Het leven is een worsteling, ik heb er niet zo'n zin meer in A.H.J. Dautzenberg

A.H.J. Dautzenberg (Heerlen, 1967) is schrijver. Hij doneerde een nier en schreef er een boek over, werd lid van pedofielenvereniging Martijn en publiceerde vorig jaar een roman 'Extra tijd' over de dood van zijn vader.

I Gij zult de here uw god aanbidden en hem liefhebben met geheel uw hart, geheel uw ziel en met al uw krachten
"God was niet dwingend aanwezig. Het geloof gold vooral als een decor, met mooie rituelen en gebruiken. Ik ging naar de katholieke basisschool. Iedereen in de klas deed communie en de pastoor kwam langs om prachtige, epische bijbelverhalen te vertellen. Ik ben maar één keer bang geweest: toen hij vertelde over Goede Vrijdag en dat het om drie uur, het moment waarop Jezus stierf, aardedonker zou worden. Ik wist niet hoe snel ik thuis moest komen. Ik weet niet precies wanneer ik begon te twijfelen - ik dacht er niet zo over na - maar op de middelbare school begreep ik wel dat religie gewoon een constructie was. Vooral de moralistische kant begon mij te irriteren; de pretentie dat zo'n kerk de absolute waarheid in pacht heeft. Ik kwam in aanraking met trashmetalbands, zoals Slayer. Satanische teksten. Niet dat ik mij wilde afzetten, maar ik heb het andere uiterste wel opgezocht.

Ik was extreem verlegen en onzeker. Op de lagere school is zoiets nog schattig, daarna wordt het vooral hinderlijk. Een klein kind mag zichzelf onder de tafel verstoppen, maar een puber die zich zo gedraagt wordt genadeloos afgestraft. Je moet mee gaan doen, je moet gekneed worden in de vorm die de maatschappij van je verlangt. Dan moet je dus niet alleen met die ziekelijke verlegenheid, maar ook met de afkeuring van anderen zien om te gaan. Metal heeft mij daar enorm bij geholpen. Het gaf mij, met mijn lange haren, een heel stoer pantser. In die tijd heb ik, denk ik, mijn antagonistische, anomische kant verder ontwikkeld; ik wilde afwijken, niet meelopen met de massa.

Inmiddels begrijp ik heel goed dat die beweging - het tegenovergestelde van mijn katholieke geloof - net zo goed een constructie is. Volgens mij bestaat de homo sapiens, de wetende mens, helemaal niet. Het is eerder een homo spiritualis. We willen de waarheid vinden en die vervolgens institutionaliseren. Eerst was er het geloof, daarna kwam de wetenschap, maar je ziet dat ook dat systeem begint te wankelen. De mens zoekt alweer verder. Volgens mij komen we uit bij verhalen. Alles is fictie. Er zijn allerlei grote constructies, en dan hebben we ook nog eens allemaal onze eigen constructie. Zeven miljard eigen werkelijkheden. En dat moet toch samen door één deur. Dat is het probleem."

II Gij zult de naam van de heer uw god niet zonder eerbied gebruiken
"Mijn vader riep altijd 'Herjodsakker!' Akker van de here God, een soort godverdomme op z'n Limburgs. Mooi hè? Ik gebruik de naam van God wel eens oneerbiedig, maar ik wil mensen die wél kracht halen uit het geloof niet onnodig voor het hoofd stoten. Als ik provoceer, doe ik dat in de hele breedte."

III Gij zult de dag des heren heiligen
"Of zoiets nou voortkomt uit het geloof of niet: ik juich deze markt-corrigerende activiteit van harte toe. Heerlijk, een dag rust in de stad. Het is fijn om op zondag naar de kroeg te gaan, zonder dat al die mensen met grote boodschappentassen je voor de voeten lopen. Ik móet er af en toe even uit: met mijn vriendin, naar een vergadering of naar het café. Daarna heb ik meestal twee dagen helemaal geen contact. Ik houd ervan om alleen te zijn... Nee, laat ik het je maar eerlijk zeggen: ik merk dat ik gaandeweg steeds misantropischer word, steeds meer de eenzaamheid opzoek. Het leven is een enorme worsteling voor mij, ik heb er niet zo'n zin meer in. De laatste jaren word ik meer en meer met mijn demonen geconfronteerd. Ik slik al heel lang een antidepressivum, maar de waanzin kan desalniettemin toeslaan. Dan zweert mijn hoofd van binnen. Ik hoef niet te klagen. Ik heb een lieve vriendin, cultuur, dit huis in Tilburg Noord, maar toch... het lijkt wel alsof ik al mijn energie ben kwijtgeraakt. Misschien heb ik de laatste tijd wel teveel tegenwind gehad. Door, door, door, boek, boek, boek. Geen dag vakantie. Binnenkort ga ik twee weken met mijn vriendin naar de Ardennen. En in januari zit ik drie weken op Vlieland, in Huisje Bakboord, middenin de duinen. Grote stapel boeken, soep op het vuur, open haard aan. Helemaal in mijn element. Misschien helpt het."

IV Eer uw vader en uw moeder
"Drie maanden voor zijn dood ben ik bij mijn ouders gaan wonen, zodat mijn vader thuis kon sterven. Ik kwam in een bepaalde sfeer terecht die het bijna onmogelijk maakte om toe te geven aan mijn verdriet. Zeker op het einde, tijdens de euthanasie, kon ik het mij niet permitteren om verdrietig te zijn.

Het is nu vier jaar geleden, en ik mis hem meer dan ooit. Misschien komt het door de stappen die ik in mijn leven heb gezet; ik denk dat het antagonistische geluid hem zeer goed zou zijn bevallen. Hij durfde nooit voor zijn mening uit te komen. Pas op 't laatst schreef hij wel eens een brief naar de krant en werd hij actief lid van GroenLinks. Hij begon toen ook meer te vertellen over zijn jeugd. Als kind van NSB-ouders was hij op zijn hoede geweest. Doordat hij altijd bang was hoe ze over hem zouden denken, hield hij zich maar liever stil. Ook tegenover zijn vrouw, mijn tweelingbroer en mij. Ik heb echt een lange strijd moeten voeren om zijn liefde, zijn aandacht te krijgen. Toen ik ging studeren werd de kloof tussen mijn vader - een arbeider - en mij alleen maar groter. Natuurlijk waren mijn ouders ook trots - ik was de eerste academicus in de familie, nee, die ze überhaupt kenden - maar toen ik was afgestudeerd als econoom en met een pony tot aan mijn navel voor hen stond, had mijn vader het daar erg moeilijk mee. Dit gaat mis, dacht hij. Misschien als ik een pak zou dragen, maar dan nog... Hij begreep me niet, maar ik begreep er zelf ook niet veel van. Ik zag geen kansen, ik zag alleen maar problemen. Op mijn dertigste zou ik uiteindelijk helemaal onderuit gaan. Ik ben geen econoom, ik ben een romanticus. Ik moest veranderen, kiezen voor de kunst, muziek en literatuur, anders zou ik doodgaan van ellende.

Mijn vader had begrip voor de weg die ik heb afgelegd en in de laatste tien jaar van zijn leven zijn we echt vrienden geworden. Het is een klassiek verhaal, eigenlijk. Zoeken naar de waardering van je ouders, trucjes uithalen om het voor elkaar te krijgen... ik kan alleen maar blij zijn dat het me is gelukt, ook al had ik graag nog twintig jaar langer van onze vriendschap genoten.

Gelukkig begin ik nu eenzelfde band met mijn moeder te krijgen. Ze is 70, ik bel haar drie keer per week en ga vaak bij haar op bezoek. Zij lijkt sinds mijn vaders dood vrijer te worden. Ze weet me ook iedere keer weer te verrassen. Vroeger had ze een uitgesproken hekel aan voetbal, maar sinds mijn vader er niet meer is, mist ze geen enkele wedstrijd. Na 'Studio Sport' belt ze mij en komt met deskundige analyses. Dat is haar manier om hem in haar leven te houden. Soms neem ik haar mee naar het stadion van Roda JC. Dan wil ze graag zitten op de plek waar mijn vader altijd zat."

V Gij zult niet doden
"André Breton (Frans schrijver, dichter, essayist, 1896 - 1966, AV) schreef in 1929: 'De eenvoudigste surrealistische daad bestaat erin om met revolvers in de hand de straat op te gaan en willekeurig in de massa te schieten.' Het lijkt me fascinerend om zoiets te ervaren, ik kan me zelfs voorstellen dat ik er een bepaald genoegen aan zou kunnen ontlenen. Elk gedrag dat een ander vertoont zit namelijk ook in mij. Het zijn alleen de omstandigheden die bepalen of het er ook uit komt."

VI Gij zult geen onkuisheid doen
"We hebben al sinds mensenheugenis een verstoorde relatie met seksualiteit en pedofilie is daarbinnen nog een niche waar de boel helemaal ontspoort. Toch zal het een functie hebben in de natuur, anders zou het niet bestaan. We geven er, in de loop van de geschiedenis, verschillende connotaties aan. Ooit was het chique om er een jongetje op na te houden. In de jaren zeventig sprak het literaire wereldje - Komrij, Reve en consorten - er openlijk over. In de jaren tachtig stond Bill Wyman nog met Mandy Smit, zijn dertienjarige aanstaande, op de rode loper. Iedereen vond het prachtig. Maar nu, in tijden van crisis en sociale onrust, heeft het volk de behoefte zich moraal te herijken. En daar horen zondebokken bij. Pedofielen zijn monsters, ongedierte. Net zoals de joden in de jaren dertig. Dat waren ratten en ratten mag je uitroeien.

Het kind is het symbool van de onschuld en van de toekomst; daar blijf je met je poten vanaf. Het is allemaal angst, angst voor onze eigen seksualiteit. De grootste homo-bashers worstelen met hun eigen homoseksualiteit en dat zal bij de pedo-haters niet anders zijn. Heb je laatst die mensen met dat spandoek bij 'Pauw & Witteman' gezien? 'Wij trekken een grens, een pedo is geen mens.' Wat is dat voor waanzin? De problemen spatten uit hun ogen. Giel Beelen gebruikt publieke zendtijd om zijn luisteraars op te roepen de handtekeningenactie (Voor een debat in de Tweede Kamer over een verbod op de pedofielenvereniging Martijn, AV) van Henk Bres te steunen. De persafdeling van ADO Den Haag spoort de voetbalsupporters aan om bij diezelfde Bres een sticker met de tekst 'Ik ben anti-pedo' aan te schaffen. Maar goed, Henk Bres, staat nog voor zijn mening; hier is hij met zijn beperkte intelligentie op uitgekomen. En de politiek legt hem om opportunistische redenen geen strobreed in de weg. De burgemeester van Den Haag zwijgt. Mark Rutte zwijgt. Stelletje hypocriete lamzakken.

Toen het rapport van de Commissie Deetman over kindermisbruik binnen de katholieke kerk uitkwam is er niet één ruit gesneuveld, maar bij Marthijn Uitenbogaard (oud-bestuurslid van Martijn, AV), zonder strafblad, is het elke week raak. Ik ben wel eens bang dat er doden gaan vallen. Ik heb al tientallen doodsbedreigingen gehad. Er staat een honkbalknuppel bij de voordeur, maar ik heb hem gelukkig nog niet hoeven te gebruiken. Ik wil niet als een slachtoffer of als een martelaar door het leven, maar ik kan je wel vertellen dat deze hele geschiedenis me ongelooflijk veel energie heeft gekost.

Ik wilde die jongens van Martijn steunen, werd twee jaar geleden lid van hun vereniging en raakte onmiddellijk mijn baan kwijt bij The Financial Times. Er worden nog altijd opdrachten ingetrokken en optredens afgezegd omdat men niet geassocieerd wil worden met een 'pedo-vriend'. Ik kreeg erg veel adhesiebetuigingen van schrijvers, kunstenaars en intellectuelen, maar - op een enkeling na - houden ze er publiekelijk liever hun mond over. Hoe zit het met het veelgeprezen recht op vrije meningsuiting? Volgens mij mag iedereen verslag doen van zijn dromen, fantasieën en verlangens - hoe 'ziek' ze ook zijn."

VII Gij zult niet stelen
"Rijkdom wordt altijd gevierd, armoede wordt in stilte beleden. Daar zou ik, als een soort Robin Hood, wel eens een beetje verandering in willen aanbrengen. Ik heb, samen met vijfentwintig vrijwilligers, de Quiet 500 samengesteld, een tegenhanger van de Quote 500. Honderddertig prachtig vormgegeven pagina's over armoede, met interviews, columns en cartoons. De Quiet 500 wordt op 17 oktober, de Dag van de Armoede, als een bedelbrief op niveau naar die vijfhonderd mensen in Quote gestuurd. Veel van die lui zijn de laatste jaren rijk geworden door lucht rond te pompen. Arme mensen zijn daar de dupe van geworden. Het is tijd dat er iets wordt teruggegeven."

VIII Gij zult tegen uw naaste niet vals getuigen
"Het is goed mogelijk dat ik alles wat ik tot nu toe tegen jou heb gezegd bij elkaar heb gelogen. Wat maakt het uit? Ik haal de meeste bevrediging uit het vergroten van raadsels. In literaire zin, maar ook daar buiten. Kijk, daar staan twee koffiemokken op tafel en er liggen een paar gevulde koeken naast. Dat zijn de feiten. Maar feiten zeggen me niets, het gaat om de beleving ervan. Alles is een verhaal."

IX Gij zult geen onkuisheid begeren
"Fysiek ben ik mijn vriendin trouw, geestelijk niet. Als ik een paar mooie tieten zie, kan ik daar heel onrustig van worden maar met het ouder worden is de lust om te jagen mij een beetje vergaan. En die antidepressiva helpen ook al niet: je krijgt er een lammere lul van. Bovendien heb ik het echt heel fijn met haar. Een vrouw zonder kinderwens, een licht androgyn type, geen meisje meisje, beetje donker, beetje cynisch - we hebben elkaar helemaal gevonden. En, ook niet onbelangrijk: we zijn allebei graag alleen. We zien elkaar drie keer per week en dat is genoeg. Soms denk ik: bleef je maar iets langer. Dat is ook een fijn gevoel. Het moet namelijk niet te vanzelfsprekend worden."

X Gij zult niet begeren wat uw naaste toebehoort
"Er zijn veel mensen die ogenschijnlijk heel gemakkelijk door het leven gaan. Ik gun het ze van harte, fijn, fijn voor jullie, maar weet je wat mij wel opvalt? Dat ze het mij wel kwalijk nemen dat ik over dingen nadenk. Ik kan die dommigheid steeds slechter verdragen. Communiceren lijkt soms onmogelijk. Het is eenrichtingsverkeer, heel vermoeiend. Ik moet begrijpen dat mensen te dom zijn om mij te begrijpen en daar naar handelen. Zij kunnen dat niet. Ze begrijpen me niet. Daar moet ik het mee doen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden