Brexit

Het lijkt erop dat het Britse parlement zowaar ergens vóór zal stemmen: uitstel van de brexit

Theresa May in het Britse parlement voorafgaand aan de stemming van woensdagavond. Beeld REUTERS

Het Britse Lagerhuis sprak zich uit tegen een no deal-brexit, wanneer dan ook. Maar dat is nog steeds een mogelijkheid. Het lijkt op uitstel uit te draaien, maar wordt het een korte of lange variant?

Na opnieuw een zeer tumultueuze en verwarrende zitting van het Britse Lagerhuis zal datzelfde huis donderdag stemmen over een motie waarin om uitstel van de brexit wordt gevraagd. De brexit-datum zal dan niet 29 maart worden, zoals al twee jaar in vele agenda’s staat, maar 30 juni. Dat verzoek ligt de komende dagen op tafel in Brussel. Op de Europese top van volgende week moet duidelijk worden of de 27 regeringsleiders ermee instemmen.

Nadat het parlement op dinsdag voor de tweede keer tegen de brexit-deal met de EU had gestemd, draaide het woensdagavond om de vraag of het Lagerhuis in plaats daarvan wil aansturen op een no deal-vertrek uit de EU per 29 maart. Geheel volgens verwachting wilde een meerderheid dat ook niet, maar de manier waarop de stemming verliep, leidde tot consternatie. Een amendement om de datum ‘29 maart’ uit de motie te verwijderen en een ‘no deal’ dus geheel uit te sluiten, op welke dag dan ook, haalde een even krappe als verrassende meerderheid: 312 tegen 308.

Niet bindend

De motie was hoe dan ook niet bindend. Een no deal-brexit op 29 maart, of later, is nog steeds mogelijk, omdat die nu eenmaal een onvermijdelijk gevolg is van de artikel 50-procedure die Londen bijna twee jaar geleden in gang heeft gezet. Bij een gebrek aan een wederzijds goedgekeurd akkoord over een vertrekregeling, danwel uitstel of afstel daarvan, is de brexit over vijftien dagen automatisch een feit.

De EU van 27 landen moet zich nu beraden op de vraag of de aangevoerde reden voor het uitstel tot 30 juni voldoende geloofwaardig is om het te honoreren. Die is in de motie van donderdag nog summier: de vertraging zou dienen ‘met de bedoeling de noodzakelijke EU-vertrekwetgeving te laten passeren’. Vermoedelijk zal premier May de komende dagen met een beter verhaal moeten komen om haar Europese collega’s te overtuigen.

Na de stemming probeerde May het parlement opnieuw te doordringen van de ernst van de situatie en de noodzaak nu eindelijk eens een keuze te maken. “Een lange verlenging vereist ongetwijfeld van het VK om in mei verkiezingen voor het Europees Parlement te houden. Ik denk niet dat dat de juiste uitkomst is.” De zoveelste bizarre avond werd in stijl afgesloten, met de verwachting dat er volgende week een derde stemming plaatsvindt over de al als verloren beschouwde deal met de EU.

Iedereen lijkt voor uitstel, maar wordt het een korte of lange variant?

Na twee keer ‘nee’ ziet het ernaar uit dat een meerderheid van de parlementariërs donderdag zowaar ergens vóór zal stemmen: uitstel van het Britse vertrek uit de Europese Unie, oorspronkelijk gepland voor 29 maart.

De andere 27 EU-landen moeten zo’n verzoek unaniem goedkeuren. Behalve de gewenste lengte (tot 30 juni, bleek vanavond) zal Londen ook een plausibele reden moeten opgeven. De EU-regeringsleiders kunnen daarover eind volgende week een beslissing nemen, tijdens hun reguliere voorjaarstop in Brussel. Wat zijn de mogelijkheden?

1 NO DEAL OP 29 MAART

De Lagerhuis-afwijzing van het akkoord op dinsdagavond heeft het humeur binnen de EU dusdanig verpest, dat er stemmen klinken om al die ‘nee’s’ uit Londen met gelijke munt terug te betalen en ‘nee’ te zeggen tegen uitstel. Dat kan gebeuren met het argument dat de opgegeven reden niet overtuigt. Premier Rutte zei onlangs dat het geen zin heeft om een paar maanden in dezelfde kringetjes te blijven ronddraaien. Bij een weigering valt het Verenigd Koninkrijk eind deze maand zonder parachute uit de EU.

Toch is de verwachting dat de EU instemt met een verlenging, al is het alleen maar omdat de hele EU dan meer tijd krijgt voor no deal-voorbereidingen. Bovendien ontneemt de EU de Britten graag de kans om de schuld voor de verwachte chaos in de schoenen van het genadeloze ‘Brussel’ te schuiven.

2 UITSTEL MET TWEE OF DRIE MAANDEN

Twee data zingen rond als mogelijk nieuw brexit-tijdstip: 22 mei of 30 juni. De logica van die mei-datum is dat de dagen erna (23 tot en met 26 mei) de Europese parlementsverkiezingen zijn. Daar willen de Britten uiteraard niet aan meedoen.

Maar ook die tweede optie voldoet aan die wens. Op 2 juli wordt het nieuwgekozen Europees Parlement geïnstalleerd. Tot die tijd is het vorige (inclusief 73 Britten) formeel nog in functie.

Voor beide mogelijkheden geldt de vraag wat het VK precies met die extra tijd gaat doen. Twee of drie maanden lijkt te kort om tot een geheel nieuwe Britse aanpak te komen, bijvoorbeeld via vervroegde verkiezingen, een tweede referendum of het loslaten van enkele essentiële ‘rode lijnen’ door de Britse regering. Voor geen van deze drie mogelijkheden lijkt op dit moment een meerderheid te zijn in het Lagerhuis. Ook met dit korte uitstel blijft dus de kans op een no deal-scenario levensgroot.

3 VEEL LANGER UITSTEL

De EU-landen en hun instituties willen het liefst een echt lang uitstel, mogelijk tot eind 2020. Die termijn valt samen met de overgangsperiode waarvan toch al sprake was in het (weggestemde) brexit-akkoord, en waarin alles bij het oude zou blijven.

Grootste verschil: in die overgangsperiode zou het VK niet meer aan tafel zitten in Brussel, ook niet in het parlement. Bij een lang uitstel blijft het VK wél volwaardig EU-lid, inclusief deelname aan de Europese verkiezingen.

Deze optie zou door EU-commissievoorzitter Juncker ter sprake zijn gebracht tijdens een gesprek met premier May, vorige maand tijdens een top in Egypte. “Maar hoe weet Londen zeker dat het volgend jaar niet moet onderhandelen met een onberekenbare Europese Commissie, onder invloed van pak ’m beet Lega-leider Matteo Salvini?”, schijnt May volgens de Financial ­Times tegen Juncker te hebben gezegd. “Hoe weet ik zeker dat ik niet moet onderhandelen met Boris Johnson?”, zou Juncker hebben geantwoord.

Lees ook:

May’s akkoord sneuvelt wéér in het parlement, hoe nu verder?

Met nog maar een handvol dagen te gaan, is nog altijd onduidelijk of en hoe de Britten de EU zullen verlaten. 

Podcast

Liever luisteren? 

In deze dubbele aflevering van de Achter de Schermen Podcast pogen we wat licht in de duisternis van de brexit te schijnen. Dat doen we met buitenlandredacteur Romana Abels, EU-correspondent Christoph Schmidt en onze man in Londen, Tim de Wit

Meer brexit? Kijk op trouw.nl/brexit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden