Becker en Michael Schuhmacher die wel eerlijk waren, maar dan in het buitenland. Ook sponsoren als Südmilch, Adidas, Barilla en zelfs de tennisbond moeten met de billen bloot. Daar komen de boeken ook op tafel, want zij werkten overduidelijk mee aan het gegoochel met de centen.

Voorlopig is Steffi Graf zelf nog op vrije voeten. Als blijkt dat ze wel degelijk haar eigen belastingaangiftes ondertekende, wat zeer wordt betwijfeld, kan dat anders worden. De rechter die de zaak behandelt, liet zich al ontvallen dat hij het jammer zou vinden als Steffi's tennisspel onder de affaire zou leiden. De officier van justitie uit Mannheim, mevrouw Krenz, verhoort haar verdachte met zachte hand.

Maar ook zonder de cel is Steffi's wereld al ingestort. Ze moet nu opeens leren praten, denken en handelen. Haar vlucht in het tennisspel kan haar niet langer redden, al was het maar omdat haar rugblessure meer rust verlangt. Als ze zich zelf met de zakelijke kant van het balspel gaat bemoeien, zal dat ten koste gaan van haar tennisspel. Dat wist haar vader maar al te goed.

De enige die nog voortleeft in het sprookje is Steffi's broer. Hij presteerde het om deze week het verhaal van de geboorte van zijn zoontje Torren te verkopen aan het smurrieblad Bunte. In een interview mag hij uitleggen hoe fantastisch zijn jeugd was. En die van Steffi. En hoe lief zijn ouders zijn, ook zijn vader. En dat terwijl wij die keiharde, door zonnebank en drank uitgeteerde koppen allang kennen. Net als het huis in Brühl dat er met zijn huizenhoge omheiningen, het prikkeldraad en de bunkerarchitectuur veel heeft van een gevangenis. Het scenario ziet eruit als de ramp die zich volstrekt wanneer eenvoudige mensen een paar miljoen in de loterij winnen. Daar komt eerst de champagne, dan de Ferrari, de villa, de sterkere drank, de verre reizen en de bijpassende louche vrienden. Tot slot eindigt zo'n droom in de vrije val.

Maar wie is Steffi Graf eigenlijk? Als ze misschien ooit met een schone lei kan beginnen, zonder vader, is er dan iets van haar zelf? Kan ze nog winnen, nu de man die haar programmeerde een ordinaire bedrieger blijkt te zijn? Is ze wel in staat om een eigen leven te leiden? Toen een journalist vroeg naar de vriend van de tennisster, de coureur Michael Bartels, antwoordde Peter Graf voor haar dat die man natuurlijk niets voorstelde maar dat hij door hem was ingehuurd, “zodat tenminste niemand kan denken dat mijn dochter lesbisch is. Want dat kan ik me niet permitteren.” Zo'n vader dus. Zie daar maar eens vanaf te komen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden