Het liefdesdrama over echte mensen schokte de filmwereld

In het Amsterdamse Filmmuseum Eye is deze zomer veel moois uit het Woody Allen-oeuvre te zien. Trouw-medewerkers herbeleven hun favoriet. Vandaag Belinda van de Graaf: 'Annie Hall'.

Annie Hall' betekende een aardverschuiving in het New York van 1977, en ver daarbuiten. Woody Allen stond al bekend als een van de grootste Amerikaanse komieken. Met 'Annie Hall' maakte hij voor het eerst een film die over echte mensen ging. Echte mensen in een echte liefdesrelatie. Dat klinkt nu misschien gewoon, maar was het niet.

Neem alleen al de Oscaruitreiking waar 'die kleine liefdesfilm uit New York' vier keer goud won, voor beste film, regie, scenario en actrice. Het was de tijd van 'Star Wars IV: A New Hope' en 'Close Encounters of the Third Kind', maar George Lucas en Steven Spielberg hadden met hun dure spektakelfilms het nakijken.

Niet dat het Allen iets kon schelen. Hij was thuis gebleven om met zijn jazzband op te treden. 's Ochtends las hij het pas, op de voorpagina van The New York Times. U denkt misschien: aanstellerij. Maar dat is het niet. Het is diepe ernst. Allen gelooft niet in competitie tussen films. Een atletiekwedstrijd, oké. Dan kun je meten wie de snelste is. Maar zeggen dat het ene kunstwerk beter is dan het andere?

In 'Annie Hall' getuigt Allen van dezelfde no-nonsens houding. Allen (42 jaar) is de neurotische komediant Alvy Singer die samen met zijn geliefde Annie Hall, een beginnende nachtclubzangeres gespeeld door Diane Keaton (31), in de rij staat voor de bioscoop. Alvy ergert zich kapot aan een man achter hem in de rij, die quasi-intellectueel het werk van Fellini, Buñuel en mediafilosoof Marshall McLuhan bekritiseert. Er ontstaat een dispuut waarin Alvy de echte McLuhan opeens achter een reclamebord vandaan trekt. Met de professor aan zijn zijde snoert hij de man triomfantelijk de mond. Alvy richt zich vervolgens tot ons: 'Was het in het echte leven ook maar zo simpel!'

Het is een briljante scène waarin Allen in een realistische setting een magische ingreep doet én de vierde wand doorbreekt, precies zoals hij in het beroemde balkongesprek tussen Alvy en Annie óók hun gedachten weergeeft. Ze verschijnen als ondertitels in beeld, en vertellen iets anders dan de beleefdheden die Alvy en Annie op hun eerste afspraakje uitwisselen.

Je zou kunnen zeggen dat Allen er alles aan doet om het decorum te doorbreken, en de zieleroerselen bloot te leggen, getuige ook de scènes bij de psychiater. In geen enkele andere Amerikaanse film voor 'Annie Hall' maakte psychotherapie zo natuurlijk onderdeel uit van het dagelijks leven.

'Annie Hall' is een elegie van een zoete liefde die op de klippen is gelopen. Alvy probeert wanhopig de breuk met Annie te verklaren, en haalt er in oergeestige reflecties, en met een knipoog naar Freud, alles bij wat hem van pas komt, zelfs zijn jeugd in Brooklyn, de plek waar Allen zelf opgroeide in een drukke Joodse familie.

Zo is 'Annie Hall' ook een semi-autobiografisch verslag van de korte periode waarin Allen en Keaton een koppel vormden en samenwoonden. Onweerstaanbaar is hun chemie, met Keaton als een hilarische improvisator die en passant een nieuwe modetrend lanceerde (stropdas, hoed en gilet), en een nieuwe standaard voor naturel acteren.

Woody Allen wist voor het eerst zijn meesterlijke grappen te integreren in een universeel drama over twee verliefde mensen die uit elkaar groeien, en met die pijn moeten zien te leven. Het publiek lag aan zijn voeten, tegelijkertijd was 'Annie Hall' zo inventief en associatief gemaakt, dat zelfs Jean-Luc Godard van zijn stoel viel.

'Annie Hall' is 18 en 25 juli, 2, 8 en 13 augustus te zien in Eye.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden