Opinie

Het loopt wel los met die baanloze economie

Productierobots in de fabriek van VDL Nedcar in Born.Beeld anp

MARK DIJKSTRA   Technologische vooruitgang hoeft helemaal geen werkloosheid te betekenen, zegt promovendus Mark Dijkstra. 'Een meerderheid vindt wel werk.'

Technologische vooruitgang leidt ertoe dat we onze banen verliezen. Dat is de strekking van Esther Bijlo's artikel (Verdieping, 23 februari), en hoogleraar Harry Hummels gooit er nog een schepje bovenop met zijn opiniestuk 'Eén miljard werkenden erbij: wat gaan die doen?' (Opinie, 26 februari). Tegelijkertijd is het einde van werkgelegenheid al vaker aangekondigd, zodat je je kunt afvragen waarom nu ineens alle banen zouden verdwijnen terwijl dit eerder niet is gebeurd.

Op zich klinkt het logisch: machines worden steeds efficiënter en zijn steeds beter in staat om taken van mensen over te nemen, zodat mensen hun baan verliezen. Het gaat hier vooral om de verdeling van banen tussen sectoren in plaats van de totale werkgelegenheid. Nobelprijswinnaar Paul Krugman illustreert dit aan de hand van een modeleconomie: Stel dat je een economie hebt met zes miljoen inwoners, die elke dag een worstje of een broodje produceren. De helft van de inwoners maakt worstjes en de andere helft broodjes, zodat deze economie elke dag drie miljoen hotdogs produceert.

Verschuiving
Nu vindt er een technologische doorbraak plaats in de broodjesindustrie, waardoor het maken van een broodje nog maar een halve dag kost. Als twee miljoen mensen in de broodjesindustrie blijven en vier miljoen in de worstjesindustrie gaan werken, produceert deze economie nu vier miljoen hotdogs, een miljoen hotdogs meer dan voor de technologische vooruitgang.

In de broodjesindustrie werken dus minder mensen. Door alleen naar deze sector te kijken, is het makkelijk te concluderen dat banen verdwijnen door technologische vooruitgang. Maar hier is alleen sprake van een verschuiving van arbeid naar andere sectoren, terwijl de gehele productie is toegenomen. Als je de broodjessector in dit model vervangt door de industrie, en de worstjessector door de dienstensector, kom je ongeveer op het patroon waar in een groeiende economie de dienstensector steeds groter wordt ten koste van de industrie.

Een robot zoekt en sorteert medicijnen in een apotheek in Nijmegen en legt deze klaar.Beeld anp

De werkelijkheid is weerbarstiger dan dit simpele model. Het is niet eenvoudig om miljoenen mensen naar andere industrieën te verplaatsen, en dit kan tot langdurige werkloosheid leiden in gebieden waar arbeidsplaatsen verdwijnen door technologische vooruitgang. Denk aan voormalige industriegebieden in Groot-Brittannië of Wallonië. En zelfs als arbeid makkelijk verschuift van de ene sector naar de andere, kan dit gepaard gaan met inkomensverschillen. De meerderheid van Nederlandse topeconomen voorziet dat technologische vooruitgang de middenklasse uitholt, omdat vooral deze groep zijn banen ziet verdwijnen.

Migratiebeleid
Maar dit betekent niet dat we alleen maar kunnen afwachten, of proberen technologische vooruitgang tegen te houden. Nieuwe technologie zorgt naast het verdwijnen van oude banen ook voor nieuwe banen. Tegenwoordig werken nog maar weinig mensen als telefoonoperator aan een switchboard, maar veel meer als programmeur van iPhone-apps. Dit is wel een lange-termijnargument, en het is dan ook van belang ervoor te zorgen dat de transitie tussen sectoren zo eenvoudig mogelijk wordt. Hier ligt een rol voor onderwijs, voor om- en bijscholing, en voor migratiebeleid om verhuizen makkelijker te maken.

Na een periode van werkloosheid vindt de meerderheid nog steeds werk, ondanks een voortdenderende technologie en uitdijende bevolking. Voorlopig lijkt het verdwijnen van banen door technologie geen reden tot paniek, al zijn er wel redenen je zorgen te maken.

Mark Dijkstra: promovendus economie Universiteit van Amsterdam

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden