'Het land is op kleur gebaseerd'

VS | interview | Van een zwarte president naar een racistische, zo snel kan het gaan. 'De macht is nog compleet in handen van blanken.'

De stand van racisme in de huidige VS is een verhaal met veel mitsen en maren. Harvard-hoogleraar rechten Randall Kennedy (61), even in Amsterdam voor een symposium, is een optimist die in zijn leven veel ten goede heeft zien veranderen en veel steun van blanken heeft gehad. Hij werd geboren in het diepe zuiden ten tijde van de segregatie. Als kind zag hij hoe Columbia in South Carolina de parken 's zomers liever sloot dan ze open te stellen voor 'zijn soort' mensen. Nu is er dan al acht jaar die zwarte president. Maar toch ...

"President Obama vertegenwoordigt de enorme verandering die de VS hebben doorgemaakt. Maar ik vrees dat ik de rest van mijn leven daarvan de terugslag zie. Een zwarte man op de hoogste post roept zo'n grote weerstand op bij al te veel blanken dat de kandidatuur van Donald Trump daar een effect van is. Racisten vormen een belangrijk deel van zijn achterban. Trump heeft hen met opzet aangesproken, hij geeft hun wat ze willen horen." Tot een jaar geleden had Kennedy nooit gedacht 'dat we zo diep zouden zinken'. Nu is het een reële optie dat Trump president wordt. "Een angstaanjagend vooruitzicht."

Wat is het effect geweest van de BlackLivesMatter-beweging die de afgelopen jaren in het geweer kwam tegen het doodschieten van zwarte burgers door witte agenten?

"Bewustwording. Het diepgewortelde racisme in de VS is altijd ontkend. Dankzij politiecamera's en filmpjes van getuigen kan niemand meer om de praktijk op straat heen. Agenten behandelen zwarte jongemannen in steden afgrijselijk. Je ziet en voelt de enorme wederzijdse verachting. De meeste zwarte mannen kunnen een naar verhaal vertellen over hoe de politie je bejegent als je winkelt, rijdt, ja zelfs gewoon ademt als zwarte. Die vijandige benadering is uitermate ondermijnend."

Steeds meer steden keren miljoenen schadevergoeding uit aan nabestaanden van zwarten die stierven door politiekogels. Maar de hoogleraar ziet hierin geen vooruitgang. "Het lijkt of burgemeesters en korpsleiding het incalculeren als kosten bij de bedrijfsvoering. Het is een schandaal dat agenten niet persoonlijk ter verantwoording worden geroepen, hun baan verliezen of vervolgd worden." Hoe komt het dat dat niet gebeurt? Officieren van justitie zijn hierbij de belangrijkste actoren, legt Kennedy uit. Zij worden op lokaal niveau gekozen, en ja, zij zijn net als jury's vooral wit. "Het percentage gekleurde officieren nadert de nul, en bovendien aarzelen deze ambtenaren om de strijd met de machtige politie aan te gaan."

Hoever is Obama gekomen met zijn plannen voor strafrechthervorming?

"Amper ergens. Strafrecht is bij ons het meest achterlijke deel qua raciale ongelijkheid. Ons gevangeniswezen is beschamend. Nergens zijn er zoveel gevangenen als in de VS, en die zijn voor een groot deel zwart. Alabama met nog geen vijf miljoen inwoners heeft er al meer dan heel Canada. Elke zwarte kent iemand in de gevangenis. Interessant is dat bepaalde conservatieven onze gevangenis-staat ook als gevaar gaan zien. Ik hoop dat die mening zich verbreidt."

Kennedy schreef boeken over het gevoelig liggende woord 'Nigger' (2002) en over de 'Sellout' ('Verrader', 2008), een zwarte die niet solidair genoeg zou zijn met de hele groep, zoals die ene zwarte rechter bij het Hooggerechtshof, Clarence Thomas. Het leverde hem niet alleen fanmail op. Toch blijft hij genuanceerd. Bij zwarten benadrukt hij de vooruitgang, bij witten juist de lange weg die nog te gaan is.

Kennedy bedacht een speciale naam voor de VS: "Het is nog steeds een pigmentocratie. Hoe donkerder je huidskleur, hoe beroerder de behandeling. Rechts pleegt in het hele land een meedogenloze inspanning om zwarten het stemmen te belemmeren door kiesdrempels te verhogen. De macht is nog steeds in hoge mate in handen van witten, op het gebied van cultuur, economie en politiek. Wat welzijn betreft zijn zwarten op alle terreinen achtergesteld: huizenbezit, werk, gezondheid, bankzaken. Dat versterkt elkaar ook nog eens."

De ellende samenvattend kun je Kennedy moeilijk een optimist noemen. "Toch wel! Nooit eerder in de Amerikaanse geschiedenis heeft een goed opgeleide zwarte zoveel kansen gehad." Maar: "Helaas is die groep nog veel te klein."

Symposium

Het Nexus-instituut organiseert morgenmiddag in het Nieuwe de la Mar-theater in Amsterdam een symposium over de Amerikaanse politiek. Hoofdgast is Jeb Bush, ex-gouverneur van Florida, die voor het eerst sinds hij uit de presidentsrace stapte in het openbaar zijn kijk geeft op de Amerikaanse democratie.

Bush gaat daarna in gesprek met onder andere Harvard-hoogleraar Randall Kennedy, politiek journalist Anne Applebaum en Roger Berkowitz, mensenrechtenexpert en directeur van het Hannah Arendt Center.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden