Het leven is mooi bij Isaac Israels

Den Haag is in de schilderijen van Isaac Israels een stad vol vertier en modieuze dames. En aan het strand van zijn Scheveningen schijnt altijd de zon. Zo blijkt uit een zomermanifestatie die in de Hofstad rond de kunstenaar is opgezet.

Twee vrouwen hollen de branding in. Het water spat om hen heen. De vrouwen hebben overduidelijk plezier. En waarom ook niet? Het is stralend weer. Hoewel hun gezichten en lijven met snelle en grove penseelstreken geschilderd zijn, is duidelijk dat ze alle twee jong en aantrekkelijk zijn en voor hun tijd - begin vorige eeuw - vlotte badpakken dragen. Het leven is mooi.

Het schilderij 'In de Golven' is Isaac Israels (1865-1934) ten voeten uit. Het ging die in Amsterdam geboren, maar in Den Haag opgegroeide kunstenaar niet om een precieze weergave van een strandscène. Hij wilde de beweging en het licht van dat ene moment in de zee bij Scheveningen weergeven, zoals het op hem overkwam. Zijn snelle stijl moest die korte observatie helpen weergeven.

Het is niet moeilijk om van Israels te houden, blijkt weer op de grote zomerexpositie die vier kleine(re) musea en het gemeentearchief in Den Haag samen aan de schilder wijden. Zijn onderwerpen zijn plezierig. In zijn Scheveningen schijnt steevast de zon. Meisjes in witte of roze jurkjes rijden ezeltje op het strand, keurige dames wandelen met hun parasol op de pier, jongelui zonnebaden. In Den Haag zelf schildert Israels in de dierentuin de oppasser die met een aantal papegaaien rondloopt. Of artiesten in revuetheater Scala, zoals danseres La Cocotte in haar kostuum met dieprode veren. Ook Israels' stijl is aantrekkelijk. Hij werkt meestal met uitbundige kleuren. Zijn brede, vaak aquarelachtige toets zorgt voor levendigheid.

Israels is dan ook al jaren populair. Deze zomer meer dan anders, want behalve de manifestatie 'Isaac Israels in Den Haag' wijdt ook het Stadsarchief Amsterdam een expositie aan hem. Daarin staat het werk dat hij in die stad maakte centraal. Tot slot is Israels deze zomer duidelijk present op de expositie 'Naar Zee' in de Hallen in Haarlem, die de zee in de Nederlandse kunst sinds 1850 bekijkt.

Israels hield van vrouwen. Van mooie, modieus geklede vrouwen. Hij werd daarin zeer sterk beïnvloed door de Franse dichter en kunstcriticus Charles Baudelaire. Die schreef dat mode typerend was voor de moderne tijd. In de industriële samenleving was niets meer echt of natuurlijk. En alles was continu aan verandering onderhevig. Wat was er nu kunstmatiger, veranderlijker, onnavolgbaarder en dus moderner dan het verlangen van de vrouw om de laatste mode te volgen?

De schilder verkende jarenlang de modewereld van binnenuit. Bij Panorama Mesdag, deelnemer aan 'Isaac Israels in Den Haag', zijn in een aparte zaal werken te zien die hij in de ateliers en paskamers van het Amsterdamse modehuis Hirsch mocht maken. Op één doek kijken rijke dames naar een presentatie van nieuwe japonnen door modellen. Op een ander portretteert Israels de topmannequins Ippy en Gertie. Hij liep overigens ook lange tijd bij een Parijs ontwerphuis mee.

Hoewel Israels de modewereld echt van binnenuit zag, blijft hij in zijn werk steeds de impressionist. Hij houdt afstand, doet koel verslag van zijn eigen gewaarwordingen. Israels is niet geïnteresseerd in het verhaal achter de klanten en mannequins of in hun karakter. Alleen in hoe zij 'schoonheid dragen' en in hoe kleur en licht op hun toilet spelen. Zijn beeld van de moderne vrouw lijkt op dat van Baudelaire, die over haar schreef: "Zij is een soort idool, dom wellicht, maar verblindend en betoverend."

Israels' hart lag bij de elite. Maar af en toe komt toch het werkvolk aan de beurt. Zo zijn er in Panorama Mesdag en in Muzee schilderijen met vissersmeisjes uit Scheveningen-dorp te zien. Voor Israels was dat een bekend thema. Vader Jozef Israëls (die zijn achternaam altijd met een trema schreef) was tot in Parijs en Londen beroemd geworden met realistische, donkere schilderijen over het Hollandse vissersleven, zoals 'Langs Moeders Graf'. Jozef Israëls wilde met zulke doeken, 'vol schaduw en leed', zoals een criticus opmerkte, de kijker een traan doen wegpinken. In zijn 'De Verdronken Visser' loopt een jonge, grauwe vrouw, met haar twee kinderen aan de hand, voor het lijk van haar man uit door de duinen.

De Scheveningse vissersmeisjes van zoon Isaac zijn geen Kniertjes, die geknakt zijn door hun harde leven. Het zijn jonge, blozende meiden die 's zondags na de kerkgang op de boulevard van de nabijgelegen badplaats wandelen. Zij zijn in hun klederdracht bovenal een bezienswaardigheid te midden van de badgasten en de jetset in het Kurhaus. Er is geen sentiment en geen verhaal. Met "medelijdenwekkende [..] en ernstige onderwerpen" had de zoon niets.

In plaats daarvan stortte Isaac zich liever in de glimmende wereld van het volksamusement. Menig avond stond hij te schetsen in de coulissen van het revuetheater Scala. Van de optredens zelf had hij "totaal geen begrip", wist een vriend. "Als de hele zaal plat lag van plezier, bleef hij onverstoorbaar doortekenen. Wat hem interesseerde was de mens die er stond en zijn picturale mogelijkheden, meer dan wat die mens aan het doen was." Het Haags Historisch Museum laat een flink aantal werken zien die op het toneel en in de kleedkamers van Scala zijn ontstaan.

Nieuw inzicht in de impressionist of een nieuwe kijk op zijn werk biedt de manifestatie niet. Wel toont het veel werk uit particulier bezit. Dat is op zich een prestatie, al moet daar wel bij aangetekend worden dat Israels een enorm oeuvre heeft nagelaten en dat hij onderwerpen, zoals het ezel rijden op het strand, heel vaak vastlegde. Niet al die Israelsen uit particulier bezit zijn interessant.

Voor de manifestatie is ook een wandel- en fietstocht uitgezet, die bezoekers langs de vijf deelnemende instellingen en belangrijke punten in het leven van de meester leidt. Voor wie veel van Israels houdt, is dat een aanrader. Maar wie alleen (opnieuw) met hem wil kennismaken, kan met een paar musea toe: Israels koos al vroeg zijn onderwerpen en stijl en veranderde daarin later amper iets. Een kunstcriticus schreef in 1923 terecht over hem: "Hij verslapt niet. Hij groeit evenmin."

'Isaac Israels in Den Haag' t/m 23 september, info: www.israelsindenhaag.nl 'Isaac Israels in Amsterdam' t/m 26 augustus, info: www.stadsarchief.amsterdam.nl

'Naar Zee' t/m 2 september, info: www.dehallen.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden