Het liefst leven in gestolen tijd

Veelzijdig was ze: comédienne, actrice én zangeres. Haar warme, omfloerste stem vol melancholie werd geroemd.

Een diva was ze. En een eigenzinnige comédienne, actrice en zangeres met een typerende, harde, kakelende, nasale lach. Adèle Bloemendaal heeft in haar lange artistieke carrière haar veelzijdigheid optimaal kunnen tonen. Ze zong net zo lief een mooi literaire chanson als een carnavalskraker en nooit werd het echt ordinair.


Componist en vriend Martin van Dijk roemde in een interview in Trouw haar talent om zich een lied helemaal eigen te maken en erin te gaan wonen. "Nummers die daarvoor niet waren opgevallen bij anderen, kon zij laten schitteren. Het beroemde 'Vingerlied' of 'Van de gekken'. Bij haar was dat een bom." Hij roemde verder haar lef: "Het kon haar nooit gek genoeg. Dat is in ons vak het mooiste dat er is."


Bloemendaal was inderdaad schaamteloos en eigenzinnig. Kon zichzelf goed lelijk maken als dat nodig was voor een rol en zat voor een commercial in een bubbelbad ('Nee daar zie je niks van!') in een tijd dat reclame voor artiesten totaal not done was.


Het verhaal gaat - ze vertelde dit eens in een conference - dat haar vader niet onder stoelen of banken stak dat hij liever een zoon had gehad waarmee hij naar voetballen en boksen kon. Die stoere rol heeft Bloemendaal altijd dapper gespeeld. Iets dat ze later, in haar onewomanshows, overigens heerlijk kon uitbuiten.


De Amsterdamse Adèle Bloemendaal, geboren in 1933 als Adèle Maria Hameetman, debuteert in 1953 bij toneelgroep Puck, maar vertrekt een jaar later met haar man naar Amerika. In 1959 komt ze alleen terug en speelt onder andere bij cabaretgezelschap Lurelei. Nergens houdt ze het overigens echt lang vol. Met het eerste, bijzonder succesvolle theaterprogramma van Gerard Cox en Frans Halsema, 'Met blijdschap geven wij kennis' (1968), stopt ze al na één seizoen. Omdat ze zwanger is, zegt ze. Maar dat blijkt een smoes.


In 1963 is haar enige zoon geboren, John Jones, uit haar (tweede) huwelijk met acteur Donald Jones. Ook nu blijft ze niet lang en vanaf 1964 is ze een alleenstaande moeder. Haar eigen verklaring hiervoor is dat haar ouders geen gelukkig huwelijk hadden en dat zij daar zelf een heftige vrijheidsdrang aan over heeft gehouden. Alles wat op een restrictie of beperking leek, daar vocht zij zich uit. Ze kon daardoor rigoureus beslissingen nemen en er niet meer op terug komen. "Spijt of schuldgevoel ken ik niet", heeft ze wel eens gezegd.


Haar zoon en de zorg voor hem maken dat ze zich eind jaren zestig vooral op tv richt zodat ze 's avonds thuis kan zijn. Met regisseur Rob Touber maakt ze een aantal eigen tv-shows. Daarin zit bijvoorbeeld ook de carnavalskraker 'Wat heb je gedaan, Daan?' van Drs P., wiens werk ze veelvuldig zingt. Daarna speelt ze in de originele tv-serie ''t Schaep met de 5 pooten' en 'Citroentje met suiker'. Ze neemt eigenlijk alles aan om geld te verdienen.


Begin jaren tachtig, als zoon John groot genoeg is, gaat ze, samen met cabarethistoricus Jacques Klöters, werken aan een aantal zeer succesvolle onewomanshows in het theater: 'Adèles keus' (1982), 'Adèle in korte broek' (1985), Adèle in Casablanca' (1989) en Adèle op de Orinoco (1990). De shows bestaan uit liedjes en verhalen van hoog niveau. De fine fleur van de Nederlandse tekstschrijvers - Klöters zelf, Hans Dorrestijn, Jan Boerstoel en Willem Wilmink - levert materiaal en Bloemendaal kan al haar kwaliteiten laten zien. Maar de tournees halen zelden het einde, omdat de grillige Bloemendaal niet tegen 'fabriekswerk' kan. Een voorstelling maken vindt ze heerlijk, die daarna 130 keer spelen niet. Dan gaat het licht gewoonweg uit bij de cabaretière en verdwijnt ze van de aardbodem. Pianist Martin van Dijk, die veel met haar optrad, vertelde dat hij een keer de politie erbij haalde om haar deur open te breken om te kijken of ze nog leefde. "Wij, de mensen die met haar werkten, stonden er dan verbijsterd bij. Ze leefde het liefst in gestolen tijd. In de zin van: afspreken en het dan niet doen. Dat was voor haar de opperste vorm van vrijheid."


En dan haar stem. Die wordt veelvuldig geroemd. Die warme, omfloerste stem vol melancholie zodat door elke compositie toch weer het liedje van vergankelijkheid heen speelt. Voor tekstdichter Jan Boerstoel, die voor haar onder meer 'De jaren zestig' en 'De bokken en de schapen' schreef, reden om haar zijn 'favoriete chanteuse' te noemen: "Haar uitvoeringen komen het dichtst bij het gevoel dat ik zelf bij het schrijven had."


In 1999 kreeg zij haar eerste beroerte en trok zij zich zoetjesaan terug uit het vak om zich te richten op haar kleinkinderen. In 2006 kreeg ze nog de Blijvend Applaus Prijs, daarna verscheen ze nog maar nauwelijks in het openbaar.


De laatste tijd ging het niet heel goed met Bloemendaal. Ze kreeg nog twee beroertes en woonde in verzorgingstehuis Flesseman aan de Amsterdamse Nieuwmarkt. Ze werd er, grappig genoeg, de buurvrouw van Drs P, die anderhalf jaar geleden overleed. Onder anderen Klöters zocht haar daar regelmatig op en las haar voor. Adèle Bloemendaal is 84 jaar oud geworden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden