Het leven is een Waddeneiland

Man trekt zich terug en denkt na over begeerte

ANTOINE VERBIJ

Uwe Timm heeft zich langzaam maar zeker tot een van Duitslands belangrijkste literaire auteurs ontwikkeld. De inmiddels bijna 74-jarige schrijver is een laatbloeier. Met zijn bedachtzame, onspectaculaire proza heeft hij enige tijd nodig gehad om het lezerspubliek voor zich te winnen.

Ook zijn jongste roman, 'De macht van begeerte', blinkt weer uit door bezonnenheid, intelligentie en een scherp oog voor menselijke conflicten.

Hoofdpersoon is Christian Eschenbach, die sinds enkele jaren zijn zomers op het eiland Scharnhörn in de monding van de Elbe doorbrengt. Dat is een klein, onbewoond waddeneiland, met slechts een hut op palen, want bij springvloed verdwijnt het onder water. Het eiland verplaatst zich steeds, elk jaar een paar meter. Het kent alleen tijdelijke bewoners, voornamelijk trekvogels. Eschenbach houdt bij welke vogels er hoe lang verblijven.

De vijftiger Eschenbach zoekt het blijvende in het tijdelijke. Het eiland is als zijn eigen leven, waarin niets bestendig bleek. Als afgestudeerde theoloog vond hij geen houvast in het geloof. Als succesvolle softwareondernemer ging hij tenonder aan de grillen van de markt. Zijn kalme en bestendige relatie met de Poolse zilversmid Selma legde het af tegen een hartstochtelijke affaire met de getrouwde Anna.

Wanneer de roman begint, ligt die affaire zes jaar achter hem. Eschenbach bereidt zich op het eiland voor op het bezoek van Anna, die na jaren weer contact opnam en laat zijn leven, met als hoogte- en breekpunt de stormachtige relatie met Anna, aan zich voorbijtrekken. Als geesten bezoeken collega's, vrienden en geliefden hem in zijn zelfverkozen eenzaamheid.

Drie maanden duurde de relatie met Anna. Zes jaar later hebben ze er nog steeds geen gelijke woorden voor. "Ik ben gekomen om vrede met je te sluiten", zegt Anna wanneer ze op het eiland is aangekomen. "Volgens mij was er tussen ons nooit oorlog", antwoordt hij. "Zie je", zegt ze, "je hebt het niet eens gemerkt. Ik voerde oorlog met je, ik wilde niets meer met je te maken hebben. Ik had - als ik had gekund - alles ongedaan willen maken." "Echt?" "Ja, echt."

De roman heet weliswaar 'De macht van begeerte' maar had, blijkens deze dialoog, net zo goed 'Het misverstand van begeerte' kunnen heten. Hoe de schrijver ook zijn best doet om door te dringen in het geheim van de plotselinge hartstocht, echt overtuigen wil het verhaal niet. Timm heeft te veel hulpmiddelen nodig om het mysterie van de begeerte op te tuigen. Vooral literair-historische hulpmiddelen, die het geheel iets gezochts geven.

Het verhaal zit vol verwijzingen naar literaire voorgangers. Christian is met Selma, Anna met Ewald. Nadat Christian met Anna is gegaan, gaat Ewald met Selma. Waar hebben we dat eerder gelezen? Precies: in Goethe's 'Wahlverwandtschaften'.

Interessanter zijn Timms uitweidingen over Eschenbachs leven voordat die de rust van het eilandleven koos. Daar is Timm weer de in historische processen geïnteresseerde schrijver zoals we hem uit zijn eerdere romans kennen. Die gingen vaak over die protestjaren of over de inzet daarvan: de herinnering aan de donkere zijden van de Duitse geschiedenis.

Kenmerkend zijn Timms eerdere romans 'Am Beispiel meines Bruders' en 'Der Freund und der Fremde'. De eerste is een sensibele roman over zijn broer, die als SS'er aan het front stierf en hem door zijn vader altijd ten voorbeeld werd gesteld. 'Der Freund und der Fremde' gaat over zijn vroegere vriendschap met Benno Ohnesorg, die in 1967 bij een demonstratie door een politiekogel stierf, hetgeen het linkse terrorisme deed ontvlammen.

In 'De macht van begeerte' verdwijnt die historische impuls van Timms eerdere schrijverschap grotendeels naar de achtergrond. Wat overblijft is een peinzende man op leeftijd, die zich liever met erotische dan met politieke herinneringen bezighoudt.

Uwe Timm: De macht van begeerte. (Vogelweide) Vertaald door Gerrit Bussink. Podium, Amsterdam; 309 blz. euro 22,50

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden