Het leek te mooi en dat was het ook

Vijf jaar na de crash wachten grote Icesave-spaarders nog op geld

In de zomer van 2008 is IJsland het gesprek van de dag. Er is geen vulkaanuitbarsting en ook geen talentvolle IJslandse spits waarop erediviseclubs jacht maken. De opwinding geldt een bank. Beter gezegd: het Nederlandse bijkantoor van het IJslandse Landsbanki. Het bijkantoor heet Icesave. Het probeert Nederlandse spaargelden aan te trekken door opvallend hoge rentes aan te bieden.

Of de IJslanders veel marktonderzoek hebben gedaan, is niet bekend, maar ze raken een gevoelige snaar. Binnen de kortste keren weet het bijkantoor zo'n 140.000 spaarders te lokken die zich verkneukelen om de hoge rente die zij gaan ontvangen: 5 procent! Kom daar bij ABN Amro of Rabobank maar eens om. Dat de provincie Noord-Holland en diverse gemeenten voor andere charmant ogende aanbiedingen van Landsbanki zijn gevallen, is dan nog niet bekend.

In oktober 2008 slaat de euforie om in wanhoop. Met veel geraas vallen Landsbanki en twee andere IJslandse banken om. De angst slaat de spaarders om het hart. Zijn wij ons spaargeld kwijt? Minister Bos van financiën probeert hen gerust te stellen. Gedupeerde Icesave-spaarders krijgen hun geld terug, belooft hij.

Een eerste stap daartoe is een overeenkomst met IJsland. Het land kent een garantieregeling en is verplicht om per spaarder maximaal 20.887 euro uit te keren als een IJslandse bank omvalt. IJsland erkent die verplichting, maar het eilandje heeft het geld niet om de gedupeerden tegemoet te komen. Op 11 oktober leent het daarom 1,3 miljard euro van de Nederlandse staat.

Vervolgens komt de overheid de spaarders tegemoet. De bestaande Nederlandse garantieregeling wordt verruimd. De grens ligt niet bij 40.000 euro maar bij 100.000 euro. Wie tot een ton bij Icesave parkeerde, is gedekt. Bovendien wordt het eigen risico van 10 procent geschrapt dat normaliter geldt voor spaarbedragen tussen de 20.000 en 40.000 euro.

Het financiële plaatje achter de afwikkeling van het debacle ziet er dan zo uit: de kosten voor de verruimde garantieregeling - 106 miljoen euro - zijn voor het Rijk (lees: de belastingbetaler). Het Rijk krijgt nog 1,3 miljard euro van IJsland. De schade die niet onder de IJslandse garantie valt, wordt opgebracht door de gezamenlijke Nederlandse banken. Licht morrend voldoen zij 209 miljoen euro ten behoeve van de klanten van dat stuntende bankje waar ze in de zomer zo veel last van hadden.

De Nederlandsche Bank voert de garantieregeling uit. Eind december, ruim twee maanden na het omvallen van Landsbanki, is aan 118.000 rekeninghouders 1,5 miljard uitgekeerd. Medio 2009 zijn 135.000 rekeninghouders gecompenseerd. Er lijkt wel pijn te zitten bij de spaarders die meer dan een ton parkeerden bij Icesave: 250 van hen verenigen zich in de stichting Icesaving.

Spaarders zijn niet de enigen die een tijdje in de zenuwen zitten. De provincie Noord-Holland blijkt 78 miljoen te hebben uitstaan bij Landsbanki. Diverse Nederlandse gemeenten zitten er ook met geld dat ze even niet nodig hadden: Amstelveen, Pijnacker-Nootdorp, Den Haag en Goes zelfs met 10 miljoen of meer. Vooral in Noord-Holland leidt dat tot een hoop gedoe: er rollen koppen van bestuurders.

Hoe is de situatie nu? Minder rampzalig dan menigeen in oktober 2008 voorspelde. Het rijk heeft 811 miljoen euro teruggekregen van IJsland, zo maakte minister Dijsselbloem onlangs bekend. De provincie Noord-Holland heeft 55 procent van zijn 78 miljoen terug en datzelfde percentage geldt ook voor de gedupeerde gemeenten en voor de mensen achter Icesaving.

Hoe dat kan? Landsbanki was een stuntbank, geleid door financiële cowboys. Maar het was een bank en deed wat een bank moet doen: spaargeld binnenhalen en dat uitlenen. Het duurt alleen een tijd voordat al dat uitgeleende geld weer terug is bij de huidige bewindvoerders van de bank.

Steeds als er een pluk geld binnenkomt, wordt dat door de bewindvoerders doorgeschoven naar de partijen die er recht op hebben: de staat, de gedupeerde lagere overheden en Icesaving. De verwachting is dat zij uiteindelijk (bijna) al hun geld zullen terugzien. Op dat moment zullen ze nog wel een tijdje moeten wachten: Icesaving denkt dat de hele kwestie in 2016 zal zijn afgerond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden