Het land is failliet, de leiders leven in luxe

zuid-soedan | Twee Holywoodacteurs leverden het bewijs: de elite in Juba heeft miljoenen gestolen uit de staatskas.

Zuid-Soedanese leiders en generaals hebben miljoenen euro's gestolen uit de staatkas en kapitalen vergaard uit corruptie. Ze staken die in huizen, auto's, bedrijven en rekeningen in landen als Oeganda, Kenia en Australië.

Dat was al jaren een publiek geheim. Het is uniek dat twee Hollywood-acteurs, George Clooney en Don Cheadle, een onderzoek hebben aangestuurd dat het bewijs levert. Twee jaar lang zijn geldsporen en sociale media gevolgd. De schokkende resultaten staan in een rapport.

Daar blijft het niet bij. "We gaan rechtszaken aanspannen", vertelt dr. Remember Miamingi, een Zuid-Soedanese bestuursdeskundige aan de universiteit van Pretoria in Zuid-Afrika. Belangrijkste doelwitten: president Salva Kiir en zijn ex-vicepresident en aartsrivaal Riek Machar. Deze twee lijken de grootste sommen geld te hebben ontvreemd. Maar ook diverse generaals zijn geïmpliceerd.

De strijd tussen beiden om de macht resulteerde in 2013 in een burgeroorlog waarvoor miljoenen zijn gevlucht. De helft van de achtergebleven bevolking lijdt honger. De kinderen van de elite leven en studeren in weelde in het buitenland

Clooney is mede-oprichter van The Sentry (de Schildwacht) dat het onderzoek uitvoerde. Dat volgde financiële transacties, verzamelde gegevens van informanten, struinde sociale media af voor foto's en verhalen van luxueuze levensstijlen en gebruikte satellietfoto's. Het patroon dat ontstaat is dat Zuid-Soedanese elite profiteerde van de lange oorlog en fortuinen verzamelde door banden met banken en oliemaatschappijen.

Kiir, zijn echtgenote en hun kinderen bezitten miljoenen euro's in aandelen, aldus The Sentry. Satellietopnamen tonen een enorm complex van Kiir even buiten de Zuid-Soedanese hoofdstad Juba: een boerderij met veel vee, diverse huizen en een vliegveld met aanvalshelikopters.

Machar doet weinig onder voor Kiir. Beiden hebben huizen in Lavington, een sjieke buurt in de Keniaanse hoofdstad Nairobi. Zijn jaarsalaris bedroeg zo'n 50.000 euro. In zijn tijd als vicepresident zou Machar volgens het rapport lucratieve banden met wapenhandelaren zijn aangegaan.

Neef Bading Machar werkte voor het Keniaanse beveiligingsbedrijf KK Security, dat actief is in Centraal- en Oost-Afrika. Na een conflict werd hij uit de raad van bestuur van de Zuid-Soedanese vestiging gezet. Daarna zou hij de boekhouder onder bedreiging cheques hebben laten uitschrijven en het wagenpark, apparatuur en computers ter waarde van miljoenen euro's hebben meegenomen.

Clooney's actiegroep wil ook banken voor de rechter slepen die ondanks bestaande VN-sancties tegen individuele leiders toch meehielpen geld weg te sluizen. Het Westen is al lang op de hoogte van de plunderpraktijken. Toch bleef de internationale gemeenschap geld sturen toen het land onafhankelijk werd na decennia oorlog met het Arabische regime in Soedan, dat de zuiderlingen uiterst slecht behandelde. "Donoren gingen ervan uit dat de leiders veel te leren hadden en fouten zouden maken, waarvan geleerd kon worden. Maar al gauw werd er niets meer geleerd en stapelden fouten zich op. Toen pas besloten bondgenoten de geldkraan dicht te draaien en de wandaden te onderzoeken", zegt Miamingi.

Zuid-Soedan is inmiddels failliet. Zo werd net de diplomatieke missie in Groot-Brittannië het ambassadegebouw uitgezet wegens achterstallige huur. Ambtenaren moeten maanden op hun salaris wachten die door de enorme inflatie niets meer waard zijn. Scholen zijn gesloten, want er is geen geld voor leerkrachten.

Kiir en Machar hebben de aantijgingen ontkend. De macht afstaan komt niet in hun hoofd op. "Maar dit rapport geeft hoop", stelt Miamingi.

Hij wenst dat landen waar de leiders aankloppen voor financiële steun, dat zullen weigeren omdat het rapport de feiten nu bloot legt. "Alleen als we Kiir en Machar afsnijden van financiële bronnen, is er een oplossing mogelijk. Zonder geld zullen ze op den duur het leiderschap verliezen. Dan kan Zuid-Soedan aan een nieuw hoofdstuk beginnen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden