Review

Het lichaam als kwetsbaar huisbeeldende kunst

SCHEVENINGEN - Beeldhouwer Auke de Vries stopte recent na tien jaar als (hoofd)begeleider bij de Rijksakademie van beeldende kunsten in Amsterdam. Tegelijkertijd legde Theo Scholten - mede-initiatiefnemer van het Scheveningse Museum Beelden aan Zee - het voorzitterschap van de Commissie van Toezicht op de Rijksakademie neer. Het idee was vervolgens snel geboren: De Vries mocht in opdracht van het Scheveningse museum terugblikken op de kunstenaars die hij het afgelopen decennium begeleidde. 'Denken over het mensbeeld' was hierbij de leidraad, het motto dat Scholten al sinds jaren als uitgangspunt voor zijn verzameldrift neemt.

Wat het meeste opvalt bij de rondgang door Beelden aan Zee is de enorme discrepantie tussen het werk van de jonge exposanten in de tentoonstelling 'Het Eigen Gezicht' van De Vries en de beelden uit de vaste collectie die in de patio's van het museum staan opgesteld. De vaste beelden zijn voor het grootste deel vrij traditioneel: staande figuren en portretstukken, waarin met mate wordt geëxperimenteerd met abstractie, stilering en verhoudingen. Hier tegenover staan de jongelingen, die het lichaam als kwetsbaar 'huis' ontrafelen en becommentariëren. Waar de oudere generatie de vorm van het lichaam vooropstelt, wroeten de Akademie-studenten onder de oppervlakte van huid, lijf en leden op jacht naar verborgen emoties en (onderdrukte) psychologische identiteiten. Ze laten de representatie van het lichaam voor wat het is en concentreren zich op de beleving ervan, waarbij sensaties als angst, melancholie, ontwrichting en erotiek een belangrijke rol spelen.

Kunstenaars als Karin Arink, Caro Bensca, Elisabeth Stienstra en Michel Scholten proberen vrij letterlijk het lichaam als kwetsbaar huis van emoties en psychische angsten neer te zetten. Arink en Scholten kneden amorfe lichamen met een mengeling van poëtische melancholie en intrigerende seksualiteit. Bensca boetseert skeletten, die ze met uiteenlopende materialen karakter geeft. Stienstra bouwt surrealistische mis-en-scènes van gedeconstrueerde lichamen in gestileerde decors.

Gijs Assmann gaat meer op de absurdistische toer. Zijn gebeeldhouwde portretten en stillevens zijn dwaze karikaturen van vrienden en bekenden. Hij neemt de klassieke stijlvormen op de hak, maar gebruikt ook heel slim hun verbeeldende kwaliteiten. Humor zit ook in het werk van Berend Strik, maar dan op een ontregelende venijnige manier, waarbij hij onze vertrouwde methodes om een beeld te analyseren genadeloos op de proef stelt.

Een aantal Akademie-studenten zoekt de toevlucht in de video, het favoriete medium van hedendaagse kunstenaars. In een werk van Lian Meijaard zien we een hand die een beeldje onder water masseert. Wat het beeldje precies voorstelt is niet duidelijk, maar het lijkt een op de rug liggende figuur met opgetrokken benen te zijn. Eerst lijkt het masseren de bezigheid van een beeldhouwer te zijn, maar allengs krijgt de handeling erotischer trekken.

Een prachtig voorbeeld van subtiele psychologie is het video-werk 'Panic Wagon' van A.P. Komen en Karen Murphy. Drie vrouwen (zussen) geven hun versie van een traumatische gebeurtenis uit hun vroege jeugd, waarin de vader een demonische rol speelt. De opbouw van de vertelling, waarbij van ieder detail de versie van elk van de drie zussen wordt gegeven is zo pakkend, dat je je er niet van kunt losmaken en meegezogen wordt door hun angsten.

Na het zien van de tentoonstelling valt niet alleen het verschil in aanpak tussen de jongeren en de ouderen in de vaste collectie op, maar ook het verschil tussen leerlingen en leermeester. Het werk van de studenten heeft totaal geen raakvlakken met de kunst van Auke de Vries: vrij formele composities van aan elkaar geregen vormen en voorwerpen. Met 'het mensbeeld' verhoudt hij zich totaal niet.

De Vries' artistieke interesse ligt bij de esthetiek, terwijl de studenten het zoeken in sfeer en connotaties. Hun manier van werken is typerend voor veel hedendaagse kunstenaars, maar het expositiethema is zo specifiek, dat je de kunst in 'Het Eigen Gezicht' niet als afspiegeling van Rijksakademie-werk kunt beschouwen. Daarvoor dienen de open dagen van de Akademie, die over twee weken plaatshebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden