Het lijden zit diep bij de Filippino's

Manila zet zijn beste beentje voor, nu paus Franciscus morgen begint aan zijn bezoek aan de Filippijnen, 'bastion van het christelijk geloof in Azië'.

Eén vraag staat deze week centraal in de Filippijnse kranten: worden het er vijf miljoen of meer? Oftewel: zal Franciscus erin slagen om bij zijn openluchtmis zondag méér volk te trekken dan Johannes Paulus II in 1995? Volgens de beste schattingen wist de Poolse kerkvorst tijdens de afsluitende mis van de Wereldjongerendagen twintig jaar geleden ongeveer vijf miljoen gelovigen in Manila bijeen te brengen.

Randy David denkt dat Franciscus er zondag bij de afsluiting van zijn bezoek aan de Filippijnen (dat morgen begint) inderdaad in zal slagen de enorme kudde gelovigen van destijds te overtreffen. De 'Latijnse warmte en spontaniteit' van deze paus oefenen een ongekende aantrekkingskracht uit op Filippino's, zegt de hoogleraar sociologie aan de University of the Philippines. Franciscus staat volgens hem te boek als een soort 'levende heilige' op de Filippijnen, waar tachtig procent van de 100 miljoen inwoners rooms-katholiek gedoopt is en de kerk geldt als een uiterst machtig bolwerk in politiek en samenleving.

Het verwachte miljoenenpubliek zondag is een bewijs van de intense devotie van de rooms-katholieken in het land. Randy David zal de mensenmassa ontvluchten. Tijdens de verplichte vrije dagen die zijn universiteit oplegt vanwege het pausbezoek zal hij op de motor door het land toeren.

Latijns-Amerika

Galjoenen vol missionarissen brachten het rooms-katholicisme eerst vanuit de Spaanse kolonie Mexico naar de Filippijnen. In razend tempo - en met het nodige bloedvergieten - werden vanaf 1565 stammen die veelal nooit eerder een buitenlander zagen gekerstend. De route die het kolonialisme en de zendelingen naar de Filippijnen aflegden, maakt dat het land in cultureel opzicht ook vandaag dichter bij Latijns-Amerika staat dan bij Azië, betoogt Randy David.

Net als in Latijns-Amerika heeft de kerk ook hier een zeer prominente plek. "Het geloof dringt in alle aspecten van het leven door. Het beïnvloedt alles wat we doen, binnen het gezin, maar ook in het zakelijke leven, politiek, de kunst en de taal", aldus David.

Die kerkelijke invloed schuurt soms. In het onderwijs, bijvoorbeeld: "Het kan moeilijk zijn om hier natuurkunde en biologie te doceren. Je moet daarbij soms rekening houden met religieuze gevoeligheden", weet David.

Hoewel kerk en staat op papier gescheiden zijn, bestaat er op de Filippijnen wel degelijk een intieme relatie tussen het geloof en de politiek. Dat bleek afgelopen jaren onder meer tijdens een debat over een nieuwe wet die moderne middelen van geboortebeperking voor iedereen beschikbaar beoogt te maken. Onder invloed van de kerk waren pil en condoom jarenlang moeilijk verkrijgbaar en zelfs taboe. Toen de regering van president Aquino in 2012 de beschikbaarheid van anticonceptie eindelijk bij wet wilde regelen, ging de Filippijnse rooms-katholieke kerk tot het hooggerechtshof aan toe in verzet. Na jarenlang getouwtrek besloten de hoogste rechters vorig jaar om de wet toch toe te laten.

Feministen en progressieven schudden het hoofd. Zijn het immers niet juist de allerarmsten, met wie de kerk zoveel compassie zegt te hebben, die de meeste baat hebben bij goede 'family planning'? Dezelfde groep vond ook de inmenging van de geestelijkheid in het publieke debat verwerpelijk.

Valt zulke politieke bemoeienis van priesters en bisschoppen te billijken? Hoogleraar Randy David, zelf geen kerkganger meer, vindt van wel. "Geestelijken zijn nog steeds burgers, ongeacht of ze een habijt dragen."

Hoewel progressieven in de gordijnen vliegen wanneer de kerk zich met de politiek bemoeit, hopen zij toch dat de paus gedurende het apostolisch bezoek een paar gevoelige noten kraakt. Een uithaal naar corrupte politici bijvoorbeeld, zou hen in dit verkiezingsjaar als muziek in de oren klinken. En wat te denken van een oproep aan de puissant rijke bovenlaag om haar welvaart veel meer te delen met de enorme groep arme sloppenbewoners en landarbeiders? Zo'n aansporing zou aansluiten bij Franciscus' profiel als 'pope of the poor'.

Precies die schrijnende armoede is een belangrijke verklaring voor het intense geloof dat de Filippino's praktiseren, zegt socioloog David. "Filippino's zijn een lijdend volk. We lijden onder onze ligging, waardoor we geregeld kampen met krachtige overstromingen en orkanen. De ongelijkheid en armoede in dit land is dodelijk. Daarom hebben we iets nodig dat ons steunt en geruststelt."

Tijdens zijn reis zal paus Franciscus een dag in Tacloban doorbrengen, de stad die eind 2013 zwaar getroffen werd door orkaan Haiyan, waarbij duizenden doden vielen. De slachtoffers van die ramp, maar ook veel andere Filippino's, biedt het geloof vooral een belofte, zegt David. "Het geloof is een metgezel bij al dat lijden. Het is voor Filippino's een schouder om op te huilen. Daarmee is het geloof meer dan troost, het biedt de warmte van een vriend."

Ondanks al dat lijden wordt het rooms-katholieke geloof in de Filippijnen vooral uitbundig gevierd. De zondagse missen zijn altijd enorme bijeenkomsten, die 's morgens vroeg beginnen en urenlang herhaald worden. Misgangers kunnen op ieder moment komen aanwaaien en zo lang blijven als ze willen. Steevast staat zelfs tot buiten de kerk een groep gelovigen te luisteren, tussen ballonnen- en suikerspinverkopers die iedere zondag goede zaken doen bij ouders met kinderen.

Afgelopen zondag was er, op wat verkopers van speciale T-shirts voor het pausbezoek na, in de kerken in een arme wijk van Manila weinig te merken van een uitgelaten stemming. Maar dat komt vast nog. Veel Filippino's leven bij de dag. Reken maar dat zij morgen met vele tienduizenden uitlopen om hun 'Latijnse' paus in Manila te verwelkomen.

Kinderen eten een maaltijd bereid met restaurant- en supermarktafval op de grootste vuilnisbelt van Quezon City. De paus wordt er opgeroepen meer te doen voor de armen in sloppenwijken.

Miljoenen op de been voor zwarte Nazarener processie

Rooms-katholieken in Manila namen vorige week vrijdag al een voorschot op het bezoek van de paus toen miljoenen (de schattingen lopen uiteen van een tot vijf miljoen) meeliepen in de processie van de zwarte Nazarener.

Ieder jaar op 9 januari wordt dit standbeeld van een kruis torsende, zwarte Jezusfiguur uit de grote Quiapokerk gehaald en in processie door de straten van Manila gedragen. Het beeld, dat in de 17de eeuw in Mexico werd gemaakt, staat voor veel Filippino's symbool voor hun eigen lijden en moeilijkheden. Gelovigen proberen genoeg dichtbij te komen om met een doek over het beeld te wrijven. Daarmee nemen ze volgens de overlevering een deel van de wonderlijke kracht van het beeld op.

Tijdens de enorme processie vielen vorige week twee doden en duizend gewonden. Kerkelijke en burgerlijke autoriteiten hopen een herhaling tijdens het bezoek van Franciscus te voorkomen. Aartsbisschop Tagle van Manila gaf gelovigen daarom zondag in een videoboodschap alvast tips hoe zij komende zondag de pauselijke mis veilig kunnen bijwonen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden